بيىل ەلىمىزدە اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ ۇدەرىسى باستالماق. وتكەن اپتادا پارلامەنت سەناتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن قابىلدادى.
بۇل زاڭ جوباسى ەلىمىزدە العاش رەت جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگانىنىڭ باسشىسىن ماجوريتارلى سايلاۋ جۇيەسى نەگىزىندە حالىقتىڭ تىكەلەي سايلاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق الەمدىك دەڭگەيدە بۇل – قالىپتى جاعداي. شەتەلىك تاجىريبەگە كوز جۇگىرتىپ وتەتىن بولساق:
ۇلىبريتانيا. 2021 جىلعى جاعداي بويىنشا انگليادا تىكەلەي سايلانعان 25 اكىم بار. انگليادا كانديداتتاردى ۇسىنۋ ءوزىن ءوزى ۇسىنۋ ارقىلى دا, پارتيالاردان كانديداتتاردى ۇسىنۋ ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلادى. وسىعان قاراماستان, ۇمىتكەرلەرگە كەلەسى جالپى تالاپتار قويىلادى: كەم دەگەندە 18 جاستاعى ۇلىبريتانيا ازاماتى بولۋى ءتيىس.
ۋكراينا. 2020 جىلى 25 قازاندا ۋكراينا تۇرعىندارى كوپتەگەن قالالاردىڭ اكىمدەرىن, اۋىلدار مەن ەلدى مەكەندەردىڭ باسشىلارىن, سونداي-اق جەرگىلىكتى كەڭەستەردىڭ دەپۋتاتتارىن سايلادى. حالقىنىڭ سانى 90 مىڭنان اسپايتىن قالالارداعى اكىمدەردى سايلاۋ, سونداي-اق اۋىل مەن كەنت اكىمدەرىن سايلاۋ سالىستىرمالى كوپشىلىكتىڭ ماجوريتارلى جۇيەسى بويىنشا وتكىزىلەدى.
بەلگيادا سايلاۋ ناتيجەسىندە جەڭىسكە جەتكەن پارتيانىڭ پارتيالىق تىزىمىندە بارىنشا كوپ داۋىس جيناعان كانديدات مەر لاۋازىمىن يەلەنەدى.
يتاليا مەن بولگاريادا ءبىر مەزگىلدە ەكى سايلاۋ وتكىزىلەدى: پروپورتسيالى سايلاۋ ارقىلى مۋنيتسيپالدىق كەڭەستى سايلايدى دا, ەكى راۋندتىق ماجوريتارلى جۇيەمەن اكىمدى سايلايدى.
فرانتسيادا مەر مۋنيتسيپالدىق كەڭەستىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سانالادى جانە جاناما تۇردە مۋنيتسيپالدىق كەڭەس سايلاۋىنان كەيىنگى ءبىرىنشى اپتا ىشىندە نەمەسە مەردىڭ قىزمەتىن دوعارۋىنان كەيىن وتكىزىلەتىن كەزەكتەن تىس جينالىستا سايلانعان مۋنيتسيپالدىق كەڭەسشىلەر اراسىنان سايلانادى.
جالپى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن الەمدىك تاجىريبە نەگىزىندە قاراستىراتىن بولساق, وندا بۇل قۇبىلىستىڭ بىرنەشە قۇرامداس بولىگى بار ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ولار: اۋىل اكىمىنىڭ سايلانبالى بولۋى, اۋىلدىق كەڭەستىڭ جۇمىس ىستەۋى نەمەسە ازاماتتاردىڭ ءوز ەركىمەن اۋىل جينالىستارىنا بەلسەندى قاتىسۋى; تاۋەلسىز بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ جانە ونىڭ كىرىس بولىگىن كەڭەيتۋ; جەرگىلىكتى جانە جوعارى ورگاندار اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ سيپاتىن وزگەرتۋ. وسىلايشا, قازاقستانداعى اۋىل باسشىلارىن سايلاۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەڭ الدىمەن ازاماتتاردى شەشىم قابىلداۋ پروتسەستەرىنە تارتۋ ارقىلى اۋىلدىڭ تۇراقتى دامۋىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن بايقايمىز.
بىرىنشىدەن, باسەڭ سايلاۋ قۇقىعىنا يە اۋىل تۇرعىندارى ءوز كانديداتۋرالارىن وزدەرى ۇسىنا الادى. وسىلايشا, سايلانبالى قىزمەتكە جۇگىنە وتىرىپ, ءوزىن ءوزى ۇسىنعان كانديدات باستاپقى دەڭگەيدەن باستاپ, ساياسي پروتسەسكە تىكەلەي قاتىسادى.
كانديداتتاردىڭ سايلاۋ باسەكەسىنە شىعۋىنىڭ ەڭ ۇتىمدى تاجىريبەسى دە وسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جاسى 25-كە تولعان, بىلىكتىلىك پەن ءبىلىم دارەجەسىنىڭ قاجەتتى تالاپتارىنا ساي بولاتىن ءار ازامات باسەڭ سايلاۋ قۇقىعىن پايدالانا وتىرىپ, ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنا الادى.
ەكىنشىدەن, اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلاۋ – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تىكەلەي تاڭداۋى. بۇل تۇستا تۇرعىندار تەك اكىمدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ونىڭ اۋىلداعى وزەكتى ماسەلەلەر جانە ولاردى شەشۋ تاسىلدەرى قامتىلعان سايلاۋالدى باعدارلاماسىن دا تاڭدايدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس اۋىل اكىمدەرىنە ۇمىتكەرلەر ۇسىنۋدىڭ ەكىنشى جولى – پارتيالاردىڭ باستاماسىمەن ۇسىنۋ. ەلىمىزدە تىركەلگەن ءار ساياسي پارتيا كانديدات ۇسىنۋعا تولىق قۇقىعى بار. بۇل ءتاسىل كانديداتتاردىڭ تەرەڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ بولۋىنا جانە ول باعدارلامانى اتقارۋعا قاجەتتى ساياسي رەسۋرستىڭ بولۋىنا كەپىل بولادى.
ۇشىنشىدەن, ساياسي پارتيالاردىڭ كانديداتتاردى ۇسىنۋى پارتيالىق قۇرىلىس تۇرعىسىنان تومەننەن جوعارىعا قاراي قاجەت. بۇل جەرگىلىكتى جەرلەردە پارتيالارعا وزدەرىنىڭ سايلاۋ الەۋەتتەرىن قۇرۋعا جانە ينستيتۋتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اۋىلدىق سايلاۋشىلار ءوز تاراپىنان پارلامەنتتىك پارتيالارعا ىقپال ەتۋدىڭ قوسىمشا ارناسىن تابا الادى.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلاۋى كەزىندە ۇمىتكەرلەردى ۇسىنۋدىڭ تاعى ءبىر جولى بار. ەگەر ۇمىتكەرلەردى ۇسىنۋ ۇدەرىسىنىڭ اياقتالۋىنا 5 كۇن قالعان ۋاقىتتا العاشقى ەكى نۇسقانى پايدالانا وتىرىپ ۇسىنىلعان ۇمىتكەرلەر سانى ەكەۋگە جەتپەسە, وندا جوعارى تۇرعان اۋدان اكىمى ءماسليحات ارقىلى بالامالىقتىڭ ساقتالۋى ءۇشىن ءبىر كانديداتتى ۇسىنۋى ءتيىس. بۇل ءتاسىل ساياسي ءپليۋراليزمنىڭ ساقتالۋى ءۇشىن قاجەت.
اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا وڭ اسەر ەتەدى. بىرىنشىدەن, اكىمدىككە ۇمىتكەرلەر اراسىنداعى اشىق جانە باسەكەلەستىك كۇرەس جەرگىلىكتى ماسەلەلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن بىلەتىن جانە ولاردى شەشۋدىڭ كىلتىن تابا الاتىن ەڭ ساۋاتتى جانە كاسىبي باسشىلاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, سايلانعان اكىمدەر وزدەرىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۋادەلەرىن ورىنداۋعا, جەرگىلىكتى قوعامداستىقپەن بايلانىس ورناتۋعا, سونداي-اق اۋىلشارۋاشىلىق سەكتورىن, ءتۋريزمدى جانە باسقا دا سالالاردى دامىتۋ ءۇشىن اۋىلعا قاجەتتى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا مۇددەلى بولادى. بۇل تۇرعىدا سايلاۋدى قولداۋدىڭ كەلەسى دەڭگەيى – اكىمدەر قىزمەتىنىڭ كورسەتكىشى بولادى. تابىستى باسقارۋدى كورسەتە العان اكىمدەردىڭ كەلەسى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋ مۇمكىندىگى جوعارى بولاتىنى ءسوزسىز.
ينديرا رىستينا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باسشىسى