تىڭنىڭ ەپيتسەنترى اتانعان وڭىردە ءتىلىڭدى قۇرمەتتەپ, رۋحاني قازىناڭدى تىرنەكتەپ جيناپ جۇرگەن جاندى كورگەندە جۇرەگىڭ جىلىپ قالادى ەكەن. ايتۋىنا قاراعاندا, ءتىلدى ۇيرەنۋ ءۇشىن اسا ۇگىتتەۋدىڭ قاجەتى شامالى. ساناسى جەتىپ سالماقتاپ, سۋىن ىشكەن, ءوسىپ-ونگەن ءوڭىرىن ارداقتاپ, باعالاپ, بايىبىنا بارسا بولعانى.
اۋەلى جارقىلداتىپ جۇبان اقىننىڭ جىرىن وقىعان. الاشتىڭ بار بولمىسى, مۇڭى مەن زارى, وتكەننىڭ وكىنىشتى ساتتەرى, بويىنداعى ب ۇلىقسىعان بۇلا كۇشى, ادال نيەتى مەن ارلى ءىسى الماس قىلىشتاي جارقىلداعان. اشىق, بوياۋى قالىڭ ءۇن جىر ءنارىن كەستەلەگەندە, اباي حاكىم ايتپاقشى, «قۇلاقتان كىرىپ, بويدى الادى» ەكەن. «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاقتىڭ» مۇڭ تىلىمەن جورگەگىندە تانىسقان ءساتى كوز الدىڭدا قىلاڭ بەرىپ, كۇن تۇتىلىپ, ءتۇن ءتۇرىلىپ, الاقانىڭداعىداي انىق كورىنەتىنى سونشا, تاريحتىڭ قاتپار-قاتپار قىرتىسى ءاپ-ساتتە باۋىرىنا بوككەن سىردى ايعاقتاپ, قىرتىسى جازىلىپ جۇرە بەرگەندەي.
ءوز ايتۋىنا قاراعاندا, جۇگىرتىپ كىتاپ وقۋعا قاۋمەتى جەتكەننەن باستاپ ادەبيەتكە قۇمار بولعان. ارينە, ءسابي سانا كوركەم ادەبيەتتىڭ كەرەمەتىن بىردەن ۇعىپ الدى دەمەسەك تە, وسە كەلە كەز كەلگەن ۇلتتىڭ جان-دۇنيەسىن, تاريحى مەن ونەگەسىن ەتەنە جاقىن ءبىلۋى ءۇشىن الدىمەن كوركەم ءسوزىن وقۋ كەرەكتىگىن تۇيسىنگەن. قازاق پوەزياسىنىڭ مۇزتاۋى مۇقاعالي جىرلارىن دا جىلاپ جاتىپ وقۋشى ەدىم دەپ قويادى.
ادەبيەتكە دەگەن سول قۇمارلىق وبلىس ورتالىعىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كىتاپحاناشى فاكۋلتەتىنە جەتەكتەپ اكەلگەن. جوعارى وقۋ ورنىن ويداعىداي اياقتاعاننان بەرى تابانى كۇرەكتەي 16 جىل بويى اۋىلدىق كىتاپحانادا وقىرماندارعا قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
– قازىر تاماشا, كوڭىلىم قالاعان قانشاما ادەبيەتتىڭ ورتاسىندامىن, – دەيدى يۋليا تاجەنوۆا. – قازاق ءتىلى – عاجاپ ءتىل. ماعان وزگە تىلدە وي-پىكىردى تۋرا ايتپاسام, تۇسىنبەيتىن بولىپ كورىنەدى. ال قازاق استارلاپ, ادەمى سويلەيدى. ايتار ويى ءسوزدىڭ وزىندە ەمەس, استارىندا جاتادى. ماسەلەن, «قىزىم ساعان ايتامىن, كەلىنىم سەن تىڭدا» دەمەكشى, بۇل دا ۇلكەن سىيلاستىق ءمانى بار دۇنيە. ءوزىم دە قازاقتىڭ كەلىنىمىن عوي, كەلىننىڭ تاراپىنا ايتىلار سىن-ەسكەرتپەنى قىزعا قۇلاققاعىس ەتسە, ول پىكىردىڭ ماعان دا قاتىسى بار دەپ شامالاي بەرۋىمە ابدەن بولادى.
ايتسە دە, يۋليا ۆيكتوروۆنا قايىن ەنەدەن ەسكەرتپە الاتىن كەلىن ەمەس ەكەن. اس-سۋعا مايلى قاسىقتاي. كادىمگى اۋىلداعى الدىنان جۇمىس ۇركىپ وتىراتىن كەلىنشەكتەر ءتارىزدى تاڭمەن تالاسا تۇرىپ, سيىر ساۋادى. كوپ جۇرت ۇمىتقان قۇرتتىڭ نەشە ءتۇرىن دايىندايدى. ىرىمشىگىنىڭ ءدامى بالداي. كوپ كىسىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن قوسپا جاساۋدى دا قاپىسىز مەڭگەرىپ الىپتى. ايتۋىنا قاراعاندا, ۇلتتىق تاعامداردىڭ قىر-سىرىن اجەلەرىنەن ۇيرەنگەن. باستاپقى قالپىندا. قوسپاسىز. بۇرىنعىنىڭ اسقا باپ ادامدارى عاسىرلار بويى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان, قۇپيا بولماسا دا كولەگەيلەپ ۇستاعان تاجىريبەسىن دامىتۋدا.
– ءبارى ەڭبەك ەتۋىڭە, ءىستىڭ كوزىن تابۋىڭا بايلانىستى, – دەيدى يۋليا ۆيكتوروۆنا. – قازاقتىڭ كەلىنى بولعان سوڭ تالاپقا ساي بولۋىڭ كەرەك قوي. سىرت كوز – سىنشى. سىرتىڭنان باعىپ تۇرماسا دا, ەل ىشىندە وتىرعان سوڭ ەسەپتەگى ادامنىڭ ساناتىنداسىڭ. اۋىلدا مال سۇمەسىمەن كۇن كورەتىن وتباسىلار ءۇشىن ءبىر سيىردىڭ ءسۇتى شاي قاتىق, ايران-شالاپقا عانا جەتسە, ەكى سيىر – بۇلاق. ونىڭ سۇتىنەن قۇرتتىڭ نەشە ءتۇرىن – سىقپا قۇرت, اششى قۇرت, تۇششى قۇرت, ىرىمشىك, سۇزبە تاعى باسقا تولىپ جاتقان ۇلتتىق تاعامدار دايارلاۋعا بولادى. ەرتەرەكتە قۇرت قايناتۋ ءۇشىن مايىن ءبولىپ الىپ, ىركىتىن سۋسىنعا ءىشۋ ءۇشىن كۇبىگە جيناپ قويۋشى ەدى. ۇستىنە شيكى ءسۇت قۇيىپ جيناي بەرەتىن. كەيىن ودان قۇرت قايناتادى. ساپىرىپ سۋسىن ورنىنا دا ىشەدى. ءالى ەسىمدە, سۇتتەن ىستەلەتىن تاعامنىڭ ىشىندە بىرشىما دەيتىن دە ءتۇرى بولاتىن. ول – كوپ تۇرىپ اشىپ كەتكەن ايران نەمەسە ىركىت تۇرلەرى. بىرشىمادان دا قۇرت قايناتاتىن. كىلەگەي قايماقتان سارى ماي الىناتىن. بال قوسىپ قويۋلاندىرعان بالقايماق سىرقات ادامدارعا شيپالىق ءدارۋى بار اس رەتىندە پايدالانىلاتىن. پىسىرىلگەن ءسۇتتىڭ قازانعا جابىسقان تۇنباسىن قاسپاق دەۋشى ەدى عوي. قاسپاقتى, اسىرەسە, كىشكەنتاي بالالار ءسۇيسىنىپ جەيتىن.
جەرگىلىكتى ۇلت تىلىندە جاتىق سويلەيتىن, ءتىلىن عانا ەمەس, سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن جاقسى بىلەتىن يۋليا ۆيكتوروۆنانىڭ قازاق ءتىلىن ءدال وسىلاي جاقسى بىلگەنى ءۇشىن ۇستازى ءماريام بۇركىتباەۆاعا ايتار العىسى شەكسىز.
– قازىر قازاق ءتىلى مەنىڭ انا ءتىلىم دەپ ايتسام دا بولار, – دەيدى ول. – قازاقستاندا تۋىپ-وسكەن سوڭ مەملەكەتتىك تىلدە سويلەۋ – ءار ادامنىڭ مىندەتى عوي. پارىزىمىز بەن قارىزىمىزدى وتەپ جاتىرمىز.
وتەپ جاتقانى راس. 2008 جىلى استانانىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالعان «مەملەكەتتىك ءتىل – مەنىڭ ءتىلىم» اۋداندىق بايقاۋىندا توپ جارىپتى. 2011 جىلى وبلىستىق «ماقساتىم – ءتىل ۇستارتىپ, ونەر شاشپاق» وبلىستىق اباي وقۋلارىندا العىس حاتپەن ماراپاتتالعان, 2016 جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى اياسىندا وتكىزىلگەن «جىل كىتاپحاناشىسى» وبلىستىق كاسىبي شەبەرلىك بايقاۋىنىڭ ء«ۇمىت» اتالىمى بويىنشا ديپلومانت اتانعان. Nur Otan پارتياسىنىڭ باعدارلامالىق ماقسات-مىندەتتەرىن ناسيحاتتاۋعا ۇلەس قوسقانى ءۇشىن پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العىس حاتىن العان. وتكەن جىلى قازاقستان حالقى تىلدەرى كۇنى مەرەكەسىنە وراي مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان.
جۇبايى دارحان – اۋىلداعى ورتا مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى. قىزى كاميلا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى كوللەدجدەردىڭ بىرىندە قازاق توبىندا وقىپ ءجۇر. ۇلى ءاليجان دا قازاق ءتىلىنىڭ تۇنىعىنان ءنار الىپ, جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلەدى.
قازىر وڭىردەگى ءتىل جاناشىرىنىڭ ءبىرى يۋليا ۆيكتوروۆنا ءوزى تۋىپ-وسكەن قىنا اۋىلىنىڭ تاريحىن زەرتتەپ ءجۇر. قىنادان شىققان جاقسى مەن جايساڭنىڭ ەلگە, تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋگە قوسقان ۇلەسىن دە جاس ۇرپاققا ونەگە ەتپەك. سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ەرلىك جولدارى ءوز الدىنا ءبىر توبە. كەيىن اۋىلى جايلى ءبىر كىتاپ شىعارسام دەيدى. كادىمگى ءوز كوڭىلى قۇلاي سۇيەتىن قازاقتىڭ كوركەم تىلىندە.
اقمولا وبلىسى,
اقكول اۋدانى