ەل ايبىنىن اسىرعان ازيادا

VII قىسقى ازيا ويىندارىن قازاقستاننىڭ قابىلدايتىنى 2006 جىلدىڭ 5 قاڭتارىندا بەلگىلى بولدى. سول كەزدە كۋۆەيتتە قۇرلىقتىق وليمپيادا كەڭەسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى ءوتىپ, ايتۋلى ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ دەنى ءبىزدىڭ ەلدىڭ كانديداتۋراسىن قولدادى. ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلىپ, قاجەتتى قۇجاتتار قولعا تيگەن ساتتەن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى دايىندىق جۇمىستارىنا قىزۋ كىرىستى. العاشىندا ازيادانىڭ اس­تاناسى رەتىندە الماتى قالا­سى بەكىتىلسە, 2007 جىلدىڭ 29 قا­زانىندا كەيبىر سپورت تۇرلەرى بو­يىنشا سايىستار ەلوردادا وتەتىن بولىپ بەلگىلەندى. ناتيجەسىندە, قىسقا عانا مەرزىم ارالىعىندا استانادا «الاۋ» مەن «سارىارقا» دەپ اتالاتىن زامان تالابىنا ساي كەرەمەت كەشەندەر سالىنىپ, «قازاقستان» سپورت سارايى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. 2009 جىلدىڭ جازىندا 30 200 كو­رەر­مەنگە ەسەپتەلگەن «استانا ارە­نا» ستاديونى پايدالانۋعا بە­رىلدى. الماتى قالاسى مەن وبلى­سى اۋماعىندا «سۇڭقار» حالىق­ارالىق شاڭعى ترامپ­ليندەرى كەشەنى مەن «الاتاۋ» شاڭعى-بياتلون ستاديونى بوي كوتەر­دى. بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى مەن «مەدەۋ» مۇز ايدىنى, «شىمبۇلاق» تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى مەن «تاباعان» سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنى قايتا جوندەلىپ, تولىقتاي جابدىقتالدى. «ال­ما­تى» حالىقارالىق اۋەجايى جاڭ­­عىرتۋدان ءوتتى.

القىزىل الاۋ ازيانىڭ وليم­پيالىق كەڭەسىنىڭ شتاب-پاتەرى ورنالاسقان ءال-كۋۆەيت قالاسىندا تۇتاندى. VI قىسقى ويىندارىن قابىلداعان قىتايدىڭ چانچۋن قالاسى ار­قى­­لى ول 2011 جىل­­دىڭ 3 قاڭ­تار­­ىندا الما­تى­عا جەتكىزىلدى. الا­تاۋ باۋرايىنان باس­تاۋ ال­عان ەستافەتا قالا كوشە­لەرىمەن ءجۇرىپ وتكەن­نەن سوڭ ءتورت اپتاعا جۋىق ۋاقىت ارا­لىعىندا رەسپۋبلي­كامىز­دىڭ بارلىق ءوڭىرىن قام­تىدى. قا­زاقستاننىڭ كوپتەگەن ازماتتارى وسى تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى بولدى. ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتىپ, ەلى­مىزدىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىنە ەلەۋ­لى ەڭبەك سىڭىرگەن مىڭنان اسا ادام القىزىل الاۋدى ۇستاپ جۇگى­رۋ قۇرمەتىنە بولەندى. وسى شارا­عا وراي اقىن ءشومىشباي ساريەۆ­تىڭ سوزىنە بەلگىلى سازگەر ەرۇلان قاناپيانوۆ اسەم ءان جازدى. ونى قازاق­ستاننىڭ حالىق ار­تىس­تەرى  الى­بەك دىنىشەۆ پەن روزا رىم­باەۆا ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىندادى.

جارىستىڭ وزىنە كەلەر بول­ساق, بايراقتى باسەكەدە 26 مەم­لە­­كەت­تىڭ وكىلدەرى باق سىنادى. ولار – اۋعانستان, باحرەين, ءباا, گونكونگ, يوردانيا, يران, جا­پونيا, قاتار, كۋۆەيت, قازاق­ستان, قىرعىزستان, قىتاي, ليۆان, ما­لايزيا, موڭعوليا, نەپال, وڭتۇستىك كورەيا, وزبەكستان, پا­لەس­تينا, سينگاپۋر, تاجىكستان, تاي­لاند, تايپەي, سولتۇستىك كو­رەيا, ءۇندىستان جانە فيليپپين. 1134 اتلەت سپورتتىڭ 11 ءتۇرى بو­يىنشا 69 جۇلدە جيىنتىعىن سا­راپقا سالدى. باسەكەلەر ادەت­تە­گىدەي بياتلون, كونكي, مانەر­لەپ سىرعاناۋ, فريستايل, تاۋ شاڭ­عىسى, شايبالى حوككەي (ەرلەر مەن ايەلدەر), شاڭعى, شاڭعىمەن ترام­پليننەن سەكىرۋ جانە شورت-ترەك­تەن ءوتتى. سونىمەن قاتار ازيادا تاريحىندا العاش رەت شاڭعىمەن باعدارلاۋ جانە دوپ­تى حوككەيدەن باسەكەلەر ۇيىم­داستىرىلدى.

ازيا ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى «استانا ارەنادا» ءوتتى. بايراقتى باسەكەنىڭ تۇساۋ­ىن قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەستى. قار بارىسى ءدۇبىرلى دودانىڭ بوي­تۇمارى بولىپ بەكىتىلدى. ازيا­دانىڭ ۇرانى – «ماقساتى ءبىردىڭ – رۋحى ءبىر!». ەلوردا تورىندە ما­نەر­لەپ سىرعاناۋ, ەرلەر اراسىندا شايبالى حوككەي, كونكي سپورتى جانە شورت-ترەكتەن, ال­ماتىدا بياتلون, شاڭعى, تاۋ شاڭعىسى, شاڭعىمەن باعدارلاۋ, شاڭعىمەن ترامپليننەن سەكىرۋ, دوپتى حوككەي جانە ايەلدەر اراسىندا شايبالى حوككەيدەن سايىس­تار ۇيىمداستىرىلدى. ال جابىلۋ سالتاناتى الماتىداعى بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىندا ءوتتى.

جارىستىڭ جالپى كوماندالىق ەسەبىندە قازاقستان قۇراماسى قارسىلاس شاق كەلتىرمەي, ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. جەرلەستەرىمىز 70 جۇلدەگە قول جەتكىزدى. تارقاتىپ ايتساق, 32 التىن, 21 كۇمىس جانە 17 قولا مەدالدى ولجالادىق. جالپى, وسى جارىستا قازاقستاننىڭ نامىسىن 169 سپورتشى قورعاعانىن دا ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز. ولار بارلىق سپورت ءتۇرى بويىنشا سايىسقا ءتۇستى. ەكىنشى ورىندا – جاپونيا. كۇنشىعىس ەلىنىڭ ورەندەرى 13 التىن, 24 كۇمىس جانە 17 قولانى ەنشىلەدى. ءۇشىنشى ساتىعا وڭتۇستىك كورەيا جايعاستى. ولار 13 التىن, 12 كۇمىس جانە 13 قولانى قورجىنعا سالدى. ءتورتىنشى ورىنعا قىتاي تابان تىرەدى. اسپاناستى ەلىنىڭ وكىلدەرى 11 التىن, 10 كۇمىس جانە 14 قولانى يەمدەندى. سونداي-اق تاعى ءتورت مەملەكەتتىڭ سايىپقىراندارىنا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باقىتى بۇيىردى. ولار – موڭعوليا (1 كۇمىس+4 قولا), يران (1 كۇمىس+2 قولا), قىرعىستان (1 قولا) جانە سولتۇستىك كورەيا (1 قولا).

قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇ­را­ما كومانداسى ساپىندا ونەر كورسەتكەن سپورتشىلار اراسىن­داعى ناعىز مىق­تىلار (كەستەدە – ع.س.) ازيا ويىندارىندا جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتى­سىنا كوتەرىلىپ, جەرگىلىكتى جان­كۇيەرلەردى قۋانىش پەن شات­تىققا بولەدى.

قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ قورجىنى كۇمىس پەن قولاعا دا تولى بولدى. ولجاعا كەنەلگەن وعى­لان­دارىمىزدىڭ اراسىندا شاڭ­عىمەن ترامپليننەن سەكىرۋشى راديك جاپاروۆ, فريستايلشى جى­بەك اراپباەۆا جانە شورت-ترەك­­تىڭ حاس شەبەرلەرى ابزال اج­عاليەۆ, ايدار بەكجانوۆ, ارتۋر سۇلتانعاليەۆ, نۇربەرگەن جۇما­عازيەۆ سىندى قازاقتىڭ ۇل-قىزدارى دا ايشىقتى ونەرلەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ, سان مىڭ جانكۇيەردىڭ كوزايىمىنا اينالدى.

شايبالى حوككەيدەن ەلىمىز­دىڭ ەرلەر كومانداسى ساپىندا قان­داستارىمىزدىڭ ارا­سىنان جالعىز تالعات جاي­لاۋوۆ ويناسا, ايەلدەر سايىسىن­دا ايجان راۋشانوۆا مەن عاليا نۇرعاليەۆانىڭ ونەرىنە ءتان­تى بولدىق. ال بەنديشىلەر باسە­كە­سىندە قازاقستان قۇراماسىنىڭ جەيدەسىن كيىپ, مۇز ايدىنىنا شىققان 18 ويىنشىنىڭ تەڭ جار­تىسىنىڭ ءوزىمىزدىڭ قاراكوزدەر ەدى. سوعان قاتتى قۋاندىق. اسى­رەسە, راۋان يساليەۆ پەن ەسكەن­دىر نۇعىمانوۆتىڭ اسقان شەبەر­لىگىنە سۇيسىندىك. ولار قارسى­لاس­تار قاقپاسىنا تولاسسىز گول سوعىپ, «مەدەۋگە» جينالعان كورەر­مەندەردىڭ قوشەمەتىنە بولەندى.

الاش توپىراعىندا وتكەن ازيا­دا بىرقاتار ورەنىمىز ءۇشىن ءىرى جەڭىستەر مەن قوماقتى تابىس­تاردىڭ التىن باستاۋى بولعانى انىق. ماسەلەن, ەلورداداعى «سا­رى­ارقا» سپورت كەشەنىندە مانەر­لەپ سىرعاناۋدان وتكەن جا­رىس­تا 18 جاستاعى دەنيس تەن تەڭ­دەس­­سىز دەپ تانىلدى. بۇل باسە­كەدە ول جاپونيانىڭ قوس مىق­تى­سى – تاكاحيتو مۋرا مەن تا­تسۋ­كي ماتيدا, قىتايدىڭ سايىپ­قىران­دارى – سۋن نان مەن ۋ تسزياليان جانە وزبەكستاندىق ورەن مي­شا گەنى ارتقا تاستاپ, باس جۇل­دەنى قانجىعاسىنا بايلادى. ۋاقىت وزا دارا تالانتىمەن دارالانعان دەنيس سوچي وليم­پيا­داسىنىڭ قولا مەدالىن موينىنا ءىلىپ, الەم چەمپيوناتىندا ەكى رەت جۇلدەلى ورىندى يەلەندى. دۇ­نيە­جۇزىلىك ۋنيۆەرسيادا مەن ء«تورت قۇرلىقتىڭ بىرىنشىلىگىندە» تەن التىن تۇعىردان قول بۇلعادى.

ازيا ويىندارىندا ەكى مارتە التىن القا تاعىنعان 19 جاستاعى يۋليا گالىشەۆانىڭ دا ۋاقىت وزعان سايىن شەبەرلىگى شىڭدالا ءتۇستى. فريستايل سپورتىن سەرىك ەتكەن سۇلۋ 2018 جىلى پحەنچحان وليمپياداسىندا قولاعا قول سوز­سا, 2019 جىلى اقش-تىڭ پارك-سيتي قالاسىندا الەم چەمپيونى اتاندى. ودان بولەك, يۋليا تاعى ەكى بىردەي دۇنيەجۇزىلىك دودادا جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىلدى.

ءتۇرلى ءدۇبىرلى دودالارعا ۇز­دىكسىز قاتىسىپ جۇرگەندەرىنە قاراماستان 23 جاستاعى كونكيشى دەنيس كۋزين مەن 24 جاستاعى شاڭعىشى الەكسەي پولتورانين سول كەزگە دەيىن تەك قۇرلىقتىق دەڭگەيدەگى جارىستار مەن الەم كۋبوگىنىڭ كەزەڭدىك سايىستارىندا عانا جۇلدە الىپ جۇرگەن. ازيادادان كەيىن قوس جەرلەسىمىزدىڭ جۇلدىزى جارقىراي جاندى. دەنيس 2013 جىلى سوچيدە الەم چەمپيونى اتانسا, ءدال سول جىلى الەكسەي ۆال-دي-فەممەدەگى دودادا قوس قولانى ەنشىلەدى.  

شورت-ترەكتەن وتكەن جارىس­تا ازيادانىڭ قولا مەدالىن مو­يىندارىنا ىلگەن 17 جاستاعى ايدار بەكجانوۆ, 18 جاستاعى ابزال اجعاليەۆ جانە 20 جاستاعى نۇربەرگەن جۇماعازيەۆ 2014 جىلى سوچيدە الاۋى تۇتانعان وليم­پيا ويىندارىندا بەسىنشى ورىن الىپ, بارشا قازاقستاندىق جان­كۇيەرلەردى قۋانتتى. سونداي-اق ولاردىڭ ارقايسىسى الەم كۋبو­گىنىڭ كەزەڭدىك سايىستارىن­دا ءتۇرلى-ءتۇستى مەدالداردىڭ ءبىرا­زىن يەلەندى. جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان قانداستارىمىز شورت-ترەكتىڭ دە قازاقتىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن سپورت ءتۇرى ەكەنىن تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ دالەدەدى.

19 جاسىندا ازيا ويىندارىنا قاتىسىپ, شاڭعىشىلاردىڭ 4ح5 شاقىرىمدىق ەستافەتاسىندا قولانى قورجىنعا سالعان اناستاسيا سلونوۆا ارادا ءتورت جىل وتكەننەن سوڭ دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادادا 2 التىن مەن 2 كۇمىس مەدالدى ولجالادى. دوپتى حوككەيدەن قازاقستان قۇراماسى 2012-2015 جىلدار ارالىعىندا وتكەن ءتورت بىردەي الەم چەمپيو­ناتىندا قولا جۇلدەگەر اتاندى. سول جارىستاردا كوماندا كاپي­تانى راۋان يساليەۆ جاسىن­داي جارقىرادى. ەسكەندىر نۇعى­مانوۆ پەن ءىلياس قارەكەشوۆ سىندى قانداستارىمىز دا دۇنيە­جۇ­زىلىك دودادا ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. 2018 جىلى حاباروۆ­سكىدە وتكەن جارىستا جەر­لەس­تەرىمىز ءتورتىنشى ساتىدا قالىپ قويعانىمەن, 6 كەزدەسۋدە قار­سى­لاستار قاقپاسىن 21 مارتە ءدال كوزدەگەن راۋان چەم­­پيونات­تىڭ ەڭ مەرگەن شابۋىل­شىسىنا تيە­سىلى ارنايى سىيلىق­تى يەلەندى. مىنە, وسىلاي تىزبەك­تەي بەرسەك, قازاق­ستاندا وتكەن ازيادا كوپتەگەن دارىندى جاس­تارىمىزدىڭ ۇلكەن ارە­ناعا شىعۋىنا داڭعىل جول اشقانىن اڭ­عارامىز.

مىنە, سودان بەرى 10 جىل زۋىل­داپ وتە شىقتى. شىنى كەرەك, اسا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىم­داس­تى­رىلعان سول ءدۇبىرلى دودانىڭ اسەرىنەن ءالى دە ارىلا الماي جۇر­گەن جايىمىز بار. ەڭ باستىسى, سول كەزدەرى زامان تالابىنا ساي سالىنىپ, ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرال­دارمەن جابدىقتالعان سپورتتىق نىساندار ازيادادان كەيىن دە ەسىگىن ايقارا اشىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن دامىلسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. سول كەشەندەردە ءتۇرلى سپورتتىق جا­رىستار مەن وقۋ-جاتتىعۋ جيىن­دارىن وتكىزۋگە قولايلى جاع­دايدىڭ بارلىعى جاسالعان. ال ولاي بولسا, وسى نىسانداردا شىڭ­دالىپ شىققان ورەندەرىمىز ەل سپورتىنىڭ ەرتەڭىن دە جارقىن ەتە­تىنىنە كامىل سەنەمىز.