ۇلتتىق بانكتىڭ ەكس-توراعاسى جۇما كۇنى گريگوري مارچەنكو ماسكەۋدە وتكەن ءبىرىنشى ەۋرازيالىق كونگرەستە 2020 جىلى ەاەو-دا ورتاق ۆاليۋتا بولۋى كەرەك ەكەنىن, بىراق بۇل جوسپاردىڭ ورىندالماعانىن ايتتى, دەپ جازادى Egemen.kz.
وسى تۇستا سپيكەر 2001 جىلى جانە 2002 جىلى تاجىكستانداعى كەزدەسۋدە ەادب قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن ەسكە ءتۇسىردى. قول جەتكەن جەتىستىكتەرمەن شەكتەلىپ قالماۋ ءۇشىن بىرنەشە باعىتتا قوزعالۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
ەكس-توراعانىڭ پايىمداۋىنشا, باسەكەلەستىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيلەسەتىن كوپتەگەن سالالار بار. سوندىقتان دامۋ بانكتەرىنىڭ كواليتسياسىن قۇرۋ تۋرالى باستاما وتە پايدالى.
– ەدب ءرولى ترانسشەكارالىق (ترانسشەكارالىق) جوبالاردى قارجىلاندىرۋى مۇمكىن. دامۋ بانكتەرى ۇلتتىق شەكارامەن شەكتەلگەن. ال ينتەگراتسيانىڭ ءمانى بىردەن بىرنەشە ەلدەر ءۇشىن ماڭىزدى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردا جاتىر, - دەدى مارچەنكو.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, ءبىرىنشى ەۋرازيالىق كونگرەسس اياسىندا ەاەو دامۋ بانكتەرى ەلدەر اراسىنداعى ينتەگراتسيانى دامىتۋ ماقساتىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. كەلىسىمگە قول قويۋ ارقىلى بانكتەر ينتەگراتسيالىق جوبالاردى دامىتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي فورماتتا جۇمىس ىستەۋگە كەلىستى.
بۇدان ءارى سپيكەر مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتىڭ ء(مجا) ماڭىزدىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكە ءتۇسىرىپ ءوتتى.
– ءبىز دۇرىس مەحانيزمدى قالپىنا كەلتىرۋدى ۇسىنامىز, مۇندا باستى ماسەلە بيۋدجەتتىڭ تيىمدىلىگى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, بۇل بيۋدجەتتىك تيىمدىلىكتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋشى ەلدىڭ قارجى مينيسترلىگى جانىنداعى ارنايى كوميتەت قاراستىرۋى كەرەك. بۇل بارلىق تاراپتار شىنىمەن جەكە بيزنەس بۇل جوبانى مەملەكەتكە قاراعاندا ارزان ەتە الاتىنىنا سەنىمدى بولۋ ءۇشىن كەرەك, – دەگەن گ. مارچەنكو تەك وسى جاعدايدا عانا مەملەكەت ءوزىنىڭ كەپىلدىكتەرىن بەرۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. ءمجا-ءنىڭ (مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ ارىپتەستىگى ) دۇرىس تەتىگى ترانسشەكارالىق جوبالاردان تۇراتىن ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ ەڭ جاقسى فورماسى ەكەنىن ەسكە ءتۇسىردى.
– مۇنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەلدەردىڭ زاڭناماسىنا بەلگىلى ءبىر وزگەرىستەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى, سونىمەن قاتار ءمجا ترانسشەكارالىق جوبالارى ءۇشىن زاڭنامانى ازىرلەۋ قاجەت, دەپ اتاپ وتكەن كەڭەسشى.گ. مارچەنكونىڭ پايىمداۋىندا, تاعى ءبىر ماڭىزدى تاقىرىپ - ەاەو-نى كەڭەيتۋ.
– ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە وزبەكستان مەن موڭعوليانىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارىنا قوسىلۋ تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. سەبەبى «بۇل ەلسىز ورتالىق ازيا ەلدەرىندە شەكارالاس ءىرى جوبالاردى سالۋ ءتىپتى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دا قيىن بولادى». كولىك ينفراقۇرىلىمى سالىنعان جانە وزەندەر ءبىر ۋاقىتتا بىرنەشە شتاتتى كەسىپ وتەتىن ەتىپ اعادى. سوندىقتان ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ءبارىمىز وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك, - دەپ قوستى مارچەنكو. مارچەنكو ءارتۇرلى باعىتتارداعى ىرىقتاندىرۋ دەڭگەيىن - جۇمىس كۇشىنىڭ, تاۋارلاردىڭ, قىزمەتتەردىڭ جانە كاپيتالدىڭ قوزعالىسىنىڭ ەركىندىگىن باعالاي وتىرىپ, ورتاشا ەسەپتەۋلەر بويىنشا جۇمىس كۇشى مەن جۇمىس كۇشى ءۇشىن ىرىقتاندىرۋ دەڭگەيى شامامەن 70%, تاۋارلار ءۇشىن 65%, قىزمەتتەر - شامامەن 45% قۇرايتىنىن ايتتى.
– كاپيتال بويىنشا - شامامەن 40%. ءارى قاراي دامۋ ءۇشىن قىزمەت كورسەتۋ جانە كاپيتال سالاسىنداعى ىرىقتاندىرۋ مەن ودان ءارى ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت, دەدى ۇلتتىق بانكتىڭ بۇرىنعى باسشىسى.
وسى تۇستا سپيكەر ەاەو ەلدەرى ۆاليۋتالىق ينتەگراتسياعا دايىن ەمەستىگىن دە ەسكەرتىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق بانكتەر ساياساتىنىڭ, ءتىپتى از دارەجەدە - قارجى مينيسترلىكتەرى اراسىندا ءالى دە ءتيىستى ۇيلەستىرۋ جوق. 2001 جىلدان باستاپ بۇل سالاداعى جاعداي ونشا وزگەرگەن جوق. رەسەي 2014 جىلعى جەلتوقساندا دەۆالۆاتسيا جاساعان كەزدە ەاەو-داعى سەرىكتەستەرىنىڭ مۇددەلەرىن مۇلدەم ەسكەرمەگەن. گ. مارچەنكونىڭ پايىمداۋىندا, ينتەگراتسيالىق وزگەرىستەردى اقپارات الماسۋدان, ستاندارتتارمەن الماسۋدان, بىرىڭعاي ستاندارتتاردى ەنگىزۋدەن باستاۋ كەرەك. باتىس ەۋروپانىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي ونىڭ ناتيجەسىن كورۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 8-12 جىل كەرەك. سپيكەر اتاپ وتكەندەي, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ينتەگراتسيالىق پروتسەستەردىڭ باستاۋىندا عانا تۇر. سەبەبى ەاەو-نىڭ ورتاق ۆاليۋتا قۇرۋ نەمەسە قارجىلىق قاداعالاۋدىڭ بىرىڭعاي ورگانىن تۋرالى جوسپارى ورىندالمادى. ءتىپتى جاقىن ارادا ونى ورىنداۋدىڭ العى شارتتارىنىڭ دا اۋىلى ءالى الىس ەكەن.
سپيكەردىڭ ايتۋى بويىنشا ينتەگراتسيا - بۇل ۇنەمى وزگەرۋدى قاجەت ەتەتىن پروتسەسس. بىزدە بۇل وزگەرىستەردىڭ باستالعانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ەندىگى باعىت, گ. مارچەنوكونىڭ پايىمداۋىنشا, باعىت –باعداردى ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن العا جىلجۋ كەرەك.
سپيكەر بارلىق بولجامدار كوروناۆيرۋستىق پاندەميانىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەندىگىنە جانە ونىڭ 2021 جىلعى اسەرى ايتارلىقتاي از بولاتىنىنا, ال ەكىنشى توقساندا ەكونوميكالىق ءوسىم مەن قالپىنا كەلۋدىڭ باستالاتىندىعىنا نازار اۋداردى.
– ەگەر پاندەميا كەنەتتەن سوزىلىپ كەتسە جانە ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار قاجەت بولسا, وندا ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل ۇكىمەتتىڭ شارالارى بولۋى كەرەك. ەدب-دا وسى ماقساتتارعا ارنالعان ەۋرازيالىق تۇراقتاندىرۋ جانە دامۋ قورى بار», - دەپ ءتۇسىندىردى سپيكەر.