ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ماقتانىشپەن ايتىلاتىن وسىنداي جولدار بار. ىنتىماعى جاراسىپ, بەيبىت ءتىرشىلىك كەشىپ جۇرگەن ەتنوستاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا ءوز قالاۋلارىنشا ءومىر سۇرۋىنە, ۇلتتىق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن دامىتۋىنا, ساپالى ءبىلىم الۋىنا, جەكە كاسىپپەن اينالىسۋىنا, باسقا دا مول ءمۇمكىندىكتەردى پايدالانۋىنا مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ, ەركىندىك بەرىلۋدە.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ماقتانىشپەن ايتىلاتىن وسىنداي جولدار بار. ىنتىماعى جاراسىپ, بەيبىت ءتىرشىلىك كەشىپ جۇرگەن ەتنوستاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا ءوز قالاۋلارىنشا ءومىر سۇرۋىنە, ۇلتتىق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن دامىتۋىنا, ساپالى ءبىلىم الۋىنا, جەكە كاسىپپەن اينالىسۋىنا, باسقا دا مول ءمۇمكىندىكتەردى پايدالانۋىنا مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ, ەركىندىك بەرىلۋدە.
وسىلايشا, ۇرپاقتارىن ءوز ۇلتىنىڭ تۋعان تىلىمەن, ادەپ-عۇرپىمەن, سالت-داستۇرلەرىمەن سۋسىنداتىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ىشىندە قىرعىز باۋىرلارىمىز دا بار. ولاردىڭ وسى باعىتتاعى ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرۋعا الماتى قالاسىنىڭ «دوستىق ءۇيى» ەتنوسارالىق قاتىناستار پروبلەمالارىن زەرتتەۋ ورتالىعى ۇيىتقى بولىپ وتىر. بۇل مەكەمەنىڭ قاراماعىندا ايىر قالپاقتى اعايىندارىمىز 1996 جىلى «مەكەن» اتتى قىرعىز ەتنومادەني بىرلەستىگىن اشتى, كەيىن بىرلەستىك مۇشەلەرى اقىلداسا كەلە, ونى «مۋراس» دەپ وزگەرتتى. «مۋراس» دەگەن ءسوزدى قازاقشاعا اۋدارعاندا «ميراس» بولادى.
وسى ۇستانىممەن اتا-بابا ءداستۇرىن ميراس ەتىپ العان «مۋراس» مۇشەلەرى قازاق جەرىندە قىزمەت ەتىپ, ءوز ونەرلەرى مەن ءداستۇرىن ناسيحاتتاپ كەلەدى. تۋعان مەكەنىندە تۇرعان بارلىق ۇلتتاردى باۋىرىنا باسىپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ مۇنداي نيەت تانىتۋىن بۇل قىرعىز ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى رۋسلان مامىروۆ تا وڭ ىقىلاسپەن اۋىزعا الادى. «قىرعىزدار – ساۋىقشىل حالىق, بۇكىل الەم حالقى كوز تىككەن حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ كەسەك تۋىندىسى, تاريحي ەپوس – «ماناس» داستانىن, حالىق مۋزىكاسى مەن بي ونەرىن, قىرعىز ۇلتىنا عانا ءتان ءداستۇرلى مۋزىكا اسپاپتارىن, ياعني قومىز, قىل-قىياق, چوور, كەرنەي, سۋرناي, دوبۋلباس جانە, ت.ب. كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلەدى», – دەگەن رۋسلان مامىروۆ ەتنومادەني بىرلەستىگى مۇشەلەرى «تۇركى الەمى مادەني قورىمەن» بىرلەستىكتە ناۋرىز مەرەكەسىندە كيىز ءۇي تىگىپ, ۇلتتىق تاعامدار كورمەسىن جاساعانىن, الماتى قالالىق الاڭىندا دوستىق كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان كورمەگە اتسالىسقانىن م.جولداسبەكوۆ اتىنداعى ستۋدەنتتەر سارايىندا مەرەكەگە ارنالعان كەشتە ونەر كورسەتكەنىن, «تىلدەردى قورعاۋ جانە دامىتۋ» اياسىندا وتكەن الماتى قالالىق ۇيىمدار بايقاۋىندا ۇلتتىق بۇيىمدار كورمەسىنەن 3-ورىن يەلەنگەندەرىن اۋىز تولتىرىپ ايتتى.
كۇردەلى ءىس-شارالاردىڭ قاتارىندا «مۋراس» ورتالىعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىمەن بىرلەستىكتە ش.ايتماتوۆ پەن م.اۋەزوۆ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي مەرەكەلىك جيىن, ش.ايتماتوۆتىڭ رۋحىنا ارنالعان ەسكە الۋ كەشىن ۇيىمداستىرىپ, ءبىشكەكتە جانە ىستىقكولدە قىرعىزستاندىقتاردىڭ جانە مەكەندەستەردىڭ 1 دۇنيەجۇزىلىك فورۋمىنا قازاقستان قىرعىزدارى اتىنان قاتىسقان. سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىندا, ياعني ق.ءساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ-دە وتكەن «قازاقستان − تاتۋلىق بەسىگى!» جانە اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇيىمداستىرىلعان «ءتىل كۇنى» ءىس-شارالارىندا قىرعىز ەتنومادەني ءبىرلەستىگىنىڭ مۇشەلەرى ۇلتتىق ءداستۇردەگى جەتىستىكتەرىمەن ءبولىسكەن.
وسىلاردىڭ بىرىنە توقتالىپ وتسەك, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا الماتى قالاسىنىڭ «دوستىق ءۇيى» ەتنوسارالىق قاتىناستار پروبلەمالارىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن «مۋراس» قىرعىز ەتنومادەني ءبىرلەستىگى ۇيىمداستىرعان كەزەكتى سالتاناتتى مەرەكەدە الماتى قالاسىندا تۇراتىن قىرعىزدار باس قوستى. مەرەكەلىك ءىس-شارا رەسمي جانە بەيرەسمي تۇردە ءوتتى. رەسمي بولىمدە «مۋراس» قىرعىز ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى رۋسلان مامىروۆ كىرىسپە ءسوز سويلەپ: «قازاق پەن قىرعىز – باۋىرلاس حالىق. بۇل ۇلتتاردىڭ ءداستۇرى دە, ءتىلى دە ۇقساس. سوندىقتان ءبىزدىڭ ىنتىماعىمىز باياندى بولا بەرتىنىنە كۇمان جوق», – دەدى.
بۇل باسقوسۋدا ءسوز سويلەپ, پىكىر بىلدىرگەندەردىڭ قاتارىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى كونسۋلدىعىنىڭ باس وكىلى ە.ناسيروۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ ءتورايىمى م.ابدراليەۆا, «مۋراس» قىرعىز ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ قالىپتاسىپ, دامۋىنا ۇلەسىن قوسقان س.شامىراتوۆا, ر.اكماتوۆ جانە, ت.ب. بولدى. ءىس-شارادا قىرعىز ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى, وتكەنى مەن بولاشاعى, قازاق پەن قىرعىزدىڭ مادەني جانە تاريحي بايلانىسى, ءداستۇر جالعاستىعى سياقتى ماسەلەلەر قامتىلدى. وسى رەتتە قىرعىزدار الەمنىڭ 38 مەملەكەتىن مەكەن ەتەتىنىن ايتىپ, «اسپاندا جۇلدىز كوپ پە؟ جەردە قىرعىز كوپ پە؟» دەپ ماقالداپ, مۇنى ماقتان ەتەتىندەرى دە انىق كورىندى.
رەسمي ءبولىمنىڭ سوڭىندا تالاي جىلدار بويى وسى بىرلەستىكتە قىزمەت اتقارىپ, قىرعىزدىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتىپ كورسەتكەن اقساقالدارى مەن ەجەلەرى ماقتاۋ قاعازدارىمەن ماراپاتتالىپ, داستارقان باسىندا وتەتىن كونتسەرتكە شاقىرىلدى. ەكى ءبولىمدى باسىنان اياعىنا دەيىن جۇرگىزگەن وسى بىرلەستىكتىڭ ەڭ جاس مۇشەسى تىلەك سۇلتان بۇل كەشتى قىرعىز ەلى عاسىرلار بويى كەشكەن تاريحي ۋاقيعالاردان مىسالدار كەلتىرىپ, حالىق دانالىعىنان ناقىل سوزدەر, ماقال-ماتەلدەر ايتىپ كوركەيتە ءبىلدى.
كەشتىڭ قوناعى رەتىندە ارنايى كەلگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى سۇلۋشاش نۇرماعامبەتوۆا قىرعىزدىڭ «قىرعىز جەرى», «جۇرەگىم سەنىڭ قولىڭدا» دەگەن ىرلارىمەن بىرگە قازاقتىڭ «تۋلايدى جۇرەك» اتتى ءانىن تارتۋ ەتتى. جۇرتتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە ءبولەنىپ جۇرگەن ءانشىنىڭ ورىنداۋىنداعى اندەردى حالىق ۇلكەن ىقىلاسپەن قابىلدادى.
ارتتا قالعان تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك, قازاق ەلى قاي كەزەڭدە دە قوناقجايلىلىق تانىتىپ, سىرتتان كەلگەن جولاۋشىنى قۇشاق جايىپ قارسى العان. ال اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس جاتقان قىرعىز باۋىرلارىن باۋىرىنا باسىپ, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قول ۇشىن بەرىپ, ءاردايىم قولداپ, سۇيەپ جۇرگەن قازاق حالقىنىڭ كەڭ پەيىلىن بۇگىنىمىز بەن كەشەگىمىز دالەلدەيدى. بۇگىنىمىزدى كوپۇلتتى مەملەكەتتىڭ اۋىزبىرشىلىگىن ارتتىرىپ, بەرەكەسىن كەلتىرىپ وتىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسى دەپ باعالاۋىمىز كەرەك.
اينۇر قازتۋعانوۆا,
ونەرتانۋ كانديداتى, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى.
الماتى.