كەشە استانادا «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان فورۋم ءوتتى. وعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
كەشە استانادا «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان فورۋم ءوتتى. وعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
كەشە ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان «بولاشاق» ستيپەندياتتارى مەن تۇلەكتەرىنىڭ فورۋمى بولىپ ءوتتى. وعان ايماقتاردان 1500-گە جۋىق «بولاشاق» تۇلەكتەرى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, سونداي-اق, ەل ۇكىمەتىنىڭ وكىلدەرى مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەردىڭ باسشىلارى, وقۋ ورىندارىنىڭ, عىلىمي ورتالىقتاردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى. مەرەيتويلىق جيىنعا قاتىسۋشىلار «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدىرىپ, وتكەن 20 جىلدىڭ قورىتىندىلارىن تىلگە تيەك ەتتى, وسى ورايدا الدا اتقارىلار ىستەردىڭ كوكجيەگىن ايقىندادى.
فورۋمعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز ءسوزىندە فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى جانە ونىڭ ەگەمەن قازاقستان تاريحىنا التىن ءارىپتەرمەن جازىلاتىن بەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان 20 جىل بۇرىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ قيىن ءداۋىرىنىڭ باستاپقى جىلدارىندا ءبىزدىڭ لايىقتى بولاشاعىمىزدى كورە ءبىلۋ اركىمگە بۇيىرا قويعان جوق. مەن جاڭا ءبىلىم الىپ, ەلىمىزدى العا اپارۋلارى ءۇشىن العاشقى ستيپەندياتتاردى جىبەردىم. ەكونوميكا كۇيرەۋ جاعدايىندا تۇردى, ءىس جۇزىندە بارلىق ءىرى ءوندىرىس ورىندارى توقتاپ قالدى. ينفلياتسيا بىردەن ءوسىپ كەتتى, جۇمىسسىزدىق كوبەيدى. ەل «جابايى كاپيتاليزمگە» ەندى. ول كەزدە ءبىز نارىقتىق قاتىناستارعا جاڭا عانا وتە باستادىق. ونىڭ نە ەكەنىن بىلگەندەر از ەدى. ءتىپتى ەڭ تاجىريبەلى باسقارۋشىلاردىڭ جاڭا ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك پروتسەستەردى قالاي باسقارۋ, ەگەمەن مەملەكەتتى قالاي قۇرۋ تۋرالى تۇسىنىگىنىڭ ءوزى بۇلدىر بولاتىن. ول كەزدە ەلىمىزدە جاڭا نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ جونىنەن ماماندار بولعان جوق. تاۋەلسىز قازاقستانعا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ساپالى ءبىلىمى بار كاسىبي كادرلار وتە قاجەت بولدى. جەكەشەلەندىرۋ جۇرگىزىپ, ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا تارتۋ كەرەك بولدى. بۇل ءبىزدىڭ سەنىمدى ستراتەگيالىق تاڭداۋىمىز ەدى. ءبىز مۇنى, مىنە, 20 جىلدان بەرى باسشىلىققا الىپ كەلەمىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى رەسپۋبليكامىز 15 جىل ىشىندە «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن تابىستى ىسكە اسىرا وتىرىپ, تاڭدانارلىقتاي ناتيجەلەرگە جەتكەنىن, ەندى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتىن العا قويىپ وتىرعانىن ايتتى.
وسى جىلدار ىشىندە تاقىر جەردەن سەرپىندى دامۋ باسپالداعىنا تۇسكەن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە نەگىزدەلگەن ءتيىمدى ەكونوميكانىڭ نەگىزى قالاندى, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ەلباسى. الەۋمەتتىك سالادا دا ۇلكەن وزگەرىستەر ورىن الدى. قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى بىرنەشە ەسە ارتتى. عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزە وتىرىپ, تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ماسەلەسى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلۋدا.
قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ, ۇلتتىق جانە جەكەمەنشىك كومپانيالاردىڭ توپ مەنەدجەرلەرىنىڭ كاسىبي بۋىنى قالىپتاستى. قازاقستان الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قۇرامىنا كىردى. بۇل مىندەتتى مەن 2005 جىلى قويعان بولاتىنمىن. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن, «2030-ستراتەگياسىنىڭ» ورىندالۋىنا بايلانىستى مەن قازاقستاننىڭ 2050 جىلدارعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن العا قويدىم. بۇل مەملەكەت ءوزىنىڭ الدىنا وسىنداي ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ماقسات قويىپ, ءوز قىزمەتىنىڭ بولاشاق ۆەكتورىن ايقىندايتىن الەمدەگى ەڭ وزىق مىسالداردىڭ ءبىرى بولسا كەرەك. ءبىزدىڭ الدىمىزدا جاڭا ماقساتتار تۇر. 2050-ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنداعى باستى مىندەت – ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋى بولىپ تابىلادى.
بۇل ۇدەرىس جالپى ىشكى ءونىمنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءوسىمىن عانا قاراستىرىپ قويمايدى. بۇل – ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى, ادام كاپيتالىن دامىتۋدى قوسا تۇگەل قامتيتىن باعدارلاما. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ جولىنا ءتۇستى. بۇل – تاريحي جەتىستىك. مۇندا «بولاشاق» باعدارلاماسى تۇلەكتەرىنىڭ لايىقتى ۇلەسى بار, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1994 جىلى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ العاشقى 187 ستيپەندياتى شەتەلگە ءبىلىم الۋعا كەتەر الدىندا ولارعا ءوزىنىڭ ساتتىلىك تىلەگەنىن ايتتى.
بۇگىندە باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار قاتارى 10 مىڭ ادامنان استى. «بولاشاق» باعدارلاماسى ەلىمىزدىڭ دامۋىندا زور ءرول اتقاردى. ەڭ الدىمەن, ولار – ەكونوميكا, ءبىلىم, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۇلتتىق مادەنيەت پەن ونەر سالالارى ءۇشىن جاڭا كادرلار. باعدارلاما تۇلەكتەرىنىڭ ءاربىر ەكىنشىسى بۇگىندە جەكەمەنشىك جانە مەملەكەتتىك سەكتورداعى قازاقستان كومپانيالارىندا جۇمىس ىستەيدى. 19 پايىزى – ۇلتتىق كومپانيالار مەنەدجەرلەرى. 4 پايىزعا جۋىعى – حالىقارالىق ۇيىمداردا, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىندا ەڭبەك ەتەدى. جالپى, تۇلەكتەردىڭ تورتتەن ءۇشى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىندا قىزمەت اتقارادى. مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردا «بولاشاقتىقتاردىڭ» 25 پايىزعا جۋىعى ەڭبەك ەتۋدە. سونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە جۇرگەندەرى – بارلىق تۇلەكتەردىڭ 19 پايىزى. بۇگىندە «بولاشاق» بويىنشا 2 مىڭعا جۋىق ينجەنەر-تەحنيك ماماندار دايارلاندى. ولار – يننوۆاتسيالىق جوبالار مەن تەحنولوگيالار, مەتاللۋرگيا, تەلەكوممۋنيكاتسيا, ەنەرگەتيكا سالالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ – قازاقستاندى شيكىزاتتىق تاۋەلدىلىكتەن الىپ شىعاتىن مۇلدە جاڭا كاسىپورىنداردى قۇرۋ. جالپى, گۋمانيتارلىق جانە ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ تەڭگەرىمىنە قول جەتكىزىلدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى باعدارلاما ستيپەندياتتارىنىڭ ۇشتەن ەكىسى دەرلىك مەملەكەتتىك ەمەس قۇرىلىمدار جۇمىسكەرلەرىنىڭ, زەينەتكەرلەردىڭ بالالارى ەكەنىنە نازار اۋداردى. قاتىسۋشىلاردىڭ 8 پايىزىنىڭ اتا-انالارى ستيپەندياعا يە بولۋ كەزەڭىندە مۇلدە جۇمىسسىز بولعاندار, ال 200-دەن استام ستيپەنديات – اتا-اناسىز قالعان تالانتتى جاستار.
سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ءوڭىرى ءۇشىن كادرلار دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى.
بۇدان بەس جىل بۇرىن, باعدارلامانىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان فورۋمدا مەن وڭىرلەردە تۇراتىن جاستار ءۇشىن ستيپەندياعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا وعان تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ مىندەتىن قويدىم. بۇگىندە, مىنە, بارلىق قاتىسۋشىنىڭ تەڭ جارتىسى – قازاقستاننىڭ وبلىستارى تۇرعىندارى. وقۋلارىن اياقتاعان سوڭ ولار نەگىزىنەن تۋعان قالالارىندا جۇمىسقا ورنالاسادى. بۇل وتە ماڭىزدى. «بولاشاق» ستيپەندياتتارىنىڭ بارلىعى «شانحاي رەيتينگىنىڭ» وندىعىنا كىرەتىن الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الۋدا. مۇنىڭ ءبارى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ جوعارى ءناتيجەلىلىگىن بىلدىرەدى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ تالانتتى جاستارى ءۇشىن «الەۋمەتتىك ليفت» جاسالدى. الەمدىك عىلىم-ءبىلىم ورتالىقتارىندا وقۋ ارقاسىندا ەلىمىزدە جاس عالىمداردىڭ, پەداگوگتاردىڭ, مەنەدجەرلەردىڭ جاڭاشىل ورتاسى ءوسىپ-جەتىلۋدە, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى بۇگىندە حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ لوكوموتيۆىنە اينالعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
ءبىر جاعىنان, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كەڭىستىگىنە الەمدىك تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنىڭ ماگيسترالى تارتىلدى. ەكىنشى جاعىنان, الەم ءبىزدىڭ ستيپەندياتتار ارقىلى قازاقستان, ونىڭ حالقى, مادەنيەتى مەن داستۇرلەرى, ەلىمىزدىڭ ءمۇمكىندىكتەرى مەن الەۋەتى تۋرالى كوبىرەك بىلە ءتۇستى. «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز جاhاندىق ەليتا دايارلاۋدىڭ الەمدىك جۇيەسىنە قوسىلدىق. بۇل – تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى مەنىڭ جوسپارىمنىڭ اسا ماڭىزدى بولىگى. 2010 جىلى الەمدىك دەڭگەيدەگى جوعارى وقۋ ورنى – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اشىلۋى قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ءبىلىم ەكسپورتتاۋشىسىنا اينالۋىنىڭ باسى بولدى. بۇگىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە 200-دەن استام «بولاشاق» تۇلەگى جۇمىس ىستەيدى. «بولاشاق» باعدارلاماسى ءتۇلەكتەرىنىڭ قاۋىمداستىعى بەلسەندى قىزمەت جاساۋدا. بۇگىندە بۇكىل الەمنىڭ دامۋى كونتەكسىندە, ءبىزدىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگيامىزدىڭ كونتەكسىندە حالقىمىزدىڭ الدىنا قويىلىپ وتىرعان جاڭا مىندەتتەردى كورە ءبىلۋ ماڭىزدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سىزدەردىڭ بۇل باعدارلامانى بىلەتىندىكتەرىڭىزگە, وندا قويىلعان بارلىق مىندەتتەرمەن جان-جاقتى تانىسقاندارىڭىزعا مەن سەنىمدىمىن. ءوزىمنىڭ ءداستۇرلى, جىل باسىنداعى جولداۋىمدى مەن وسى باعدارلامانى قالاي ءىس جۇزىنە اسىراتىندىعىمىزعا, ول ءۇشىن نە ىستەيتىندىگىمىزگە, قانداي رەسۋرستاردى پايدالاناتىنىمىزعا ارنايتىن بولامىن. مەن بۇگىن سىزدەردىڭ سويلەگەن سوزدەرىڭىزدەن ۇسىنىستارىڭىز بەن پىكىرلەرىڭىزدى ەستۋگە, ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ گۇلدەنۋى ءۇشىن وسى باعدارلامانى ءىس ءجۇزىنە اسىرۋ جولىندا مەنىڭ ەڭ باستى قولداۋشىلارىم بولاتىندىقتارىڭىزعا سەنىمدىمىن.
ەلباسنىڭ كىرىسپە سوزىنەن كەيىن «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى باۋىرجان بايبەك ءسوز الدى.
اسا مارتەبەلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, قۇرمەتتى فورۋمعا قاتىسۋشىلار, قادىرلى دوستار, وسى زالدا جاستاردىڭ ءۇش بۋىنى وتىر. ولاردىڭ الدىڭعى تولقىنى قامال الار قىرىققا كەلسە, كەيىنگى تولقىنى – وردا بۇزار وتىزدا. جانە جيىرماعا ەندى كەلگەندەرى دە بار. سوندىقتان, وسىناۋ ءۇش بۋىننىڭ باسىن قوسقان «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن بارشاڭىزدى قۇتتىقتايمىن, دەدى. بۇدان بولەك, وسىدان 20 جىل بۇرىنعى جاعدايعا توقتالعان قاۋىمداستىق توراعاسى, بولاشاققا باعدارلانعان وسى اۋقىمدى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋداعى ەلباسىنىڭ ەڭبەگىنە توقتالدى.
جۇيەسى ءالى قالىپتاسىپ بەكىمەگەن مەملەكەتتى قۇرۋ ءۇشىن ەسكىنىڭ شىلاۋىنداعى پسيحولوگياعا قاراماستان, ەلدىڭ سابىرىنا, اقساقالدىڭ اقىلىنا, جاستىڭ جالىنىنا سۇيەندىڭىز. ۇيرەتە ءجۇرىپ, ۇيرەندىڭىز, ۇيرەنە ءجۇرىپ ۇيرەتتىڭىز. ءسويتىپ, ۇلتتىڭ ۇستازىنا, الاشتىڭ اقىلمانىنا اينالدىڭىز. شەتەلدىڭ ەڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىنا جاستاردى جىبەرۋ تۋرالى باستاما كوتەردىڭىز. ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولىپ جۇرگەن 1993 جىلى: «بۇل قالاي؟» دەۋشىلەر بولدى. ال ءسىزدىڭ كوكەيىڭىزدەگى ارمان – جارقىن بولاشاق ەدى. ەندەشە, بولاشاقتىڭ كىلتى جاستار ەكەنىن ءسىز تانىدىڭىز, دەگەن ب.بايبەك, بۇل باعدارلاماعا كۇمان كەلتىرگەندەر از بولماعانىن دا العا تارتتى. دەسەك تە, تاۋەكەل اقتالدى. وعان بۇگىن بارشامىز كۋامىز, دەپ ءبىر قايىردى.
ءبىر جىل بۇرىن ءسىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن حالىققا جاريالادىڭىز. الەمدەگى ەڭ ءۇزدىك 30 ەلدىڭ ساناتىنا كىرۋ مەجەسىن بەلگىلەدىڭىز. ءبىز الەمنىڭ سول وزىق ەلدەرىندەگى ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىدىق. ولاردىڭ الدىڭعى قاتارلى جاستارىمەن جارىستىق, قالىسقان جوقپىز. كوردىك. تانىدىق. ولار دا وزىمىزدەي ەكەنىن بىلدىك. ءسويتىپ, ولارمەن باسەكەلەسۋگە بولاتىنىن ۇعىندىق. ەندەشە, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مىندەتىن ورىنداۋ بۇگىنگى قىران جاستارىمىزدىڭ شىعا الاتىن شىڭى. بۇل – ءومىر شىندىعى, دەدى «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
فورۋمعا شەتەلدىك قوناقتار دا شاقىرىلعان ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى – ۇلىبريتانيا جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى دەۆيد ۆيللەتس: «اسا قادىرلى پرەزيدەنت مىرزا, ءسىزدى 20 جىل بۇرىنعى قابىلداعان دانا شەشىمىڭىزدىڭ جەمىسىن كورە باستاعاندارىڭىزبەن قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىز. ەندى عانا تاۋەلسىزدىك الىپ, اياعىن ءتاي-ءتاي باسقان ەلگە «بولاشاق» باعدارلاماسى سىندى اۋقىمدى ىسكە تاۋەكەل ەتۋ وڭايعا سوقپاعانىن بىلەمىز. دەسەك تە, ءسىز ەلىڭىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن عىلىمي دامۋ جولىن دۇرىس باعىتقا باستاپ, ورىندى شەشىمدى ورايلى ساتىندە قابىلدادىڭىز. ايتقانداي, مەن وزىممەن بىرگە ۇلىبريتانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەروننىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن اكەلدىم», – دەپ ءسوزىن ودان ءارى جالعاستىردى. مەنىڭ قازاقستانعا باراتىنىمدى ەستىگەندە پرەمەر-مينيستر قۋانىپ قالدى. ءسويتىپ, ول جاز ايىندا قازاقستانعا جاساعان ءىس-ساپارى جونىندە اڭگىمەلەپ, سىزگە پرەزيدەنت مىرزا, ءوزىنىڭ ىستىق سالەمى مەن ەڭ جاقسى تىلەكتەرىن جولدادى. ول قازاقستاندى الەمدەگى قارقىندى دامىپ جاتقان ەل دەپ بىلەدى. سىزدەردىڭ جەتىستىكتەرىڭىزدى قولداي وتىرىپ, 50 دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلعاندارىڭىزدى ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ءسىزدىڭ 20 جىل بۇرىن «بولاشاق» باعدارلاماسىنا سالعان ينۆەستيتسياڭىز ەلىڭىزگە ءوز پايداسىن اكەلە دە باستادى. سوندىقتان, وسى ءىسىڭىزدى ءوز كەزەڭىندە ەڭ اقىلدى ءارى كورەگەندىكپەن جاسالعان شارا دەپ بىلەمىز. بۇيىرتسا, «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى جاڭا ءبىلىم مەن الەمدەگى ۇزدىك ۇردىستەردى مەڭگەرىپ كەلگەن جاستارىڭىز, العا قويعان ستراتەگيالىق ماقساتتارىڭىزعا جەتۋگە جاقسى كومەكشى بولارى حاق. ءسوز سوڭىندا ايتارىم, ۇلىبريتانيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ءبىلىم, عىلىم الماسۋ ىنتىماقتاستىعى بۇدان ءارى جالعاسا بەرسىن, دەدى.
فورۋمنىڭ كۇن تارتىبىندە ۆاشينگتون, لوندون جانە شانحاي قالالارىمەن تىكەلەي تەلەكوپىر ۇيىمداستىرىلدى. العاشقى بولىپ, تەلەكوپىرگە شىققان اسەل سارسەنباەۆا قازاقستاندىقتاردى تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىمەن قۇتتىقتادى. ءسويتىپ, الەمنىڭ ەڭ تاڭداۋلى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋ ءۇشىن جاستارعا بار مۇمكىندىكتى جاساپ بەرگەن ەلباسىنا العىسىن ايتتى. «ءبىز, «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ۇلىبريتانيادا وقىپ جاتقان قازاق ستۋدەنتتەرى ءسىزدىڭ سىندارلى ساياساتىڭىزدىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىلىك پەن ءبىرلىكتىڭ بەسىگىنە اينالعانىن ماقتانىش ەتەمىز. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءححى عاسىرداعى ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ كەپىلى بولاتىنىن دا جاقسى بىلەمىز. ءسىز ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ دەربەس دامۋىنا مۇمكىندىك جاسادىڭىز! اعىلشىنداردا «home is where the heart is» دەگەن ماقال بار. ونى قازاقشالاساق: «جۇرەگىڭ قاي جەردە بولسا, شاڭىراعىڭ سول جەردە» دەگەنگە كەلەدى. دەمەك, ءبىز قاي ەلدە ءبىلىم الىپ, قاي جەردە جۇرسەك تە اينالىپ تابار تەمىرقازىعىمىز بىرەۋ عانا. ول – تۋعان ەلىمىز قازاقستان!», دەپ ءسوزىن اياقتادى ءا.سارسەنباەۆا.
ەلىمىزدىڭ داڭقتى سپورتشىسى, لوندون وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى سەرىك ساپيەۆ تە قازىرگى كۇندە ۇلىبريتانيا استاناسىندا سپورت مەنەدجمەنتى ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الۋدا. تەلەكوپىرگە قاتىسقان ول: «اسا قۇرمەتتى ەلباسى, ءسىز ماعان, ومىرگە ەكى ۇلكەن جولداما بەردىڭىز. ءبىرىنشىسى – ءسىزدىڭ رۋحتاندىرىپ, قولداۋىڭىزدىڭ ارقاسىندا لوندون وليمپياداسىندا جارقىن جەڭىسكە جەتتىم. ەكىنشىسى – ءبىلىم وليمپياداسىنا قاتىسىپ جاتىرمىن. ەگەر مەن سپورتتا چەمپيون بولسام, وقۋدا «بولاشاقتىڭ» سپورت مەنەدجمەنتى بويىنشا ماگيسترانتىمىن. وسىنىڭ بارىنە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك جاساعانىڭىز ءۇشىن سىزگە شىنايى العىسىمدى ايتقىم كەلەدى», دەدى وليمپيادا چەمپيونى.
كەلەسى ءسوز كەزەگىن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ 1998 جىلعى تۇلەگى دميتري گوربۋنوۆ الدى. ول گەرمانيادا كارديوحيرۋرگيا ماماندىعى بويىنشا وقىعان ەكەن. «قۇرمەتتى پرەزيدەنت, قادىرلى فورۋمعا قاتىسۋشىلار, مەن وسىدان 5 جىل بۇرىن باعدارلامانىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان جيىنعا دا قاتىسىپ, وندا بالالار كارديوحيرۋرگياسى بويىنشا بايانداما جاساعان ەدىم. ەندى سودان بەرگى 5 جىلدا مەديتسينا سالاسىندا قانداي جەتىستىك بولعانىن ايتقىم كەلىپ تۇر. قۇرمەتتى ەلباسى, 2011 جىلى ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق اشىلدى. بۇگىندە سول عىلىمي ورتالىقتا «بولاشاقتىڭ» 13 تۇلەگى قىزمەت ەتىپ جاتىر. ونىڭ بەسەۋى كارديوحيرۋرگ دارىگەرلەر. ناتيجەسىندە, قازىرگى كۇندە قازاقستاندا كارديوحيرۋرگيا سالاسى دامىپ, ول تەك استانا مەن الماتىدا عانا ەمەس, بۇكىل وبلىس ورتالىقتارىندا قولجەتىمدى بولىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ سالاماتتى ءومىر سۇرۋىنە بارلىق جاعدايدى قاراستىرىپ وتىرعان ەلباسى, سىزگە ايرىقشا قۇرمەتىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. وسىنداي ىزگىلىككە تولى يگى ىستەرىڭىزدە ءبىز ۇنەمى جاقسى جاردەمشى بولۋعا دايىنبىز», دەدى د.گوربۋنوۆ.
مەملەكەت باسشىسى, اتالعان ورتالىقتى جانە ونىڭ قىزمەتىن جوعارى باعالايتىنىن ايتتى. «ناۋقاس بالالارعا وتا جاساپ, ولارعا سالاماتتى ءومىر سىيلاۋ, دۇنيەدەگى ەڭ ىزگى ءىس», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
ءسوز كەزەگى كەلگەندە وسىلاي بولاشاقتىق جاستار ەلگە, ەلباسىنا دەگەن جىلى ءىلتيپاتتارىن, شىنايى العىس-سەزىمدەرىن ءبىلدىرىپ جاتتى. سولاردىڭ ءبىرى – ءداۋىرجان اۋعامباي. « ۇلىبريتانيادا وقىدىم, ماماندىعىم – ينۆەستيتسيالاردى باسقارۋ. «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ءبىلىم العان ءاربىر تۇلەك ءوز زامانداستارىنا شەتەلدەردە العان بىلىمدەرىن ترانسفەرتتەيتىن ارنا ىسپەتتى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – بيزنەستى دامىتۋ مەن ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ. مەن سوڭعى 4 جىلدا ەلدەگى كوپتەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ستۋدەنتتەرىمەن, جاس كاسىپكەرلەرمەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. اتالمىش تەتىك بولاشاقتا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا جاستاردى كوپتەپ تارتۋعا جول اشادى. قازىر «قازسەرۆيس» اتتى سەرۆيستىك كومپانيالار وداعىن باسقارامىن, ونى ءبىز بولاشاقتىق دوسىم ەكەۋمىز ەكى جىل بۇرىن قۇرعانبىز. بۇگىنگى تاڭدا وسى وداققا قازاقستاننىڭ التى وبلىسىندا جۇمىس ىستەيتىن 80 ورتا جانە ءىرى مۇناي سەرۆيسى كومپانيالارى كىرەدى. ءبىز جۇمىسىمىزعا ەلىمىزدە جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن شەتەلدىك كومپانيالاردى تارتامىز. ولار بىزبەن جاڭا تەحنولوگيالارى مەن يننوۆاتسيالارىن بولىسەدى. جاڭا وندىرىستەر اشادى.
اسا قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءسىز مىڭداعان جاس ازاماتتارعا شەتەلدەردە ۇزدىك ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەردىڭىز. سونداي-اق, ءبىزدىڭ الەۋەتىمىزدى جۇزەگە اسىرىپ, العان ءبىلىمىمىزدى قازاقستاندا, ءوز ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە جاراتۋعا ىنتالاندىردىڭىز. سىزگە شەكسىز راحمەت! دەپ اياقتادى ءسوزىن ول.
مەنىڭ ەسىمىم قانات دۇكەنباەۆ, دەپ باستادى ءسوزىن كەلەسى فورۋم قاتىسۋشىسى. «بولاشاق» بويىنشا 2011 جىلى ششۆەيتساريادا «فيزيكا جانە بيوفيزيكا» سالاسىنداعى PhD دوكتورى اتاندىم. قازىر نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرىمىن. راسىن ايتقاندا, بيوفيزيكا – عىلىمنىڭ كۇردەلى باعىتى. ءبىز بۇگىندە قاتەرلى ىسىكتىڭ باستاپقى كەزەڭىن انىقتايتىن جانە ەمدەيتىن تەحنولوگيانى كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارىمەن بىرلەسىپ زەرتتەپ جاتىرمىز. راك دەرتىن ءبىر-ەكى ساعات ىشىندە انىقتاپ بەرەتىن بۇل تەحنولوگيا قازاقستاندا العاش رەت قولعا الىنۋدا.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قازىردىڭ وزىندە الەمگە تانىمال عىلىم مەن ءبىلىم ورداسىنا اينالدى. الداعى ۋاقىتتا بۇدان دا بيىك بەلەستەردى باعىندىراتىنىمىزعا سەنىمدىمىن, دەپ ءسوزىن ءتۇيدى جاس عالىم.
القالى جيىندا مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى ۆاشينگتوننان تىكەلەي بايلانىسقا شىققان دياس جورابەكوۆ ەلباسىنا اتا-سالتىمىزبەن سالەم بەرىپ: «امەريكانىڭ ەڭ قادىرلى تۇلعاسى – تۇڭعىش پرەزيدەنتى ۆاشينگتون دەسەك, قالا سول كىسىنىڭ اتىمەن اتالادى. ءسىز دە قازاقستان ءۇشىن زور ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلەسىز. ماڭگىلىك ەلدىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, وتانىمىزدى دامۋدىڭ داڭعىلىنا باستادىڭىز. اسەم استانانى سالدىڭىز. بىزگە جارقىن بولاشاق سىيلادىڭىز.
ءسىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا 2025 جىلعا دەيىن شيكiزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ كولەمiن 2 ەسەگە, 2040-قا دەيiن 3 ەسەگە ارتتىرۋ تۋرالى مىندەت قويدىڭىز. بۇل ماقساتتارعا جەتۋدىڭ ەڭ توتە جولى عىلىمدى وندىرىسپەن ۇشتاستىرۋ ەكەنىن ايتتىڭىز. ءبىز وزىمىزگە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك پەن مىندەتتى سەزىنەمىز, ءسىز ارتقان سەنىمدى اقتايمىز دەپ ۋادە بەرەمىز», دەسە, «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا فرانتسيادا گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمى دوكتورى دارەجەسىنە يە بولعان, بۇگىنگى تاڭدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى گەولوگيا كلاستەرىن قۇرۋ جوباسىنىڭ جەتەكشىسى اسقار مۇنارا: «سوڭعى ۋاقىتتا گەولوگيا سالاسىندا بولىپ جاتقان وزگەرىستەر, اتاپ ايتقاندا: «ۇلتتىق بارلاۋ كومپانياسىنىڭ قۇرىلۋى, قاشاعان سياقتى الىپ كەن ورىندارىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ءسىزدىڭ تىكەلەي باستاماڭىز. گەولوگ ماماندار اتىنان وزىڭىزگە ۇلكەن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى», دەپ اعىنان جارىلدى.
ال كاسىپكەر رۇستەم قارىموۆ 2008 جىلى «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ءبىلىم العانىن العا تارتىپ: ەلباسىنىڭ ەلدىك تۇعىرىمىزدى بەكىتۋ جولىنداعى كورەگەندى ءىسى «بولاشاق» باعدارلاماسىن ومىرگە اكەلدى. بۇل جاستار ءۇشىن ەرەكشە ءۇردىس بولدى. ءسىز, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, وسىلايشا ءبىزدىڭ شەتەلدە ءبىلىم الۋىمىزعا ۇلكەن مۇمكىندىك جاسادىڭىز. مەن ۇلىبريتانيادا ەلەكترونيكا ماماندىعىن يگەردىم. ول كەزدە بۇل ماماندىق كوپ جۇرتقا بەلگىسىزدەۋ ەدى. وتانىما ورالعاننان كەيىن قازىر جۇرتشىلىقتىڭ ۇلكەن ءىلتيپاتىنا بولەنگەن ينتەرنەت ارقىلى ۇيدە, نە جۇمىستا وتىرىپ ۇشاققا بيلەت الۋدى قولدانىسقا ەنگىزدىم. وسى قادام تولىققاندى جۇزەگە اسقاننان سوڭ ينتەرنەت دۇكەن اشتىم. بۇل دا حالىقتىڭ سۇرانىسىنا يە بولدى. مەنىڭ كەيبىر زامانداستارىم كاسىپپەن اينالىسۋ جايىن سۇرايدى. ولارعا بەرەر جاۋابىم: «ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇل ءىس ءوز شەشىمىن تاپقان. زاڭدىلىقتى ساقتاساڭ, ۋاقتىلى سالىقتى تولەپ وتىرساڭ بولعانى دەيمىن», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
اقش-تىڭ پەنسيلۆانيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى, قازىر نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءومىر تۋرالى عىلىمدار ورتالىعىندا زەرتتەۋشىلىك قىزمەت اتقاراتىن ايقىن اسقاپ ۇلى ءوزىنىڭ 2004 جىلى قىتايدان كەلگەنىن ايتىپ, ەلباسىنىڭ قامقورلىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ: «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن شەتتەگى 5 ميلليون قازاق تا وزدەرىنىڭ ورىندالعان ارمانى سانايدى. ءسىز ازاتتىق العان كۇننەن باستاپ شەتتەگى بارشا قازاقتى ەلگە شاقىردىڭىز. ءسويتىپ, قازاقتىڭ ۇلى كوشىن باستادىڭىز. سىزگە الەم قازاقتارىنىڭ اتىنان شەكسىز العىسىمدى بىلدىرەمىن!» دەدى.
وسىدان كەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر تۇلەگى شۋحرات سادىروۆ ءسوز الىپ, ەلباسىنا شەتەلدە العان ءبىلىمىنىڭ ارقاسىندا بانك جۇيەسىندە تابىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىن, بۇل جۇمىستى بىرنەشە جىلدان بەرى ىستەپ كەلە جاتقانىن, قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ بانك جۇيەسى شەتەلدىڭ دامىعان ەلدەرىمەن يىق تەڭەستىرىپ باسەكەلەسە الاتىنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە, ول ەلىمىزدىڭ جەتەكشى كومپانيالارىنا, بانكتەرىنە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. «ءبىزدىڭ ەلگە بۇل كەڭىستىكتە جۇمىس ىستەۋ اسا ماڭىزدى. بۇگىندە ەۋرازەق قۇرىلعالى بەرى قازاقستاننىڭ كاسىپورىندارىنا رەسەي مەن بەلارۋس سياقتى ەلدەردىڭ نارىعىنا دەندەپ ەنۋگە جول اشىلىپ وتىر. بىزگە تەك وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ كەرەك. ارينە, رەسەيدىڭ جەرى دە, حالقى دا كوپ. بەلارۋس ەلىنە كەلسەك, بۇل ەلدە دە ءوندىرىس جاقسى دامىعان. دەگەنمەن, بۇكىل الەمدە باسەكەلەستىكتىڭ ارقاسىندا بارلىق ەلدەر ءبىر-بىرىنەن ارتتا قالماۋ ءۇشىن ايانباي جۇمىس ىستەپ جاتىر. سوندىقتان بىزگە دە ەلىمىز ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ, شەتەلدە العان ءبىلىمىمىزدىڭ كومەگىمەن كورشىلەس ەلدەرمەن عانا ەمەس, بارلىق ەلدەرمەن يىق ءتۇيىستىرىپ باسەكەلەسۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
وسى ورايدا ول بۇگىندە ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بارلىق جاعدايدىڭ جاسالعانىن, مىسالى, «جول كارتاسى» نەمەسە اگروبيزنەستى قولداۋعا ارنالعان سۋبسيديانىڭ ءوزى رەسەي مەن بەلارۋستە جوق ەكەنىن, سوندىقتان ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەردىڭ كورشى ەلدەردىڭ نارىعىن تارتىنباي باتىل تۇردە يگەرۋدى ۇيرەنۋلەرى كەرەكتىگىن ايتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ش.سادىروۆ جاس بۋىنعا جاساپ وتىرعان اكەلىك قامقورلىعى ءۇشىن ەلباسىنا العىسىن ءبىلدىردى.
كەلەسى كەزەكتە قىتايدىڭ شانحاي قالاسىنان تىلەكتەس ادامباەۆ دەگەن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستيپەنديانتى تىكەلەي بايلانىسقا شىعىپ, ءوزى وقىپ جاتقان ەلدەگى ءبىلىمنىڭ دەڭگەيى, پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن وسىناۋ باعدارلامانىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتا كەلىپ, ول دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا وقۋعا ءتۇسىپ, ءبىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك جاساعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, العىس سەزىمىن جەتكىزدى.
«قازىر مەن جاڭا تەحنولوگيا جانە تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىندا ءبىلىم الىپ ءجۇرمىن. ءسىز ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ جاس قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن كورە ءبىلدىڭىز. سول مۇمكىندىكتەردى ىسكە اسىردىڭىز. ەندەشە, ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى كەلبەتى تۇتاسىمەن ءسىزدىڭ يننوۆاتسياڭىز! ءبىز سىزبەن ءاردايىم بىرگەمىز. ەلگە ورالىپ, ەرەن ىستەرگە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا اسىعامىز», دەدى ول.
«بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرىنىڭ ءبىرى, جاس كاسىپكەر دانات جۇمين اقش-تا العان ءبىلىمىنىڭ ارقاسىندا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ جاتقانىن, وتكەن جىلدارى ونىڭ كومپانياسىنىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 150 ملن. تەڭگە سالىق تولەگەنىن ايتىپ, الداعى كەزدە ەلىمىزدىڭ دامۋىنا, ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ىسكە اسۋىنا بارىنشا اتسالىساتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, ول «بولاشاق» سياقتى تاريحي ماڭىزدى باعدارلامانى جاساپ, مىڭداعان جاستاردى ءبىر ماقساتقا ۇيىستىرا بىلگەن ەلباسىنىڭ ۇلكەن كورەگەندىگىن باسا ايتتى.
فورۋمدا قاراعاندى وبلىسىنان كەلگەن «بولاشاقتىڭ» تاعى ءبىر تۇلەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشى مەكتەبىنىڭ جەتەكشىسى ءبىرجان ءالىمجان ءسوز سويلەپ, ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. ول ءوزىنىڭ وتانىمىز ءۇشىن تاريحي ماڭىزى زور كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن ءارى وسى ۇلى ىسكە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەنىن ماقتانىش ەتەتىنىن جەتكىزدى. «ارماندار – ماقساتتارعا, ال ماقساتتار – ناقتى ىستەرگە اينالۋى ءتيىس. سوندىقتان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ءاربىر جاس ازاماتتىڭ ومىرلىك جول كارتاسىنا اينالادى. مەن بارشا جاستاردى ماقساتشىل بولۋعا شاقىرامىن!» دەدى ول.
ۇلتتىق ەرىكتىلەر جەلىسىنىڭ قوستاناي وبلىسى بويىنشا وكىلى جانسايا قوجاحمەتوۆا «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ءمان-ماڭىزى مەن سونىڭ اياسىندا جاستار جاساپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ايتىپ بەردى. ول ءوزىنىڭ اۋىلدان شىققانىن, اۋىلداعى قۇربى-قۇرداستارىنىڭ بولاشاققا سەنىمدەرى مەن ەلدىك ىستەرگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارتتىرىپ, ومىرگە بەلسەنە ارالاسىپ جاتقانىن ايتتى. «ءبىزدىڭ باستى باعىتىمىز – التىن بەسىك اۋىل. ءبىز اۋىلدار مەن اۋدانداردا «اق تىلەك» ورتالىعىن ۇيىمداستىردىق. سوندىقتان وسى زالدا وتىرعان بارشا جاستار «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسۋعا دايىن», دەدى ول. سونداي-اق, ج.قوجاحمەتوۆا جاقىندا پرەزيدەنتتىڭ ءومىربايانى تۋرالى فيلمدەر جەلىسىن قاراعانىن, ونداعى تۋىندىلاردى ول جوعارى باعالايتىنىن جەتكىزدى. بۇل فيلم قاراپايىم عانا اۋىل بالاسىنىڭ قايناعان ومىردە قالاي شىڭدالىپ, الەمدىك تۇلعاعا قالاي اينالعانىن كورسەتەدى, دەپ ءتۇيدى ءوز ويىن.
جيىندا جاستاردىڭ سوزدەرى اراسىندا مەملەكەت باسشىسى «بولاشاقتىڭ» 10 000-شى ستيپەنديانتى اتانعان ءازىمحان قوجاحمەتوۆكە ستيپەنديانت كۋالىگىن تاپسىردى. وسى جەردە ەلباسىنىڭ قولىنان كۋالىك العان تالاپكەر: «بۇگىن – مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ باستى كۇن! ءسىزدىڭ قولىڭىزدان عىلىم الەمىنە جولداما الۋ مەن ءۇشىن شەكسىز باقىت. ءسىز ارتقان زور سەنىمدى مەن بىلىمىممەن, ەڭبەگىممەن اقتايمىن. «بولاشاق» ارقىلى شىڭدالىپ جاتقان, ودان تۇلەپ ۇشقان جاس زياتكەرلەردىڭ اتىنان سىزگە شەكسىز ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن», دەدى.
فورۋم سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قورىتىندى ءسوز سويلەدى. ەلباسى وسى ءسوزىنىڭ الدىندا ءوزىنىڭ اتىنا ايتىلعان جىلى لەبىزدەرى ءۇشىن جاستارعا العىسىن ءبىلدىردى.
سىزدەرمەن وسى كەزدەسۋ بارىسىندا مەن ەكى ماسەلەگە كوڭىل ءبولدىم. ءبىرىنشىسى – تەمىرتاۋدا مەتاللۋرگ بولىپ جۇرگەن 20 جاستاعى كەزىمدە كومسومولدىڭ سەزىنە دەلەگات بولىپ قاتىسقاندىعىم ەسىمە ءتۇستى. ول سەزد الماتىداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا وتكەن ەدى. زالدا وتىرعان ورنىمنان تۇرىپ, مىنبەرگە قالاي كوتەرىلگەنىم جانە ءسوز سويلەگەنىم ەسىمدە قالماپتى. ويتكەنى, سونداعى جاعداي ماعان قاتتى اسەر ەتكەن ەدى. ال سەندەر بولساڭدار شەشەن سويلەدىڭدەر. ەشقانداي ءبىر ابىرجۋ بىلىنگەن جوق. وسىعان قاراپ, قۋاندىم. ەكىنشىسى – جاڭا عانا ۇلىبريتانيا ءمينيسترى ءسوز العاندا, سەندەردىڭ ەشقايسىلارىڭ ىلەسپە اۋدارمانىڭ قۇلاققابىن قۇلاقتارىڭا ىلگەن جوقسىڭدار. ءبىر زالدا ءبارى بىردەي اعىلشىن ءتىلىن ەركىن ءتۇسىنىپ, جاقسى بىلەتىن مۇنشاما ادام ءبىزدىڭ قازاقستاندا بولعان ەمەس. وسىنى كورىپ مەن تاعى دا قۋانىشقا بولەندىم, دەدى ەلباسى.
مۇنان ءارى پرەزيدەنت قازىرگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ۋنيۆەرسيتەتتەر وزدەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدا ەكەندىگىن ەسكە الىپ ءوتتى. قازىرگى زاماندا ادامعا وقۋ كەرەك, ءبىلىم كەرەك. جەڭىسكە جەتۋ قابىلەتى كوپ جاعدايدا ادامنىڭ جاس كەزىندەگى جىگەرىنە بايلانىستى قالىپتاسادى. وسى جاعدايدى اتاپ كورسەتكەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاستاردىڭ شەتەلدەن ءبىلىم الۋ جولىندا قيىندىققا شىداي بىلگەندىكتەرىن ايتىپ ءوتىپ, ولاردىڭ الداعى جۇمىستارىنا تابىس تىلەدى. «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن جاستار كۇنى ەرتەڭ ىستە ىسىلا وتىرىپ, بىرتە-بىرتە بيلىك باسىنا كەلە باستايدى. سول كەزدە اتا-بابا ارمانىمەن, كوپتەگەن قيىندىقتارمەن كەلگەن تاۋەلسىزدىك ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز ەكەندىگى ەشۋاقىتتا ەستەن شىقپاۋى كەرەك. تاۋەلسىزدىكتى قورعاپ, العا جىلجىتۋ باعىتىندا ۇلكەن ىستەر تىندىرىلۋى ءتيىس. الەمدە ەڭ كوپ جۇمىس ىستەيتىندەر وڭتۇستىك كورەيالىقتار بولسا, ەڭ از جۇمىس ىستەپ كەلگەندەر گرەكتەر ەكەن. وسىدان-اق قورىتىندى شىعارۋعا بولادى.
ەلباسى وسى رەتتە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا بولاشاقتىقتاردان تىس, اتا-انالارىنىڭ قامقورلىعىمەن وقىپ جاتقان 65 مىڭ تۇلەكتىڭ بارلىعىن ەسكە سالىپ ءوتتى. بۇل ەلىمىزدىڭ جاعدايىنىڭ جاقسارعاندىعىن بىلدىرەتىن كورسەتكىش. ەل – بولاشاق دامۋىنا قوسىلاتىن سەرپىندى كۇش.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, بۇل – جۇزەگە اسپايتىن ارمان ەمەس. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ قولىندا تاۋەلسىزدىك بار. وسى تاۋەلسىزدىك ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزعا قولعا ۇستاتپايتىن ارمانداي كورىنىپ ەدى. اقىرى وعان قول جەتكىزدىك. سوندىقتان, ءوزىمىزدىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن ەڭسەرگەن ىستەرىمىزگە قاراپ, مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ جۇزەگە اساتىندىعىنا سەنەمىن. ءبىز وسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەكونوميكامىزدىڭ كولەمىن 16 ەسە ارتتىردىق. 2015-2016 جىلدارى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ۇلەسى 20 مىڭ دوللارعا دەيىن جەتىپ قالادى. 100 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايتىن التىن-ۆاليۋتا قورىمىز بار. ەندەشە, ءبىز ءوز بولاشاعىمىزعا سەنىممەن قاراۋىمىز كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى قازىرگى الەمدىك داعدارىستارعا تەك قۋاتتى يندۋستريالىق بازاسى بار ەلدەر عانا توتەپ بەرەتىنىن اتاپ ايتتى.
سوندىقتان دا ءبىز ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋعا كىرىستىك. دامۋدىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالعان ءبىلىم ەكونوميكاسىنىڭ ۋاقىتى كەلدى. اسىرەسە, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن: فيزيكا, بيولوگيا, حيميا, ماتەماتيكانى دامىتۋ ماڭىزدى. ولاردا يننوۆاتسيا ءۇشىن سارقىلمايتىن الەۋەت بار. ەلدىڭ دامۋىنا جاڭاشىل سەرپىن بەرۋ ماڭىزدى. سول سەبەپتى ءبىز بۇگىن عىلىمعا بۇرىنعىدان دا كوپ ينۆەستيتسيا سالۋدامىز. ەڭ زاماناۋي جابدىقتارى بار زەرتحانالار قۇرىلۋدا, باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مۇنان كەيىن مەملەكەت باسشىسى الەم حالىقتارى ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ قارساڭىندا تۇرعاندىعىن, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, دۇنيە جۇزىندەگى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءبىلىم كەرەك ەكەندىگىن تاعى ءبىر ەسكە سالىپ ءوتتى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بىزگە الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جان باسىنا شاققانداعى كولەمى 60 مىڭ دوللاردان اينالۋى ءتيىس ەكەن. ارينە, بىزدە شيكىزات كوزدەرى, مينەرالدىق تابيعات بايلىقتارىمىز جەتكىلىكتى. بىراق, ءبىز ەندى باسقا ەكونوميكانى ورناتۋىمىز كەرەك. وسى جولدا ۇلكەن ءبىلىم كەرەك. دامىعان ەلدەردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن حالىققا ساپالى ءبىلىم بەرۋدى الدىڭعى قاتارعا شىعارىپ وتىر. ماسەلەن, فينليانديادا مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ ەڭ ۇزدىك دەگەن 10 پايىزى مۇعالىمدىك, وقىتۋشىلىق باعىتقا يكەمدەلەدى ەكەن. سينگاپۋردا مۇعالىمدەر ءار جىل سايىن 100 ساعاتتىق ءبىلىم جەتىلدىرۋ كۋرستارىنان وتەدى. ويتكەنى, بىلىكتى كادرلار قاي ەلدە كوپ قالىپتاسسا, سول ەلدىڭ ەكونوميكاسى ۇزدىك بولىپ العا شىعادى. سوندىقتان گەرمانياداعى دۋالدى وقۋ جۇيەسىن ءبىز دە وزىمىزدە تولىق قولدانۋىمىز كەرەك, دەگەن ەلباسى قازاقستاندا ءبىلىم مەن عىلىمدى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا «بولاشاق» تۇلەكتەرىنىڭ 20 پايىزى عىلىمعا قاراي بەت بۇرۋدا ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ «جاسىل» ەكونوميكاعا ءوتۋدىڭ باستاپقى ساتىسى بولاتىنىن سەنىممەن مالىمدەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى عىلىمنىڭ ۇلەسى باسىم ەكونوميكا قۇرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى, مەديتسينا, اەروعارىشتىق يندۋستريا, كولىك سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالار سەكىلدى باعىتتار پەرسپەكتيۆالى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
الەمدە عارىش ايلاعىنا يە بەس ەل بار, سونىڭ ءبىرى – قازاقستان. ۋاقىت پەن كەڭىستىكتە عارىش سالاسىنىڭ الەۋەتى شىن مانىندە شەكسىز. بىراق, عارىشتىڭ قيانىنا كوز سالا وتىرىپ, بىزدەر ءبارىبىر ءداستۇرلى ۇلتتىق كولىك جۇيەسىن دامىتۋعا ءتيىسپىز. XXI عاسىر – جەرۇستى, جەراستى جانە جەردەگى ۇشقىر كولىكتەر ءداۋىرى. الەمدە كولىكتىڭ ۇزدىك زەرتحانالار اينالىسىپ جاتقان يننوۆاتسيالىق تۇرلەرى تابىلاتىن بولادى. بىزگە دە سوندايدى جاساۋ كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ باي قورىنا يە ەكەندىگىن, بىراق سولاي بولسا دا, جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
تاياۋداعى ونجىلدىقتا كومىرسۋتەكتەر مەن بەيبىت اتومعا سۇرانىس بولادى. مامانداردىڭ باعالاۋىنشا, كومىرسۋتەك ءداۋىرى ءالى كەمىندە 50 جىل ساقتالادى. بىراق مۇنىڭ ءبارى ەنەرگيانىڭ بىزگە ءمالىم اشىق تۇرلەرى. كوكجيەكتەن ارعىنى كورە ءبىلۋ كەرەك. مىسالى, باسقارىلاتىن تەرمويادرولىق سينتەز جانە سۋتەگىلىك ەنەرگەتيكا. ونىڭ تيىمدىلىگى بىزگە بەلگىلى ەنەرگيا كوزدەرىنە قاراعاندا 40 ەسە ارتىق. بۇل – قازىردىڭ وزىندە بىرقاتار ەلدەردە ەنگىزىلە باستاعان جاساندى فوتوسينتەز, شوعىرلاندىرىلعان كۇن ەنەرگياسى. وسىنداي ازىرلەمەلەرمەن وتاندىق عالىمدارىمىزدىڭ دا اينالىسقانىن قالايمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى «بولاشاق» ستيپەندياتتارى مەن تۇلەكتەرىنە كەلەشەككە نەگىز قالاي وتىرىپ, پەرسپەكتيۆالى تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ جۇمىستارىنا ارالاسۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
الدارىڭا ۇلكەن مىندەتتەر قويىڭدار. سەندەر ءوز ەڭبەكتەرىڭنىڭ جەمىسىن جەيتىن بولاسىڭدار. «بولاشاق» باعدارلاماسى – سەندەرگە مەملەكەت بەرگەن سەنىم نەسيەسى. مەن سەندەردى, باعدارلاما تۇلەكتەرى مەن ستيپەندياتتارىن مەنىڭ جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى تۋرالى يدەيامنىڭ بەلسەندى جاقتاۋشىلارى رەتىندە قاراستىرامىن. ەستەرىڭدە بولسىن, كىم جۇمىس ىستەيدى, سول ەشقاشان جاستىعىن جوعالتپايدى. كىم جۇمىس ىستەۋدى قويسا, ول وتىزىندا-اق قارتايادى. ءبىز بارلىق نارسەدە ۇلگى بولۋعا ءتيىسپىز. «قازاقستان-2050» – ءبىزدىڭ ءححى عاسىرداعى ۇلتتىق يدەيامىز. «بولاشاقتىڭ» نەگىزىندە «قازاقستان-2050» قوزعالىسىن قۇرۋدى ۇسىنامىن. جاڭا قوزعالىس ادامدارعا ەلىمىزدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن ءتۇسىندىرۋى كەرەك. ءاربىر ازامات ستراتەگيانى, ونىڭ مىندەتتەرى مەن ماقساتتارىن تۇسىنۋگە ءتيىس. بارشا قازاقستاندىقتارعا بىرلىك, توپتاسۋ جانە ماقساتقا بەرىكتىك قاجەت. سونىڭ بارلىعىن جۇزەگە سەندەر اسىرۋعا تيىسسىڭدەر. ءبىزدىڭ كۇشىمىز – بىرلىكتە, دەگەن مەملەكەت باسشىسى جالپىۇلتتىق قوزعالىس بۇكىل قازاقستاندىقتاردى ءبىر ماقسات جولىندا جۇمىلدىرۋ قاجەت ەكەندىگىن, مىنە, سول ءۇشىن دە حالىقتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن نە ءۇشىن جۇزەگە اسىراتىندىعىمىزدى ايقىن ءتۇسىنۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
بۇل ستراتەگيا حالىقتىڭ مىزعىماس بىرلىگى مەن زور جاۋاپكەرشىلىگىن تالاپ ەتەتىن ۇلكەن ەمتيحان. سىزدەر جاسسىزدار, ءبىز ءوز ۇلتىمىزدى سىيلايمىز, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى قۇرمەتتەيمىز, بىزگە ەڭ باستىسى بىرلىك كەرەك. سىزدەردىڭ جانە سىزدەردىڭ ۇرپاقتارىڭىزدىڭ بىرلىگى كەرەك. ءبىزدىڭ بۋىن ءوزىنىڭ موينىنا تۇسكەن اۋىر جۇكتى تىك كوتەرىپ, تاۋەلسىزدىكتى ورناتتى. بولاشاقتا ونى الىپ ءجۇرۋ سىزدەردىڭ ەنشىلەرىڭىزگە بۇيىرادى. وسى ساتتە ەلىمىزدىڭ كوپۇلتتى ەكەندىگىن, بۇل جاعدايعا ەشكىمنىڭ دە كىنالى ەمەستىگىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ول ءۇشىن ءبىز كەڭدىك كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەك, دەگەن ەلباسى الداعى ۋاقىتتاردا دا ەل بوساعاسى بەرىك, قۋاتتى بولۋ ءۇشىن ۇشتىلدىلىكتىڭ نەگىزگى شارتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامىتىلاتىندىعىن, ورىس ءتىلى ارقىلى كوپ نارسەگە قول جەتكىزگەندىگىمىزدى, قازىر الەمدە شىعارىلاتىن ءار كىتاپتىڭ 85 پايىزى اعىلشىن تىلىندە ەكەندىگىن ەسكە سالدى.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى جونىندەگى ۇلتتىق قوزعالىس كۇللى حالقىمىزدى كەلەلى ىستەرگە جۇمىلدىراتىن قۋاتتى تەتىككە اينالۋى قاجەتتىگىن, اركىم ءوز سالاسىندا ناقتى جۇمىس ىستەيتىن بولسا, سوندا جالپى ەڭبەك بىرگە كەلىپ ەل كولەمىندە ۇلكەن ناتيجە بەرەتىندىگىن عيبراتتادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىرگى زاماننىڭ سىن-قاتەرلەرىنە دايىن بولۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدىڭ تابىستى بولۋى ارقايسىمىزعا بايلانىستى, سەندەر دە ونىڭ بولاشاعىنىڭ ءبىر ءبولشەگىسىڭدەر. بارشاڭىزدى الداعى مەملەكەتتىك مەرەكەمەن – تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن. بۇل – حالقىمىزدىڭ جاپپاي ءبىرلەسۋى كۇنى. مەن ارقاشان وسىلاي بولادى دەپ كامىل سەنەمىن. ءبىز ءوز توپىراعىمىزدا 130 ۇلتتىڭ ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن ماقتانىش ەتەمىز. حالقىمىزدىڭ ىشكى بىرلىگى ارقاسىندا ءبىز بارلىق وسىناۋ كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدىك. بارلىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, ءبىز الەمنىڭ ءباسەكەگە قابىلەتتى ەلدەرىنىڭ وتىزدىعى قاتارىنا كىرۋگە ءتيىسپىز. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ءمىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرا ءجۇرىپ, ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ارمانىمىزدى ورىندايمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءسوز سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى بارشاعا اماندىق, باق-بەرەكە جانە ءوز وتانىمىزدىڭ يگىلىگى جولىنداعى ەڭبەكتەرىنە تابىس تىلەدى.
فورۋم اياقتالا بەرە ءالىمجان مالىكوۆ, نارگيز ساگينوۆا, ءادىلحان ەلەۋسىزوۆ, داۋرەن ەساليەۆ, ايسال ىسقاقوۆا, نۇرجان وسپانوۆ, سالتانات تۇمانباەۆا مەن ماقسات ىسقاقوۆ سەكىلدى «بولاشاقتىڭ» تۇلەكتەرى دە ءسوز الىپ, ءبىلىم مەن عىلىم, ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى تۋرالى ويلارىمەن ءبولىستى. وندا جاستار وسىناۋ ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعدارلامانىڭ رۋحاني تىرەگى – جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم بولىپ سانالاتىنىن, وسى جولدا ءاربىر زامانداسىمىزدىڭ جۇرەگىنەن نىق ورىن الۋ ءۇشىن تەر توگەتىندەرىن ايتتى. مىسالى, سالتانات تۇمانباەۆا تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتىپ, ماڭگىلىك ەلگە اينالۋ ءۇشىن ايانباي جۇمىس ىستەپ, ەلباسىنىڭ سەنىمىن اقتاۋعا بارشا جاستاردىڭ اتىنان ۋادە بەرەتىنىن جەتكىزسە, ماقسات ىسقاقوۆ ءبىر سوزىندە بابامىزدىڭ تابانى تيمەگەن جەرگە ەندى بالانىڭ تابانى ءتيىپ جاتقانىن, كەلدىبەكتىڭ ۇلى قاز داۋىستى قازىبەكتىڭ كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىماسا دا ەلىمىزگە سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز ەكەنىن, سوندىقتان قا