كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ – 2013» اتتى تاقىرىپتا ءباسپاسوز ءماسليحاتى بولدى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ قاتىستى.
كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ – 2013» اتتى تاقىرىپتا ءباسپاسوز ءماسليحاتى بولدى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ قاتىستى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا اعىمداعى جىلى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق سالاسى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستارمەن بىرقاتار ءتۇيىندى ماسەلەلەر ءسوز بولدى. ەسكە سالار بولساق, ەلباسى حالىققا جولداۋىندا الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا باسا نازار اۋدارىپ, ءار ازاماتتىڭ باقۋاتتى ءومىر سۇرۋىنە قول جەتكىزۋ – مەملەكەتتىڭ باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتقان بولاتىن. بۇل ماقساتقا قازاقستان جىل وتكەن سايىن جاقىنداپ كەلەدى. ماسەلەن, وتكەن 15 جىلدا حالىقتىڭ جالپى تابىسى 16 ەسەگە وسكەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەر دە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. سوڭعى بەس جىلدا انالار ءولىمى 3 ەسەگە ازايىپ, جاڭا تۋعان سابيلەر سانى ءبىر جارىم ەسەگە ءوسىپتى. ناتيجەسىندە, بۇگىندە قازاقستان حالقىنىڭ سانى 17 ملن. 100 مىڭنان اسقان. بۇل دا بولسا, حالىقتىڭ تۇرمىسىنىڭ جاقسارىپ, الەۋەتىنىڭ ارتقانىن بىلدىرەدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىن جۇرگىزگەن التاي ابيبۋللاەۆ: «حالىق سانىنىڭ 17 ميلليوننان اسقانى – قازاقستاننىڭ ەڭ ءبىر ۇلكەن جەتىستىگى بولىپ تابىلادى», – دەدى.
العاشقى ءسوز كەزەگىن العان ە.ورىنباەۆ ەلدەگى الەۋمەتتىك جەتىستىكتەر مەن شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر تۋرالى اڭگىمەلەدى. ونىڭ كەلتىرگەن دايەكتى دەرەكتەرىنە قاراعاندا, ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك جاعداي ەڭسە كوتەرەرلىك. «الايدا, بۇل كورسەتكىشتەرگە توقمەيىلسۋگە بولمايدى. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 11 قازانداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىندا ۇكىمەتكە ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ, حالىقتى ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە ينفلياتسيانى بەلگىلەنگەن ولشەمدەردە ۇستاپ تۇرۋ شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىردى. وسىعان وراي, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا كادرلار قاجەتتىلىگىنىڭ بولجامىن دايارلادى. ال ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جۇرگىزىلگەن بولجام نەگىزىندە وقىتىلاتىن ماماندىقتار بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىپ جاتىر. بۇيىرتسا, 2014 جىلدان باستاپ «ءوزارا مىندەتتەمەلەر» قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن, قۇرامىندا ەڭبەك ەتۋگە قابىلەتتى مۇشەلەرى بار وتباسىلارعا بەلگىلەنگەن اقشالاي كومەك ەنگىزۋگە ارنالعان بارلىق دايارلىق ءىس-شارالارى اياقتالادى. ەندىگى مىندەت – وسى ءىس-شارالاردى تاعى دا ءبىر تياناقتى پىسىقتاۋ بولىپ تۇر», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
ەلدەگى الەۋمەتتىك جاعدايدى بايانداۋ بارىسىندا ە.ورىنباەۆ تاعى ءبىر ماسەلەگە كوڭىل اۋداردى. «دەموگرافيالىق ءوسiمنiڭ ارتۋى 2013 جىلدىڭ «درايۆەرiنiڭ» بiرi بولاتىن. 2005 جىلى باستالعان تۋ كورسەتكiشiندەگi سەرپiلiس ءالi دە جالعاسۋدا. ساراپشىلاردىڭ بەرگەن باعاسى بويىنشا, ول 2016 جىلعا دەيiن جالعاسادى. مىسالى, 2004 جىلى 270 مىڭ ءسابي دۇنيەگە كەلسە, ولاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ 2011 جىلى 372 مىڭ بالا تۋىلعان. بۇل 2004 جىلعى كورسەتكiشتەن شامامەن 100 مىڭ نارەستەگە كوپ», دەدi ول.
ەگەر تۋ كورسەتكiشi وسىلاي ارتا بەرسە, كەلەشەكتە ەڭبەك نارىعىندا پروبلەما تۋىنداۋى مۇمكىن ەكەن. سوندىقتان, قازىردەن باستاپ ول ماسەلەنىڭ الدىن الۋ شارالارىن جاساۋ قاجەت كورىنەدى. «1990 جىلدارى ەلىمىزدەگى تۋ كورسەتكiشiندە داعدارىس بولعاندىقتان, قازiر ەڭبەك نارىعىنداعى جاعداي الدەقايدا قولايلى. ال بۇگىنگi «بەبي-بۋم» تولقىنى 2024 جىلدارى ەڭبەك نارىعىندا پروبلەما تۋىنداتادى», دەدi ە.ورىنباەۆ.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ت.دۇيسەنوۆانىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە كوز سالساق, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا 2013 جىلى 1740 جوبانى ىسكە اسىرىپ, 23,2 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ قاراستىرىلعان ەكەن. سودان, 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا جوبالاردا قۇرىلعان جۇمىس ورىندارىنا 19 174 ادام ورنالاستىرىلىپتى. ەكىنشى باعىتى بويىنشا كاسىپكەرلىككە 8 841 ادام وقىتىلىپ, 8 559 ادام شاعىن نەسيە العان. ولاردىڭ اراسىنان 5 962 ادام ءوز ءىسىن باستاپتى. ءۇشىنشى باعىت شەڭبەرىندە كاسىپتىك وقىتۋمەن 48 280 ادام قامتىلدى. سونداي-اق, وسى ايدىڭ ءبىرىنشى جۇلدىزىنا دەيىنگى جاعداي بويىنشا 19 342 ادام وقۋدى اياقتاپ, 13 042 ادام قىزمەتكە تۇرعان.
ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا 4010 مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 1821 وقىتۋشىنىڭ عىلىمي اتاعى بار. بۇل تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ ايتتى. بۇعان قوسا, ۋنيۆەرسيتەتتەردە 217 ماگيستر مەن 3 PhD دوكتورى قىزمەت ەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وقىتۋشىلاردى شەتەلدەگى ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينالىق تاجىريبەدە جاڭا تەحنولوگيالارعا وقىتۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرىپ جاتىر ەكەن. ءمينيستردىڭ ايتقانىنا قۇلاق اسساق, بۇل شارالار «ستراتەگيا-2020», «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى اياسىندا مامانداردىڭ كاسىبي بىلىمدەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, يزرايل, انگليا, اقش سىندى مەديتسيناسى دامىعان ەلدەردەن عالىمداردى شاقىرىپ, ماماندارىمىزدىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ءىسى قولعا الىنعان. وسى باعدارلاما بويىنشا 124 مامان شەتەلدە ءبىلىمىن جەتىلدىرسە, شەتەلدەن شاقىرىلعان قوناقتار 298 وقىتۋشىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرعان.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ ەكىنشى بولىمىندە, جۋرناليستەر ۇكىمەت مۇشەلەرىنە سۇراقتار قويىپ, وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ساۋالدارعا جاۋاپ الدى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».