وتكەن عاسىردىڭ قاسىرەتتى جىلدارىنا اينالعان گيتلەرلىك فاشيزممەن كۇرەستە سان مىڭداعان قازاقتىڭ قىز-جىگىتتەرى ەرلىكتىڭ اسقان ۇلگىسىن كورسەتە ءبىلدى. سولاردىڭ قاتارىندا بۇرىنعى باقساي اۋدانى فۋرمانوۆ اتىنداعى كولحوزدان (قازىرگى – ماحامبەت, ەسبول اۋىلى) مايدانعا اتتانعاندار از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا كيىكباي جولماقوۆ, ءباشىباي ءوربىسىنوۆ, جاردەم كۇلەتوۆ, قايروللا دوسقاليەۆ, امانباي جالعاسباەۆ, ءمۇرسالى قۇراقباەۆ, ىزىمبەرگەن ەگىزباەۆ جانە شايىرمان بولەكوۆتەر بار ەدى.
اۋىلدىڭ شاعىلدى قۇمىندا ويناپ, اقجايىقتىڭ كۇمىستەي سۋىنا شومىلعان جىگىتتەر قاتارلارىنان قالماي ءوز ەرىكتەرىمەن وتان قورعاۋعا اتتانادى. بۇل 1944 جىلدىڭ 11 قاراشاسى بولاتىن.
سوعىس ءورتى تۇتانعان ساتتە كولحوزدىڭ مالىن باعىپ وتىرعان بولەكوۆتەر اۋلەتىنەن ءۇش جاۋىنگەر مايدانعا اتتانادى. الدىمەن اكەسى بولەك بايجان ۇلى 1941 جىلى قىزىل ۆاگونمەن كۇنباتىسقا جول تارتسا, كەلەسى جىلعى كوكتەمدە اعاسى قادىرجان دا ساپار شەگەدى. ءسويتىپ, بار اۋىرتپالىق 16 جاستاعى شايىرمان مەن شەشەسىنىڭ موينىنا تۇسەدى. قاندى شايقاستان اۋىر جارالانىپ بولەك, كەيىن ءبىر اياعىن مايدان دالاسىنا تاستاپ, قادىرجان ەلگە ورالادى. ەندىگى وتان قورعاۋ كەزەگى شايىرمانعا كەلەدى. وسى تۇستا وتباسىلىق ارحيۆتە ساقتالعان اعامىزدىڭ ەستەلىكتەرىنەن ءۇزىندى كەلتىرۋدى ءجون سانادىم. مىنا ءبىر حات 1945 جىلدىڭ 3 ساۋىرىندە جازىلىپتى, وقىپ كورەلىك:
اماندىق حات.
ارداقتى ارتىق كورۋشى اعامىز راحمەتجانعا (راحمەتجان مۇقاشەۆ, كوپ جىلدار وبلىستىق ىشكى ىستەر بولىمىندە ساياسي ءبولىمدى باسقاردى – ق.س.) تاعى باسقا جولداستارىڭا ءىنىڭ شايىرماننان ساعىنىشتى سانسىز سالەم. بوتەن ايتار ءسوز جوق, تەك قانا اماندىق ءبىلدىرۋ, اماندىق ءبىلۋ. ال اعاي ءوزىڭ دە امان بولارسىڭ. بۇل جاقتا ءبىز دە امانبىز, دەنىمىز ساۋ دەپ, ودان ءارى اۋىلدان مايدانعا كەتكەن اعا-ىنىلەرىن سۇراپ, ءۇي-ىشىنەن حات-حابار كەلمەگەنىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى.
شايىرمان كوكەمىز كەيىنگى ءبىر اڭگىمەسىن بىلايشا وربىتەدى:
– قىرىق ءتورتتىڭ كۇزىندە مەن دە قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلىپ, گۋرەۆكە دەيىن وگىز اربامەن جەتتىك. سول جەردەن ءبىزدى قانشا ىزبارلى بولسا دا كوز ۇيرەنگەن قىزىل ۆاگوندارعا تيەپ, ورىنبورعا اتتاندىردى. سول جەردە 365-پولكتىڭ ساپىندا ءتورت اي بويى سوعىس ونەرىنە ۇيرەتتى. 1945 جىلعى ناۋرىز ايىنىڭ اياعىندا بۇكىل پولكتى ساپقا تۇرعىزىپ, ءوز ەركىمەن العى شەپكە بارعىلارى كەلەتىندەردىڭ ساپتان ەكى قادام العا شىعۋىن سۇرادى. مىقتى بولساڭ شەشىم قابىلدا! بۇل كەزدە جاۋدىڭ بەتى قايتىپ, كەڭەس اسكەرلەرى بەرلينگە جاقىنداپ قالعان. انە-مىنە سوعىس بىتەدى دەگەن سەنىم اركىمنىڭ جۇرەگىن جاۋلاعان كەز. بارا سالا وققا ۇشىپ, ەرتەسى كۇنى سوعىس بىتسە, قانداي وكىنىش! بىراق قانداي قۇدىرەتتى كۇشتىڭ يتەرگەنىن بىلمەيمىن, مەن بارام دەپ ساپتان ەكى اتتاپ شىقتىم. سول-اق ەكەن, ءوزىمىزدىڭ فۋرمانوۆتان بىرگە شىققان جانىمداعى التى جىگىت تە ساپتان شىقتى.
وسىلايشا, اۋىلداستار ءبىر پولك قۇرامىندا نەمىستەردىڭ ۇياسى بەرلين ءۇشىن سوعىسقا كىرىسەدى. العاشقى شايقاستى جاس جىگىتتەر ءساۋىردىڭ 21-ءى كۇنى ءبىرىنشى بەلارۋس مايدانىنا قاراستى قىزىل تۋلى كۋتۋزوۆ وردەندى 120-گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسى قۇرامىنداعى 334-گۆارديالىق اتقىشتار پولكىندە باستان وتكەرەدى. جازىق الاڭقايدا بۇتا اراسىنا جاسىرىنعان نەمىستەر سوڭعى دەمدەرىنىڭ تاۋسىلاتىنىن سەزدى مە, مينومەتتەن, پۋلەمەتتەن تولاسسىز وق جاۋدىرىپ, كەڭەس اسكەرلەرىن باس كوتەرتپەي قويادى. بۇرقىراعان وقتان قانسىراعان, وققا ۇشقاندار ەكى جاقتان دا كوپ. سولاردىڭ اراسىندا شايىرماننىڭ اۋىلداستارى كيىكباي مەن جاردەم دە قازا تابادى. كەلەسى كۇنى كۇشى السىرەگەن نەمىستەرگە قارسى اتوي سالعان جاۋىنگەرلەر ولار بەكىنگەن فريدەرسدورف سەلوسىن دا, ورماندى دا جاۋدان تازارتادى. جەڭىس ءۇشىن العا ۇمتىلعان قىزىل ارميا بەرلينگە قاراي ۇمتىلادى, ال ونىڭ ساپىندا شايىرمان دا بار ەدى.
وكىنىشكە قاراي, سول ۇرىستا قاسىنداعى اۋىلداستارى قايروللا, امانباي, ءمۇرسالى, ىزىمبەرگەن جانە ءباشىبايلار اۋىر جارالانىپ گوسپيتالگە تۇسەدى.
وسى شايقاستاردا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن شايىرمان بولەكوۆ ماراپاتقا ۇسىنىلادى. 1945 جىلعى 6 مامىر كۇنگى 334-گۆارديالىق اتقىشتار پولكىنىڭ كومانديرى, گۆارديا پولكوۆنيگى فەسەنكونىڭ قول قويعان ماراپات پاراقشاسىندا مىناداي جولدار بار:
«1945 جىلعى 25 ساۋىردەگى فريدەرسدورف سەلوسى ءۇشىن بولعان شايقاستا نەمىستەردىڭ شابۋىلىنا تويتارىس بەرۋدەگى ەرلىگى ءۇشىن ۇسىنىلادى. ول گيتلەرشىلەرگە قارسى ءبىرىنشى بولىپ شابۋىلعا شىعىپ, اۆتوماتپەن 7 نەمىستىڭ كوزىن جويدى, 1 پۋلەمەت ءۇنىن ءوشىردى. ۇكىمەت ناگراداسى «قىزىل جۇلدىز» وردەنىنە لايىقتى دەپ ەسەپتەيمىن».
ءبىر كۇنى قالا ىشىندە قاتتى شايقاس بولادى دا, سول كۇنى تۇستەن كەيىن ءبىر ءسات ءولى تىنىشتىق ورنايدى. كەڭەستىك جوعارعى ارميا شتابىنىڭ «جەڭىس» دەگەن حابارى دا بەرىلەدى. كوپتەن كۇتكەن سان مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان سۇم سوعىس اياقتالادى. ايتسە دە, شايىرمان اعامىزدىڭ قىزىل ارمياداعى قىزمەتى ودان ءارى جالعاسىپ, ەلگە تەك 1953 جىلى ورالادى. اۋىلعا كەلگەسىن ومىرلىك جارى ءاسيما انامىزبەن 8 ۇل مەن قىز تاربيەلەپ وسىرەدى.
نەمىس فاشيستەرىنە قارسى شايقاستا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن گۆارديا جاۋىنگەرى بولەكوۆ شايىرمان «قىزىل جۇلدىز» جانە ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن, «بەرليندى العانى ءۇشىن», «كەڭەستەر وداعىنىڭ مارشالى گ.ك. جۋكوۆ», «1941–1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسى جەڭىسىنە – 20, 40, 50 جىل» جانە «كسرو قارۋلى كۇشتەرىنە – 50, 60, 70 جىل» مەرەكەلىك, «1941 – 1945 ج.ج. سوعىس ارداگەرى», «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالدارىمەن, كوپتەگەن ماقتاۋ قاعازدارىمەن ماراپاتتالدى.
مىنەزى قاراپايىم, جانى تازا شايىرمان بولەكوۆ سوعىستان كەيىن اقتىق دەمى بىتكەنشە, ەسبول اۋىلىنداعى بايلانىس جۇيەسىندە حالىققا مۇلتىكسىز قىزمەت كورسەتىپ, پوشتانى باسقاردى. شايىرمان اعامىزدىڭ سوعىستان جازعان 2 حاتى ۇلكەن ۇلى باۋىرجاننىڭ تورىنە ىلىنگەن. سوعىستان قالعان ەسكەرتكىش رەتىندە بولاشاق ۇرپاقتى وتانىن, تۋعان جەرىن سۇيۋگە شاقىرعانداي, سارى قاعاز ءبىراز سىردى ىشىنە بۇگىپ تۇر.
قىلىشباي سۇندەت ۇلى,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى