سان قىرلى سادىقوۆ

جارىستىڭ ناعىز قىزعان شاعىندا تاجىكتەردىڭ ءبىر دوكەيى دزيۋدوشىلاردىڭ ونەرىن تاماشالاۋ ءۇشىن سپورت كەشەنىنە اتباسىن بۇردى. قاسىندا ءبىر توپ وققاعارى بار. ءوزىنىڭ ءتۇرى دە سۇستى ەكەن. ءبىر مەزەتتە جەرگىلىكتى ءبىر بالۋاننىڭ جەڭىلگەنىنە كۇيىنگەن ول جانجال شىعاردى. تورەشىلەردى بالاعاتتاپ, ايت­پاعان ءسوزى جوق. ونىڭ كاھارىنان قاي­مىققان قازىلار قاز-قاتار تۇرعان ۇستەلدەردىڭ استىنا تىعىلۋعا شاق قال­دى. ۇيىمداستىرۋشىلار مەن ءتارتىپ ساق­شى­لارى دا اشۋعا بۋلىققان باسشىنى توقتاتۋعا جۇرەكسىندى. كوپتەگەن ادامنىڭ اراسىنان تەك شىمكەنتتىك باپكەر ءتۇسىپحان سايحانوۆتىڭ عانا تەكەتىرەسكە بارۋعا ءداتى شىدادى. بۇرىن-سوڭدى ەشكىم بەتىنەن قاعىپ كورمەگەن بولسا كەرەك, الگى دوكەي ودان ءارى ورشەلەنە ءتۇستى. قاسىنداعى وققاعارلارى دا «ارس-ارس» ەتەدى. بارلىعى جابىلىپ, ءتۇسىپحاندى ءتۇتىپ جەيتىن ءتۇرى بار. دەسەك تە, قايمىعىپ تۇر­عان تۇكەڭ جوق, ول دا قاسقايىپ قارسى­لاسۋدا. سول مەزەتتە وققاعارلاردىڭ ارا­­­سىن بۇزىپ-جارىپ, تانىمال بالۋان ساع­دات سادىقوۆ كەلىپ جەتتى.

«اعا, ساسپاڭىز, ارتىڭىزدا قارا­عاي­داي-قاراعايداي ىنىلەرىڭىز تۇر. شاتاق شىقسا, ەش تارتىنبايمىز! قاجەت بولسا, جولىڭىزدا ولەمىز!» دەپ ءتىل قات­تى. الگىلەرگە اقىل كىردى مە, الدە قازاق­تاردىڭ قاھارىنان ىقتى ما, ول جاعى بەلگىسىز, ايتەۋىر سالدەن كەيىن سابالارىنا ءتۇستى. كەشىرىم سۇراپ, وزدەرىنەن اعاتتىق كەتكەندەرىن مويىندادى. اقىرىندا قوس تاراپ ورتاق مامىلەگە كەلىپ, ءبىر-بىرىمەن قول الىسىپ قوشتاستى. وسىلايشا بارلىق ماسەلە شەشىلدى. سول وقيعانىڭ كۋاسى بولعان زال تولى كورەرمەن قوس قازاق­تىڭ قايسارلىعىنا ءدان ريزا. ادەتتە جارىستىڭ قىزىعى مەن شىجىعىن تالقىعا سالاتىن جانكۇيەرلەردىڭ اڭگى­مەسى سول كەزدە ءتۇسىپحان مەن ساعدات جايىندا بولدى.

ءتۇسىپحان سايحانوۆتىڭ ەسىمى جان­كۇيەر­لەرگە جاقسى تانىس. كەزىندە ول ەر­كىن كۇرەستەن ەل چەمپيونى اتانىپ, بۇ­كىلوداقتىق جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. بوز كىلەمدەگى ەلەۋلى تابىستارىنىڭ ارقاسىندا كسرو سپورت شەبەرىنىڭ كۇمىس بەلگىسىن كەۋدەسىنە تاقتى. كەيىننەن باپكەرلىكتىڭ قامىتىن كيدى. 2003 جىلى نيۋ-يوركتە وتكەن الەم چەمپيوناتى جانە 2004 جىلى افينادا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا قولا جۇلدەگەر اتانعان گەننادي لاليەۆتى جاتتىقتىردى. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق كۇرەس فەدەراتسياسىنىڭ تورەشىلەر القاسىن باسقاردى. ال سول جات ەلدە ءتۇسىپحانداي اعاسىن جاۋعا بەرمەي, «جولىڭىزدا ولەمىز» دەپ ارىستانداي اقىرعان ساعدات بالۋان جايىندا ءبىز نە بىلەمىز؟

ساعدات سادىقوۆ 1973 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ءۇرجار اۋدانى­نىڭ جاربۇلاق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. بالا كەزىنەن دزيۋدو كۇرەسىن سەرىك ەتىپ, ءتۇرلى جارىستاردا جۇلدە الدى. اۋەلى اۋدان مەن وبلىستا وزسا, ۋاقىت وزا رەس­پۋب­ليكالىق دودالاردا دارالانا باستادى. ونىڭ قارسىلاستارىنىڭ بارلىعى دا ءىرى قالالارداعى مامانداندىرىلعان ارنايى سپورت مەكتەپتەرىندە شەبەرلىكتەرىن شىڭداسا, ساعدات اۋىلدا جاتتىعىپ-اق ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزدى.

ورتا مەكتەپتەن كەيىن سادىقوۆ قازاق­تىڭ سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنا وقۋعا ءتۇستى. الماتىدا ول جاس مامان سادىق مۇستافاەۆتىڭ قول استىندا جات­تىقتى. سول كەزدەن ونىڭ سپورتتىق كارەراسىندا ورلەۋ كەزەڭى باستالدى. دزيۋدونىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن مايتالمان مامانداردىڭ نازارىنا ساعدات العاش رەت 1995 جىلى ىلىكتى. سول جىلى الاتاۋ باۋرايىندا بەلگىلى قوعام قايراتكەرى سانجار جاندوسوۆتى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان حالىقارالىق تۋرنير ءوتتى. كىل مىقتىلار جينالعان جارىستا ايتۋلى سپورتشى ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتىپ, قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. شەشۋشى باسەكەدە 22 جاستاعى بالۋان كەزىندە ستۋدەنتتەر اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگى جانە كسرو چەمپيو­ناتى مەن كۋبوگى, كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ جۇلدەگەرى اتانعان 30 جاستاعى سەرگەي ءاشىروۆتى الىپ ۇردى. سول تۇستا «دوستىق» سپورت كەشەنىنە جينالعان كورەرمەن جاس جىگىتكە تاڭدانا ءارى تامسانا قاراعان ەدى.

1996 جىلى ساعدات ستۋدەنتتەر اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتانىپ, ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن تاعى دا مويىنداتتى. دەسەك تە, ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرىنىڭ ءوز ەسەپتەرى بولدى. ولار ساعدات سادىقوۆتى رەسپۋب­لي­كامىزدىڭ باس كومانداسىنا الۋعا اسىقپادى. ۇنەمى شەتتەتىپ كەلدى. جەكە جاتتىقتىرۋشىسى سادىق مۇستافاەۆ ادىلدىك ىزدەپ, قانشا شىرىلداسا دا, جاس ماماننىڭ ۋاجىنە قۇلاق اسقان ەشكىم بولمادى. ءتورت-بەس جىلداي تاسادا جۇرگەن قايسار جىگىت اقىرىندا توسىن شەشىم قابىلداپ, قىرعىزستاننىڭ نامىسىن قورعاۋعا بەل بۋدى.

1999 جىلى بىشكەكتە وتكەن ورتالىق ازيا ويىندارىندا ول قىرعىزستاننىڭ اتىنان سىنعا ءتۇسىپ, اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتتى. 73 كيلو سالماقتا كۇرەس­كەن سادىقوۆ فينالدا قازاقستاندىق دەنيس كوروبكوۆتى قوس جاۋىرىنىمەن جەرگە قادادى. وسى جەڭىستەن كەيىن «مۇنىڭ نە, ساكە؟ ءوز ەلىڭ تۇرعاندا, وزگەنىڭ نامىسىن جىرتقانىڭ قالاي؟» دەپ سۇراقتى توتەسىنەن قويدىم. ساعدات: «ەلدە ەڭبەگىم باعالانبادى. ۇلتتىق قۇراما ساپىنا ەنسەم دە, ءتۇرلى جەلەۋدى العا تارتقان باپكەرلەر حالىقارالىق جارىستاردان ۇنەمى شەتتەتە بەردى. وسىنىڭ بارىنە شىداپ كەلدىم. ەڭ اقىرى, ورتالىق ازيا ويىندارىنا اپارمايتىنىنا انىق كوز جەتكىزگەننەن كەيىن قولىمدى ءبىر سىلتەدىم دە, قىرعىزستانعا كەتتىم. سىزدەر مەنى دۇرىس تۇسىنىڭىزدەر, سپورتتىق عۇمىر تىم قىسقا. سول ۋاقىتتى ۇتىمدى پايدالانۋ قاجەت. ەگەر مەن شەتەلگە شىعىپ, حالىقارالىق دودالاردا كۇرەسپەيتىن بولسام, وندا بالۋاندىعىمنىڭ قۇنى كوك تيىن», دەپ وكپە-نازىن ايتقان ەدى.

عاسىرلار توعىسىندا وتكەن سيدنەي وليمپياداسىندا قىرعىزستاننىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن سادىقوۆتىڭ جولى بولمادى. ول باستاپقى باسە­كە­لەردىڭ بىرىندە ۇتىلىپ, جارىس جولىنان شىعىپ قالدى. ەسەسىنە ايتۋلى دودادا «ايىر قالپاقتى» اعايىندارعا ايدىن سماعۇلوۆ جۇلدە سىيلادى. 60 كيلو سالماقتا بەلدەس­كەن قانداسىمىز قولا مەدالدى يەلەندى. وسىلايشا قىرعىز ەلىنىڭ نامىسىن جىرتقان قازاقتىڭ قوس بالۋانىنىڭ ءبىرى ولجاعا كەنەلدى. جاسىل قۇرلىقتان ورالعان بەتتە ايدىننىڭ: «بۇل ساعدات ەكەۋمىزدىڭ ورتاق جۇلدەمىز», دەپ اعىنان جارىلعانى دا ەسىمىزدە.

سيدنەيدەگى سايىس اياقتالعاننان كەيىن سادىقوۆ ەلگە ورالدى. ەلىشىلىك جارىس­تاردا ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتۋعا بارىنشا كۇش سالدى. ناتيجەسى جامان بولعان جوق. ەل چەمپيونى اتاندى, ءتۇرلى حالىقارالىق تۋرنيرلەردە جۇلدە الدى. وسى تابىستارى ارقىلى قايتا ۇلتتىق كوماندا ساپىنا قابىلدانىپ, شەتەلگە شىعا باستادى. بەيجىڭدەگى دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادادا بەسىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. وساكاداعى شىعىس ازيا جانە دۋشانبەدەگى ورتالىق ازيا ويىندارىن قولا مەدالمەن قورى­تىن­دىلادى. 2003 جىلى الماتىدا وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتتى. باستاپقى باسەكەلەردىڭ بارلىعىندا قارسىلاستارىن ايقىن ۇتقان قانداسىمىز جارتىلاي فينالدا وزبەكستاندىق ەگامنازار اقباروۆتان ايلاسىن اسىردى. الايدا اقتىق ايقاستا كيم دجە حۋنگە جول بەرىپ, كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى.

2004 جىلى ساعدات افينا وليمپيا­داسىندا ونەر كورسەتتى. ەجەلگى ەللادا ەلىندە قانداسىمىزعا جەرەبە جولداس بولمادى. ول بىردەن اسا مىقتى قارسىلاسقا تاپ بولدى. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىندە سادى­قوۆ اتلانتا وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, الەم چەمپيونى, الەم چەم­پيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى, پانامەريكا ويىندارىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى, ءوز قۇرلىعىنىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى, امەريكالىق دجەيمس پەدروعا ەسە جىبەردى. اقش دزيۋدوشىسى بۇل جا­رىس­تا دا ءۇشىنشى ساتىعا تابان تىرەدى.

ەكى بىردەي وليمپياداعا قاتىسىپ, كوپتەگەن حالىقارالىق دودادا جۇلدە العان ساعدات سادىقوۆتىڭ كۇرەسۋ مانەرى دە وزگەشە ەدى. ول ادەمى ءارى اسەرلى كۇرەستى. جەڭىلىپ جاتسا دا, جىگەرى جاسىماي, سوڭعى سەكۋندتارعا دەيىن ارپالىساتىن. قازاقتىڭ ۇلى تاتاميگە «بىرەۋدىڭ اياعىنىڭ استىندا يلەكتەنگەنشە, تىك تۇرىپ ايقاسقانىم ءجون» دەگەن قاعيدانى ۇستانىپ شىعاتىن. ءار جەكپە-جەكتە جانكەشتىلىك پەن نامىسقويلىق, جەڭىسكە دەگەن قۇشتارلىق سەكىلدى قاسيەتتەر بالۋاننىڭ بويىنان انىق بايقالاتىن. مىنە, سول ساقا سپورتشى افينا وليمپياداسىنان كەيىن 31 جاسىندا بوز كىلەممەن قوش ايتىستى. دەسەك تە, ول سپورت سالاسىنان الىستاپ كەتكەن جوق. بۇل كۇندەرى ساعدات قابىر ۇلى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق دەنە تاربيەسى ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر.