جاندارى جايساڭ, قويناۋى قازىناعا تولى, تابيعاتى تامىلجىعان زايسان وڭىرىندە تاريحي وقيعا ورىن الدى. بۇدان شيرەك عاسىرداي بۇرىن «سايحاننىڭ» ساپالى كومىرىن وڭتۇستىك اۋداندار تۇرعىندارى پايدالانىپ كەلسە, ەندى «سارىبۇلاقتاعى» كوگىلدىر وتىن ەل يگىلىگىنە جاراتىلاتىن بولدى. زايساننىڭ گازىن ۇزاق جىلدار زەرتتەگەن ماماندار بۇل وڭىردە 5 ميلليارد 200 ميلليون تەكشە مەتر گاز قورى بار ەكەنىن انىقتاپ, قۇجاتتارمەن بەكىتىپ بەرگەن. ال مۇنايدىڭ قورى ازىرشە 12,4 ميلليون توننا, ول ءالى تولىق زەرتتەلىپ بولعان جوق. جوسپار بويىنشا اۋدانداعى 24 ەلدى مەكەن گازبەن قامتىلاتىن بولسا, ونىڭ 9-ى العاشقى كەزەكتە گازدى تۇتىنا باستاماق.
جاندارى جايساڭ, قويناۋى قازىناعا تولى, تابيعاتى تامىلجىعان زايسان وڭىرىندە تاريحي وقيعا ورىن الدى. بۇدان شيرەك عاسىرداي بۇرىن «سايحاننىڭ» ساپالى كومىرىن وڭتۇستىك اۋداندار تۇرعىندارى پايدالانىپ كەلسە, ەندى «سارىبۇلاقتاعى» كوگىلدىر وتىن ەل يگىلىگىنە جاراتىلاتىن بولدى. زايساننىڭ گازىن ۇزاق جىلدار زەرتتەگەن ماماندار بۇل وڭىردە 5 ميلليارد 200 ميلليون تەكشە مەتر گاز قورى بار ەكەنىن انىقتاپ, قۇجاتتارمەن بەكىتىپ بەرگەن. ال مۇنايدىڭ قورى ازىرشە 12,4 ميلليون توننا, ول ءالى تولىق زەرتتەلىپ بولعان جوق. جوسپار بويىنشا اۋدانداعى 24 ەلدى مەكەن گازبەن قامتىلاتىن بولسا, ونىڭ 9-ى العاشقى كەزەكتە گازدى تۇتىنا باستاماق.
«تارباعاتاي مۇناي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 2007 جىلى قۇرىلىپ, زايساننىڭ مۇنايى مەن گازىن يگەرۋگە التى جىلدا ينۆەستورلار 39 ميلليارد 327,2 ميلليون تەڭگە قارجى قۇيدى. سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى بولات ەلامانوۆتىڭ ايتۋىنشا, «سارىبۇلاق – مايقاپشاعاي» گاز قۇبىرى ماگيسترالىن تارتۋعا 27,5 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان.ونىڭ ۇزىندىعى – 92,5 شاقىرىم. قۇبىر ارقىلى جىلىنا 0,6 ميلليارد تەكشە مەتر كوگىلدىر وتىن تۇتىنۋشىلارعا جەتەدى ەكەن.
جۇما كۇنى زايسانعا وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ كەلىپ, ەڭ الدىمەن گازدى اۆتوماتتى تۇردە ءبولىپ تۇراتىن ستانسا جۇمىسىمەن تانىستى. بۇدان كەيىن ورتالىق الاڭدا مەملەكەتتىك رامىزدەر كومپوزيتسياسىنىڭ اشىلۋى مەن «الاۋدى جاعۋ» ءراسىمى بولىپ ءوتتى. وعان اۋداننىڭ اقساقالدارى مەن تۇرعىندارى قاتىستى.
«قازترانسگاز ايماق» ءجۇرگىزگەن ءبىرىنشى كەزەڭ جۇمىستارىنىڭ ءساتتى اياقتالۋى ءناتيجەسىندە زايسان جانە تارباعاتاي اۋداندارىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن گازداندىرۋعا قاجەت تەحنولوگيالىق بازا جاساقتالعانىن سەنىمدى تۇردە ايتۋعا بولادى. بۇل شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 2 اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, كوگىلدىر وتىننىڭ كەلۋى ايماقتاعى جۇمىس ىستەپ تۇرعان جانە الداعى ۋاقىتتا اشىلاتىن وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىلىس بەرەدى.
«قازترانسگاز ايماق» كومپانياسى زايساندى گازداندىرۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىرۋمەن قاتار شىعىس قازاقستان ءوندىرىستىك فيليالىن قۇرىپ, وسى وڭىردە جاڭا بازا قۇردى. بۇل «قازترانسگاز ايماق» كومپانياسى – تۇرعىنداردى جانە كاسىپورىنداردى تاۋارلىق گازبەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرا باستاعان ەلىمىزدىڭ توعىزىنشى گازداندىرىلعان ايماعى.
– زايسان اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن بۇگىنگى تاريحي وقيعامەن جانە كەلە جاتقان ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 22 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن! بۇدان بۇرىن زايساندىقتار «سايحاننىڭ» كومىرىن شيرەك عاسىر بويى تۇتىنىپ كەلسە, ەندى كوگىلدىر گازدىڭ راحاتىن كورمەك. بۇگىنگى كۇنى زايسان قالاسىندا گاز قۇبىرلارى تارتىلىپ, ناقتىلى جۇمىستاردىڭ جۇرگىزىلگەنىن كورىپ تۇرمىن, بيىل قالانىڭ 473 ءۇيى گازبەن قامتىلماق. ونىڭ ار جاعىندا 24 ەلدى مەكەن تۇرعىندارى وسى وتىن تۇرىمەن قامتىلاتىن بولادى. اۋدان جۇرتشىلىعىن وسى ءبىر جارقىن ىسپەن قۇتتىقتايمىن, يگىلىكتەرىڭىزگە جاراتىڭىزدار. ومىرلەرىڭىز گۇلدەنىپ, ەلىمىزدىڭ داڭقى ارتا بەرسىن, – دەدى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ.
بۇدان كەيىن مۇناي جانە گاز ۆيتسە-ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ, زايسان اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, جازۋشى قاليبەك التىباەۆ ءسوز الىپ, تۇرعىنداردى كوگىلدىر وتىننىڭ كەلۋىمەن قۇتتىقتادى. ايتا كەتۋ كەرەك, بيىلعى جازدا كورشى قىتايعا دا گاز قۇبىرى تارتىلعان, ەلىمىزدىڭ گازىن كورشى مەملەكەت تە تۇتىنباق. مەردىگەر ۇيىم باسشىسى «ترانس-ازيا-كونتراكتشەين» جشس-ءىنىڭ باس ديرەكتورى سۇلەيمەن اتانيازوۆ زايسان گازىنىڭ بولاشاعىنىڭ زور ەكەنىن, امانشىلىق بولسا, مۇناي بۇلاعى اعاتىن كۇننىڭ دە الىس ەمەس ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇدان كەيىن ورتالىق الاڭداعى ارنايى جابدىقتالعان جەردە الاۋ جاعىلدى.
كەرىمباەۆ كوشەسىندە تۇراتىن كۇلاش فايزراحمانوۆا دەگەن 87 جاستاعى باتىر انانىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. كەلگەن قوناقتار ۇيگە كىرگەن كەزدە كوگىلدىر گاز جانىپ, پەشتە ەت ءپىسىپ جاتىر. قاريا ەلىمىزگە تىنىشتىق پەن تاتۋلىق سىيلاعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىسىن ءبىلدىردى. ەرەكشە تولقىنىس ۇستىندەگى كەيۋانا كوگىلدىر وتىندى حالىققا جەتكىزىپ بەرگەن كاسىپورىن – «قازترانسگازايماق» جشس باسشىسى قايرات شارىپباەۆقا دا راحمەتىن جاۋدىردى. ءوڭىر باسشىسى زايسانداعى العاشقى گازدى تۇتىنعان اناعا ۇزاق عۇمىر تىلەدى.
كۇنى كەشە اۋدانداعى بايىرعى ءبىلىم ورداسى – ءبىر عاسىرلىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى مەكتەپكە كوگىلدىر گاز كەلگەن كەزدە ۇستازداردىڭ قۋانىشىندا شەك بولمادى. مۇندا گاز قۇبىرىن ورناتۋ قىركۇيەكتە باستالىپ, 10 قازاندا اياقتالىپتى. مەكتەپ ديرەكتورى نۇرزادا جيكەنوۆا ۇستازدار اتىنان ءوڭىر باسشىسىنا العىسىن ءبىلدىردى.
سونىمەن, زايساننىڭ الاۋى لاۋلادى. ءالى اۋداننىڭ بارلىق ەلدى مەكەندەرىن گاز قۇبىرىنا قوسۋ ءۇشىن اۋدان اكىمى الماس وڭداقانوۆتىڭ كومانداسىنا كوپ ىزدەنىس پەن ىسكەرلىك تانىتۋلارى كەرەك.
بۇدان كەيىن ءوڭىر باسشىسى اۋداننىڭ بىرنەشە مەكەمەلەرىن, ق.رىسقۇلبەكوۆ اتىنداعى ساياباقتى جانە باتىر ۇلعا بوي كوتەرگەن ەسكەرتكىشتى اشتى. بۇدان كەيىن جاڭادان اشىلعان جاس ناتۋراليستەر ورتالىعىن ارالاپ كورىپ, زايسان اۋدانى اكتيۆىنىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىنە قاتىستى. سول كۇنى تۇستەن كەيىن كۇرشىم اۋدانىنىڭ قازىنا ءوتكەلىندە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن قۋاتتى «كۇرشىم» پارومىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى. اۋا رايىنىڭ قولايسىز كەزىندە دە اۋدان تۇرعىندارى ەندى جول قيىنشىلىعىنان قۇتىلاتىن بولدى.
وڭداسىن ەلۋباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
زايسان اۋدانى