كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ رەسمي وكىلى التاي ابيبۋللاەۆ كەزەكتى ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا الداعى قازاقستان سۋديالارىنىڭ VI سەزىنە قاتىستى بىرقاتار مالىمەتتەردى ورتاعا سالدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز بەن قوعامدا اسا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن جانە جالپى قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالايتىن سوت جۇيەسىنە مەملەكەت ارقاشان نازار اۋدارىپ كەلەدى, دەدى ول.
*قازاقستان سۋديالارىنىڭ ءVى سەزى قارساڭىندا
كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ رەسمي وكىلى التاي ابيبۋللاەۆ كەزەكتى ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا الداعى قازاقستان سۋديالارىنىڭ VI سەزىنە قاتىستى بىرقاتار مالىمەتتەردى ورتاعا سالدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز بەن قوعامدا اسا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن جانە جالپى قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالايتىن سوت جۇيەسىنە مەملەكەت ارقاشان نازار اۋدارىپ كەلەدى, دەدى ول.
مەملەكەت باسشىسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 6 قازانىندا قايرات ءماميدى جوعارعى سوت توراعالىعىنا تاعايىنداۋ بارىسىندا قازاقستاندىق قازىلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ودان ءارى ارتتىرىپ, جالپى سوت جۇيەسىندەگى اسا وزەكتى ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. قازاقستاندا 1996 جىلدان باستاپ ءتورت جىلدا ءبىر رەت سۋديالار سەزى وتكىزىلۋدە. وندا سوت جۇيەسىنە قاتىستى وتە ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانىپ تۇرادى. الداعى 20 قاراشادا ەلوردادا قازاقستان سۋديالارىنىڭ VI سەزى بولادى. وسىعان وراي سەزدىڭ كۇن ءتارتىبى جانە وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىلعان ىستەر تۋرالى ءسوز العان سۋديالار وداعىنىڭ توراعاسى اناتولي سمولين كەڭىنەن اڭگىمەلەپ بەردى.
ونىڭ ايتۋى بويىنشا, قازاقستان سۋديالارىنىڭ سەزى ءتورت جىلدا ءبىر رەت وتەدى. ءار سەزدىڭ وزىندىك الار ورنى بار, مازمۇنى مەن ءمانى زور. سول 1996 جىلى وتكىزىلگەن سۋديالاردىڭ العاشقى سەزىندە سۋديالار وداعى قۇرىلدى. سودان بەرى اتالعان وداق ءوزىنىڭ دارمەنى مەن پارمەنىن ناقتى وڭ ىستەر ارقىلى كورسەتىپ كەلەدى. سۋديالار وداعىنىڭ جوعارى ورگانى – سەزد بولىپ تابىلادى. سۋديالار وداعىنىڭ V سەزىندە سويلەگەن سوزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆ قوعامدا سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ بەدەلى ءوسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كورسەتىپ, بولاشاق باعدارلاما رەتىندە سوتتار قاۋىمداستىعىنىڭ الدىنا بەس باستى ماقساتتى ايقىنداپ بەرگەن ەدى.
ارينە, ەندى قازىر سىرعىپ وتكەن سىندارلى جىلداردىڭ قورىتىندىلارىنا نازار اۋداراتىن بولساق, سوت جۇيەسى سالاسىنداعى ءبىرتالاي كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ شەشىلىپ, جاۋاپكەرشىلىگى بەلگىلەنگەن ۇلكەن مىندەتتەردىڭ ابىرويمەن ورىندالعانىنا كوز جەتكىزۋگە بولادى. قوعامدىق قاتىناستاردىڭ ورىندى شەشىلۋى, زاڭدىلىق قاعيداتىنىڭ باستى باعاعا يە بولۋى, قابىلدانعان سوت قاۋلىلارىنىڭ پارمەندىلىگى مەن تيىمدىلىگى, بۇقارا حالىقتىڭ سوت قىزمەتىنە دەگەن سەنىمىنىڭ ارتۋى جانە باسقا دا كورسەتكىشتەر سوت جۇيەسىنىڭ بەدەلى مەن قوعامداعى ورنىن انىقتايتىن شىنايى فاكتورلارعا اينالدى. ەڭ باستى ناتيجە – ازاماتتار مەن قوعامنىڭ سوت جۇيەسىنە, سۋديالاردىڭ قىزمەتىنە دەگەن كوزقاراستارى وزگەرىپ, ولاردىڭ سەنىمىنىڭ ارتقانى دەپ باعالاۋ قاجەت.
ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتى دامۋى, ينۆەستيتسيا, يندۋستريالاندىرۋ, يننوۆاتسيا سالالارىنداعى رەفورمالىق شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جاڭا قوعامدىق قاتىناستاردىڭ دامۋىنا جانە جاڭا زاڭداردىڭ قابىلدانۋىنا ءوز ىقپالىن تيگىزۋدە. مىنە, وسى زامانا كوشىنەن مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ دەربەس سالاسى سوت بيلىگى دە كەش قالماۋ قاجەت, ياعني ەلىمىزدە قالىپتاسقان سوت ءوندىرىسى مەن سوت جۇيەسى ۇنەمى جەتىلۋ جانە نىعايۋ باعىتىندا دامۋى قاجەت.
سوڭعى جىلدارى سوت جۇيەسىندەگى مامانداندىرۋ ساياساتى جانداندىرىلىپ, جاڭا مىندەتتەر ايقىندالىپ, بۇل جۇمىس سوت-قۇقىقتىق رەفورمانى ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قابىلدانىپ وتىر. بۇل ورايدا, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋداعى باستى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى – سوت قاۋلىلارىنىڭ ساپالىعى مەن زاڭدىلىعى بولىپ تابىلادى. وسى تۇرعىدان العاندا, رەسپۋبليكا سۋديالارى وزدەرىنىڭ تەرەڭ, جان-جاقتى تەوريالىق دايىندىقتارىن اقتالعان ءومىر تاجىريبەلەرىمەن ۇشتاستىرىپ, ءوز مىندەتتەرىن ابىرويمەن اتقارۋدا.
ماسەلەن, 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا رەسپۋبليكا سوتتارىندا شەشىم شىعارۋ جولىمەن 154 830 ازاماتتىق ءىس قارالىپ, جوعارى تۇرعان سوت ساتىلارى 1 689 شەشىمنىڭ كۇشىن جويىپ, (1,1 پايىز) 2 195 شەشىمدى وزگەرتكەن (پايىز). سونىمەن قاتار, ۇكىم شىعارۋ جولىمەن 13 480 ادامعا قاتىستى 10 634 قىلمىستىق ءىس قارالىپ, 118 ۇكىم كۇشىن جويىپ (0,5 پايىز), 971 ۇكىم وزگەرتىلدى (3,8 پايىز). ال قارالعان 191 095 اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا نەبارى 166 قاۋلى كۇشىن جويىپ, 218 قاۋلى وزگەرگەن (0,1 پايىز). سوندا, قارالعان ىستەر بويىنشا 98,6 پايىز سوت قاۋلىلارى زاڭدى ءارى نەگىزدى دەپ تانىلعاندىقتان, زاڭدى كۇشىنە ەنگەن.
كەلتىرىلگەن دەرەكتەر سوت جۇيەسى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى مەن پارمەندىلىگىنە شىنايى دالەل بولادى دەپ ەسەپتەيمىز. سوندىقتان ەكى سەزد ارالىعىنداعى قول جەتكەن تابىستارىمىزدىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سوت ءوندىرىسى مەن سوت قۇرىلىسىنا تمد جانە باسقا شەتەلدەردەگى ءارىپتەستەرىمىزدىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتۋى, ءبىزدىڭ جۇيەنى وقىپ-ءۇيرەنىپ, تانىسۋعا نيەت ءبىلدىرۋى, ياعني, قازاقستاندىق سوت جۇيەسىنىڭ حالىقارالىق بەدەلگە يە بولۋى دەپ باعالاۋ قاجەت.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىندا وتكىزىلگەن كوپتەگەن حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالاردى, كەزدەسۋلەردى بىلاي قويعاندا, قازاقستان سۋديالار وداعىنىڭ بەدەلدى ۇيىم – حالىقارالىق سۋديالار قاۋىمداستىعىنا (حسق) مۇشە بولىپ قابىلدانۋى ۇلكەن ىزدەنىستەر مەن تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. وسىلايشا, ەلىمىزدە حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى باسىنان كەشىرگەن, وتكەن ءومىر جولدارىنان باستاۋ الاتىن, جاڭاشا, دەموكراتيالىق قاعيداتتاردى باسشىلىققا الىپ قۇرىلعان, حالىقارالىق ستاندارتتار تالابىنا ساي كەلەتىن, دارا, قازاقستاندىق سوت جۇيەسىنىڭ قالىپتاسقانىن ايتۋعا بولادى.
سۋديالاردىڭ V سەزىندە كوتەرىلگەن سۋديالار ادەبىنىڭ قاعيداتتارى تۋرالى ماسەلەلەر ءوزىنىڭ زاڭدى جالعاسىن تاۋىپ, بەلگىلى ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. سونىمەن قاتار, سوتتار قاۋىمداستىعى قاتارىن جاڭاشا ويلاپ, مەملەكەت, سوت جۇيەسىنىڭ بولاشاعىنا پاتريوتتىق سەزىممەن قارايتىن, جالىندى جىگەر مەن تولاعاي ىزدەنىستەردىڭ يەلەرى, جاڭا تولقىن – جاس سۋديالاردىڭ كەلۋى وتە قۇپتارلىق جاعداي. دەگەنمەن, سۋديا كادرلارىن دايىنداۋ, ىرىكتەۋ جانە تاڭداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءالى دە جان-جاقتى ويلاناتىن, اسىقپاي تولعاناتىن جاعدايلاردىڭ بارشىلىق ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت.
سۋديالاردىڭ ءVى سەزىندە وسى ايتىلعان ماسەلە جونىندە سونى پىكىرلەر, ورنىقتى ويلار, ۇتىمدى ۇسىنىستار كۇتىلەدى. رەسپۋبليكا سوت جۇيەسىنىڭ الدىندا ءالى تالاي الىنباعان اسۋلار, اۋقىمدى مىندەتتەر, ايقىن ماقساتتار بار. سوت جۇيەسىنىڭ دامۋى مەن سۋديالار قىزمەتىن حالىق يگىلىگىنەن, قوعامنىڭ مۇددەسىنەن بولەك قاراۋعا بولمايدى. سول سەبەپتى, الداعى قازاقستان سۋديالارىنىڭ ءVى سەزىندە سوت جۇيەسىنىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋ كەزەڭىندەگى اتقارىپ جاتقان قىزمەتى مەن ساياسي رولىنە ءتيىستى قوعامدىق باعا بەرىلىپ, بولاشاقتاعى مىندەتتەرىمىز بەن ماقساتتارىمىزدىڭ باياندى باعدارلاماسى ايقىندالادى دەگەن سەنىمدەمىز.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».