ءبىزدىڭ قازاقتا ساز كامشاتى, ساز قۇندىزى دەگەن اتاۋلارمەن بەلگىلى نۋتريا ءوسىرۋ ءىسى حالقىمىز ءۇشىن بەيتانىس شارۋالاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. دەگەنمەن, سوعان قاراماستان, ساز كامشاتىن ءوسىرۋ شاعىن جانە دەربەس شارۋاشىلىقتار ءۇشىن وتە ءتيىمدى ىستەردىڭ ءبىرى. ساز كامشاتى كوبىنەسە سۋدا ءومىر سۇرەدى. تەرىسى وتە جىلى دا ادەمى. ونىڭ ءتۇسى اشىق سۇر تۇستەن قارا جىلتىر تۇسكە دەيىن قۇبىلىپ تۇرادى. سونىڭ ىشىندە تەڭبىلدەنىپ كەلەتىن ورتەڭ سۇر ءتۇستى تەرىلەرگە دەگەن سۇرانىس وتە جوعارى بولىپ تابىلادى.
ءبىزدىڭ قازاقتا ساز كامشاتى, ساز قۇندىزى دەگەن اتاۋلارمەن بەلگىلى نۋتريا ءوسىرۋ ءىسى حالقىمىز ءۇشىن بەيتانىس شارۋالاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. دەگەنمەن, سوعان قاراماستان, ساز كامشاتىن ءوسىرۋ شاعىن جانە دەربەس شارۋاشىلىقتار ءۇشىن وتە ءتيىمدى ىستەردىڭ ءبىرى. ساز كامشاتى كوبىنەسە سۋدا ءومىر سۇرەدى. تەرىسى وتە جىلى دا ادەمى. ونىڭ ءتۇسى اشىق سۇر تۇستەن قارا جىلتىر تۇسكە دەيىن قۇبىلىپ تۇرادى. سونىڭ ىشىندە تەڭبىلدەنىپ كەلەتىن ورتەڭ سۇر ءتۇستى تەرىلەرگە دەگەن سۇرانىس وتە جوعارى بولىپ تابىلادى.ساز كامشاتىنىڭ تىرىدەي سالماعى – 5-7 كگ. شاماسىندا. دەنەسىنىڭ ۇزىندىعى – 45-60 سم. التى-جەتى جىل ءومىر سۇرەدى. كوپ جاعدايدا مۇز قاتپايتىن سۋلاردا ءتىرشىلىك ەتەدى. سونداي-اق, قۇرعاقتا دا ءومىر سۇرە الادى. قىسقى قاڭتار, اقپان ايلارىندا تەرىسىنىڭ ساپاسى جاقسارا تۇسەدى.
ءىستى نەدەن باستاۋ كەرەك؟ ساز كامشاتىن ءوسىرۋ – كوپ قارجى مەن ارناۋلى داعدىنى قاجەت ەتپەيتىن شارۋالاردىڭ ءبىرى. ەڭ الدىمەن, ساز كامشاتى دەگەنىمىز قانداي اڭ, ودان قانداي پايدا تابۋعا بولادى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كورۋىڭىز قاجەت.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, سونداي-اق, كوپتەگەن شەتەلدەردە ساز كامشاتىنىڭ ستاندارتتى جانە ءتۇرلى-ءتۇستى تۇرلەرىن ءوسىرۋ ءىسى بەلەڭ العان. ساز كامشاتىنىڭ مۇنداي تۇقىمى كوپ جاعدايدا جابايى تۇرىندە كەزدەسەدى. ونىڭ تەرىسى قوڭىر سۇر ءتۇستى بولىپ كەلەدى. تۇقىمدىق وسىمتالدىق قاسيەتى وتە جوعارى. بەس-التىدان كۇشىكتەيدى. اناسى كۇشىكتەرىن كۇتۋگە بارىنشا بەيىم كەلەدى. بۇل جاعداي ونى ءوسىرۋ ءىسىن جەڭىلدەتە تۇسەدى. ادەتتە كۇشىكتەرىن ەكى ايدان سوڭ اناسىنان ايىرادى. دۇرىس كۇتىلگەن جاعدايدا ءۇش-ءتورت جىل بويى كۇشىكتەيدى.
ساز كامشاتىن كۇتۋ. اڭنىڭ بۇل ءتۇرىن جىلدىڭ كەز كەلگەن ايىندا ساتىپ الۋعا بولادى. دەگەنمەن, ەگەر ءسىز ونى قىس ايلارىندا ساتىپ الساڭىز, ءوز شارۋاشىلىعىڭىزعا جەتكىزگەنگە دەيىن نەعۇرلىم جىلىراق جانە جايلى جاعدايدا ۇستاعانىڭىز ءجون بولادى. ساز كامشاتى سونداي ءبىر ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتپەيدى.
ساز كامشاتىنا ورىنجاي ءازىرلەگەن كەزدە ولاردىڭ جارتىلاي سۋدا ءومىر سۇرەتىندىگىن ەسكەرۋ كەرەك. سۋ بولماعان جاعدايدا قۇرعاقتا ءومىر سۇرۋگە دە بەيىمدەلە الاتىندىعىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس. كۇتىمنىڭ قۇرعاقتاعى ءتۇرى سۋداعى كۇتىمگە قاراعاندا ەداۋىر ارزانعا تۇسەدى. مۇنداي جاعدايدا وعان جۇمسالاتىن ازىقتىڭ كولەمى 15-20 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى.
دەگەنمەن, سۋسىز جاعدايدا ءومىر سۇرگەن ساز كامشاتىنىڭ تەرىسى سونشاما ءبىر ساپالى بولمايتىندىعىن ايتۋىمىز كەرەك. سەبەبى, سۋسىز جاعدايدا ءومىر سۇرگەن ساز كامشاتى ءوز تەرىسىنە دۇرىس كۇتىم جاساي المايدى. ال سۋدا نەمەسە ارنايى باسسەيندە ءومىر سۇرگەندەرى نەعۇرلىم ءىرى دە قۋاتتى كەلەدى.
قىستا ساز كامشاتى سۋ جاعدايىندا ۇسىككە شالىنباس ءۇشىن باسسەيندى سۋدان ارىلتىپ, ونىڭ تۇبىنە سابان توسەگەن ءجون. سونىمەن قاتار, ولاردىڭ ءومىر سۇرەتىن ارناۋلى ىندەرى نەمەسە كلەتكاسى بولعانى ءجون. قىس جاعدايىندا ولاردى دا جىلىلاپ, قىمتاپ قويعان ورىندى بولىپ تابىلادى.
ساز كامشاتىن ازىقتاندىرۋ. ازىقتاندىرۋ ادەتتە تاۋلىگىنە ەكى رەت جۇرگىزىلەدى. جازعى ۋاقىتتاردا ولاردى جاسىل شالعىن ءشوپپەن, ال قىسقى ۋاقىتتاردا پىشەن, استىق داندەرى, وسىمدىك تامىرلارى, قۇراماجەم جانە نان قالدىقتارىمەن ازىقتاندىرعان دۇرىس. ساز كامشاتىنا شىرىگەن شوپتەردى بەرۋگە بولمايدى. ولار كوبەيگەن تۇستا انالارى مەن كۇشىكتەرىن نەعۇرلىم ءجيىرەك ازىقتاندىرعان, اتاپ ايتقاندا, تاۋلىگىنە كەمىندە ءۇش رەت ازىقتاندىرعان دۇرىس بولادى.
ساز كامشاتتارى بەلگىلى ءبىر ماۋسىمعا قاراماستان, جىل ون ەكى اي بويى كوبەيە بەرەدى. كۇشىكتەردىڭ ءوزى ءتورت-بەس اي ۋاقىتتىڭ ىشىندە تۇقىم تاراتۋ قابىلەتىنە يە بولا الادى. ال تۇقىم كوتەرۋ كەزەڭى ورتا ەسەپپەن 132 كۇنگە سوزىلادى. ساز كامشاتى كوبىنەسە تۇندە كۇشىكتەيدى. بۇل ۇدەرىس ادەتتە 20 مينۋتتان ءۇش-ءتورت ساعاتقا دەيىن سوزىلادى.
اناسى ءوز تۋمالارىن ەكى ايعا دەيىن ءوزى ازىقتاندىرادى. ادەتتە جاڭا تۋعانداردى جەكە كلەتكادا ۇستايدى. باسقاداي مۇمكىندىك بولماعان جاعدايدا ولاردىڭ ءبارىنىڭ باسىن قوسىپ, ءبىر كلەتكادا ۇستاۋعا بولادى. بىراق جاس مولشەرىنىڭ بىرەگەيلىگىن ەسكەرۋ كەرەك.
ساز كامشاتى ونىمدەرىن وتكىزۋ. بۇل ءىستى بىرنەشە باعىت بويىنشا جۇرگىزۋگە بولادى. ماسەلەن, ساز كامشاتىنىڭ ەتىن نەمەسە تەرىسىن ساتۋعا بولادى. سونداي-اق, ولاردىڭ ءوزىن ءوسىرىپ, وتكىزۋ ىسىمەن شۇعىلداناتىندار دا بار. ەتىنىڭ ساپاسى مەن ءدامى جاعىنان قويان ەتىنەن كەم تۇسپەيدى. كوبىنەسە ديەتالىق تاعام رەتىندە پايدالانىلادى. ونى تۇزداپ, سۇرلەپ قويۋعا دا بولادى. بۇل ىسپەن شۇعىلدانۋشىلاردىڭ مالدارىگەرلىك كۋالىكتەرى بولۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەسكە سالامىز.
ال تەرىسى وتە باعالى. تەرىلەرىنىڭ ساپالىق قاسيەتى قۇندىز تەرىسىنە تاياۋ كەلەدى. ادەتتە ساز كامشاتىن 6-7 ايلىعىندا سويۋعا بولادى. سىپىرىلعان تەرىسىن قالىڭ تاقتايعا ءجۇنىن ىشىنە كەلتىرە وتىرىپ, تارتا كيگىزىپ, ءىش جاعىنان مايلى پىشاقپەن قىرادى.
مىنە, وسىنداي جولمەن دايىندالعان ونىمدەردى وتكىزۋ ءۇشىن ءسىز ونى تۇتىنۋشىلاردى الدىن الا ىزدەستىرە باستاعانىڭىز ءجون. ەتىن وتكىزۋ ءۇشىن قالاداعى مەيرامحانالارمەن حابارلاسۋ كەرەك. ەگەر ولاردىڭ تاراپىنان سونداي ءبىر سۇرانىس بولماعان جاعدايدا بازارعا اپارىپ ساۋدالاۋعا بولادى.
ساز كامشاتىنىڭ تەرىسىن وتكىزۋ ءىسىن بىرتە-بىرتە جۇيەلى جولعا قويا الاسىز. ادەتتە ولاردى كيىم تىگەتىن فابريكالار جاقسى سۇرانىسپەن الادى. سونداي-اق, جەكەلەگەن تۇتىنۋشىلارعا دا ساتۋعا بولادى.
ساز كامشاتىنىڭ كەز كەلگەن ءونىمىن ساتۋدى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا حابارلاندىرۋلار بەرۋ ارقىلى دا جولعا قويۋعا بولادى.
ساز كامشاتىن وسىرۋدەن ءتۇسەتىن كىرىستەر. ساز كامشاتىن ءوسىرۋدىڭ شىعىنسىز سالا ەكەندىگىن جوعارىدا ايتتىق. بۇعان جۇمسالاتىن بارلىق شىعىن ولاردى العاش رەت ساتىپ العان كەزدە بولۋى مۇمكىن. سودان كەيىن ازىقتاندىرۋ ءۇشىن ازداعان قاراجات جۇمسايسىز. ال ونى وسىرۋدەن تۇسەتىن كىرىستەر جۇمسالعان شىعىنداردى مىڭداعان ەسە اقتايتىندىعىنا ەشبىر كۇمان كەلتىرمەڭىز.
ماسەلەن, ءبىر ساز كامشاتىنان شامامەن العاندا, 1,5 كگ. ەت تۇسەتىن بولسا, ونىڭ بازارداعى نارىقتىق قۇنى كەم دەگەندە 4 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ياعني ءسىز وسى ىسپەن العاش شۇعىلدانعان كەزىڭىزدە 6 اي ۋاقىت وتكەن كەزدە بارىپ, ونىڭ پايداسىنا كەنەلە باستايسىز. ويتكەنى, ءبىز جوعارىدا ساز كامشاتىنىڭ وتە ءوسىمتال كەلەتىندىگىن جانە جىل ون ەكى اي بويى بالالاي بەرەتىندىگىن ايتتىق. ءبىر جىلدىڭ وزىندە ءبىر ساز كامشاتىنىڭ وزىنەن عانا ەت ءوندىرۋ ىسىنەن ءسىز كەمىندە 30-40 مىڭ تەڭگەگە دەيىن پايدا تابا الاسىز.
ءبىر ساز كامشاتىنىڭ تەرىسىنىڭ باعاسى ادەتتە بازارلاردا 2500-3000 تەڭگە كولەمىندە بولادى. دەمەك, ءسىز قوس ساز كامشاتىنىڭ بالالاپ, كوبەيۋى ءناتيجەسىندە كەم دەگەندە 10-15 مىڭ تەڭگە پايدا الاسىز. ال ادەتتە, بۇل ىسپەن شۇعىلداناتىن ادامدار ساز كامشاتىن جۇزدەپ ءوسىرىپ ساتادى. دەمەك, ءسىز ءىستى دۇرىس ۇيىمداستىرىپ, دۇرىس جولعا قويعان جاعدايدا وسى بيزنەس تۇرىنەن كوپ پايداعا كەنەلە الاسىز.
ازىرلەگەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پايدالى كەڭەستەردى مىنا سايتتاردان
الۋعا بولادى:
www.nutree.ru/kormlenie/
www.zooclub.ru/mouse/nutr/7.shtml
www.yesyes.ru/business-89-page-1.html
www.prohoz.ru/vybor-nutrij-i-osobennosti-razvedenya-nutrij/