كوكتەم كەلە بەلى بۇگىلىپ جەردەن نەسىبەسىن تەرەتىن ديقان قاۋىمىنىڭ بيىل ەڭبەگى ادالىنان اقتالدى. ەل ەگەمەندىگىن العالى بەرى سىر وڭىرىندە مۇنداي كولەمدە استىق جينالىپ كورمەپتى. قىزىلوردالىق ديقاندار بيىل ءار گەكتاردان 48,8 تسەنتنەردەن استىق جيناپ, قازىنا قامباسىنىڭ ءبىر ءبۇيىرىن تولتىرىپ تاستادى. سولايشا, قامباعا 365 مىڭ توننا استىق قۇيىلدى.
كوكتەم كەلە بەلى بۇگىلىپ جەردەن نەسىبەسىن تەرەتىن ديقان قاۋىمىنىڭ بيىل ەڭبەگى ادالىنان اقتالدى. ەل ەگەمەندىگىن العالى بەرى سىر وڭىرىندە مۇنداي كولەمدە استىق جينالىپ كورمەپتى. قىزىلوردالىق ديقاندار بيىل ءار گەكتاردان 48,8 تسەنتنەردەن استىق جيناپ, قازىنا قامباسىنىڭ ءبىر ءبۇيىرىن تولتىرىپ تاستادى. سولايشا, قامباعا 365 مىڭ توننا استىق قۇيىلدى.
كۇرىش ءوسىرۋ – ماشاقاتى كوپ جۇمىس. الا جازداي اپتاپ ىستىقتىڭ استىندا ەگىستىڭ باسىندا ءجۇرۋدىڭ ءوزى بىتپەيتىن بەينەتتىڭ ءبىر كورىنىسى. ماۋسىم بويىنا سۋدىڭ استىندا جاتىن داقىل دا وسى كۇرىش. وعان سۋ جەتكىزۋدىڭ ءوزى تالاي شارۋانىڭ شاشىنا اق ءتۇسىردى. اسىرەسى, كوكتەم-جاز مەزگىلىندە داريانىڭ باسىندا وتىرعان جۇرت سۋدى بۋىپ تاستاپ, قاجەتتى كولەمدى الا الماي, ەككەن ەگىننىڭ قارعا, ساۋىسقان مەن تورعايدىڭ تاماعىنا اينالۋ قاۋپى دە بولادى. جەرگە تاستاعان ءدانىڭ بىتىك شىعىپ, مۇرتىن بۇزباي جيناپ العانعا دەيىنگى ارالىقتا تالاي تەر توگىلەدى. ءبىراز بەل بۇگىلەدى. اياق زىر جۇگىرەدى. جۇيكەگە شي جۇرەدى.
ال بيىلعى تابىستىڭ كىلتى نەدە؟ ايتايىق. ەڭ ءبىرىنشى – كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنىڭ اتقارعان ءرولى وراسان زور. ويتكەنى, كوكساراي ارقىلى ەگىستىككە قاجەتتى سۋ جينالىپ, ونى شارۋالار دەر كەزىندە الىپ وتىردى. كۇرىشتىڭ سۋعا تىكەلەي تاۋەلدى ەكەنىن ەسكەرسەك, وندا سۋ رەتتەگىشىنىڭ پايداسى وزىنەن-ءوزى بەلگىلى بولادى. ەكىنشىدەن, مەملەكەت شارۋالاردى ەرەكشە قامقورلىعىنا الىپ وتىر. ونى بيىل بەرىلگەن سۋبسيديا كولەمىنەن-اق بايقايمىز. وسى جىلى كۇرىشكە تولەنەتىن سۋبسيديا نورماسى 25,0 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلدى. بۇدان باسقا كۇرىش وندىرىسىندە پايدالانىلاتىن مينەرالدىق تىڭايتقىش, گەربيتسيدتەر, سۋ جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتىنە تولەيتىن ۇكىمەت بەكىتكەن سۋبسيديالار بار. وسىلاردىڭ ءبارىن قوسقاندا ءار گەكتارعا ورتاشا ەسەپپەن 42,7 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا تولەنەدى ەكەن. ال 1 گەكتار كۇرىش وندىرىسىنە كەتەتىن ورتاشا شىعىن 166,7 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. سوندا كەتكەن شىعىننىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن مەملەكەت سۋبسيديالاپ وتىر. بىلاي ايتقاندا, ءار وندىرىلگەن كيلوگرامم كۇرىشتىڭ وزىندىك قۇنىن 11,5 تەڭگەگە (25,5%) مەملەكەت تومەندەتىپ وتىر دەگەن ءسوز. ۇشىنشىدەن, وبلىستىق اكىمدىك تە شارۋالاردىڭ بارلىق جاعدايىن جاساۋدا. ول ءۇشىن ارنايى كۇرىش كلاستەرىن دامىتاتىن كونسورتسيۋم قۇرىلدى. «جالاعاش» ەلەۆاتورىن جەكە قولدان مەملەكەتتىڭ يەلىگىنە الىپ, كۇرىششىلەر ءۇشىن وڭتايلى جاعداي جاساپ جاتىر.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت بار. قىزىلوردا وبلىسىنداعى شارۋاشىلىقتىڭ باسىم بولىگى ۇساق ۇجىمداردان قۇرىلعان. ال كوكتەم مەن كۇزدە شارۋالاردا باسى ارتىق اقشانىڭ بولمايتىنى بارشاعا ايان. وسىنداي جاعدايدا كوكتەن تۇسكەندەي بولىپ ينۆەستورلار كەلەدى. قارجىسىن قۇيادى. سويتەدى دە, ەندى ەگىلەتىن, ءونىمى ءالى بەرىلمەگەن كۇرىشتى ساتىپ الادى. ينۆەستور اقشاسىن سالىپ وتىرعاسىن, ونىڭ باعاسىن دا ءوزى قويادى. وسىنداي سەبەپ-سالداردان كەيىن كۇزدە كۇرىشتىڭ وزىندىك قۇنى تومەندەيدى دە كەتەدى. بۇرىندارى كەيبىر ينۆەستورلار كۇرىشتىڭ ءار كيلوسىن 25-27 تەڭگەدەن باعالاعان كەزدەر دە بولعان. بۇل رەتتە وبلىس باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ينۆەستورلارعا ناقتى تالاپ قويدى. الداعى ۋاقىتتا كۇرىشكە ينۆەستيتسيا سالاتىن ادامدار ونىڭ وزىندىك قۇنىن 40 تەڭگەدەن كەم باعالاماۋى كەرەك. وسىلايشا, ينۆەستورلاردىڭ ىڭعايىنا قاراي جاسالعان كەلىسىمشارتتاردىڭ باسىنا سۋ قۇيىلدى. ەندى شارۋالاردىڭ قۇقىعى تولىقتاي ساقتالىپ, زەينەتىنىڭ بەينەتىن كورەتىن جاعدايعا جەتتى.
ايماقتا كۇرىش وندىرىسىمەن اينالىساتىن ۇلكەن شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى «ماعجان جانە ك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى. بيىل اتالعان سەرىكتەستىك 4826 گەكتار القاپقا ءدان سەپتى. ەگىن ءتاۋىر شىقتى. ءونىمدىلىگى دە جامان ەمەس. شارۋاشىلىق ءار گەكتارىنان 65 تسەنتنەردەن ءونىم جينادى.
– كۇرىشتىڭ جاقسى ءونىم بەرۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن تۇقىم دۇرىس بولۋى كەرەك. كوپتەگەن شارۋاشىلىقتار مۇرتى سىنعان, قابىعى ارشىلعان, قۇرت جەگەن تۇقىمدى سەبەتىنى جاسىرىن ەمەس. مۇنداي تۇقىمنان ءجونى ءتۇزۋ ءونىمنىڭ الىنباسى بەلگىلى. ونىڭ سىرتىندا تۇقىمدىق كۇرىشتى وڭدەيتىن قۇرال-جابدىقتىڭ ءبارى دەرلىك كەڭەستىڭ كوزىن كورگەن, ابدەن ەسكىرگەن زاتتار. بولماسا, ارزان باعاعا ساتىپ الىنعان ساپاسى اسا مىقتى دەۋگە كەلمەيتىن جابدىقتار. ال ول كۇرىشتى كۇرمەكتەن تولىق ايىرمايدى. ءبىز وسى جايتتاردىڭ بارلىعىن ەسكەرە وتىرىپ ناعي ءىلياسوۆ اۋىلىنان تۇقىم وڭدەيتىن زاۋىت سالدىق. ارنايى گەرمانيادان اكەلىنگەن «Petkus GmbH» كومپانياسىنىڭ قوندىرعىسى بارلىق زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلەدى. ول تازا, ساپالى ءونىم بەرەتىن تۇقىمدى ءبىر بولەك شىعارادى. ال ءونىم بەرمەيتىن, بىراق پايدالانۋعا بولاتىن كۇرىشتەردى بولەكتەپ تاستايدى. تاعى ءبىر جاعىنان كۇرمەكتەردى ارشىپ الادى. تازالانعان ءاربىر تۇقىمدىق كۇرىشتىڭ كيلوسىندا ارى كەتكەندە بەس-اق كۇرمەك بولادى ەكەن. ەسكى زاۋىتتا تازالاناتىن كۇرىشتە 20-30 كۇرمەككە دەيىن جەتەتىن. زاۋىت ساعاتىنا 5 توننا تۇقىمدىق كۇرىشتى وڭدەي الادى. كۇنىنە 100 توننا تۇقىمدى ەنتىكپەي دايىندايدى. سوندا بۇل وبلىسقا قاجەتتى كۇرىشتىڭ جارتىسىن دايىنداپ بەرۋگە جارايدى دەگەن ءسوز, – دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى دارحان ەراليەۆ.
سونىمەن, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ العاشقى رەكوردتىق ءونىم جينالدى. الداعى ۋاقىتتا شارۋالار جەتكەن بيىگىنەن ءبىر ءپاسكە دە تومەندەمەسىن دەپ تىلەيىك. ويتكەنى, ولاردىڭ ەڭبەگى – حالىقتىڭ ازىعى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.