2013 جىلعى 15 قازاندا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, III-V سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆ 65 جاسقا قاراعان شاعىندا ۇزاققا سوزىلعان اۋىر ناۋقاستان قايتىس بولدى.
ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆ 1948 جىلعى 11 قاراشادا قوستاناي قالاسىندا تۋعان. 1971 جىلى ءنوۆوسىبىر كەڭەستىك كووپەراتيۆتىك ساۋدا ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ەڭبەك جولىن قوستاناي وبلىستىق تۇتىنۋشىلار وداعىندا باستاعان. 1974-1991 جىلدارى قوستاناي جانە تورعاي وبلىستارىندا كومسومول, پارتيا ورگاندارىندا قىزمەت اتقاردى. 1991 – 1994 جىلدارى حالىق دەپۋتاتتارى تورعاي وبلىستىق كەڭەسى اپپاراتىنىڭ باسشىسى, تورعاي وبلىسىنىڭ امانگەلدى اۋداندىق اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى بولدى.
1994 جىلى ءحىىى سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى, جوعارعى كەڭەستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. 1995 – 2004 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اپپاراتىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى, ۇيىمداستىرۋ-باقىلاۋ ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى.
2013 جىلعى 15 قازاندا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, III-V سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆ 65 جاسقا قاراعان شاعىندا ۇزاققا سوزىلعان اۋىر ناۋقاستان قايتىس بولدى.
ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆ 1948 جىلعى 11 قاراشادا قوستاناي قالاسىندا تۋعان. 1971 جىلى ءنوۆوسىبىر كەڭەستىك كووپەراتيۆتىك ساۋدا ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ەڭبەك جولىن قوستاناي وبلىستىق تۇتىنۋشىلار وداعىندا باستاعان. 1974-1991 جىلدارى قوستاناي جانە تورعاي وبلىستارىندا كومسومول, پارتيا ورگاندارىندا قىزمەت اتقاردى. 1991 – 1994 جىلدارى حالىق دەپۋتاتتارى تورعاي وبلىستىق كەڭەسى اپپاراتىنىڭ باسشىسى, تورعاي وبلىسىنىڭ امانگەلدى اۋداندىق اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى بولدى.
1994 جىلى ءحىىى سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى, جوعارعى كەڭەستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. 1995 – 2004 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اپپاراتىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى, ۇيىمداستىرۋ-باقىلاۋ ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى.
ورال بايعونىس ۇلى ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ, جوعارى بىلىكتىلىگى مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا قوعامدا ۇلكەن بەدەلگە, زور ابىرويعا يە بولدى. ول ءاردايىم تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ىرگەسىن قالاۋ جولىندا ازاماتتىق پارىزىنا ادال قاراپ, قوعامدا رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا, تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمنىڭ ورنىعۋىنا زور ۇلەس قوستى.
ونىڭ بۇل قاسيەتتەرى ءۇشىنشى, ءتورتىنشى سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەت ەتكەن كەزىندە ەرەكشە جارقىراپ كورىندى. پارلامەنت ماجىلىسىنە باسشىلىق جاساي وتىرىپ, ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆ ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدە ايانباي ەڭبەك ەتتى. ونىڭ ەڭبەگى مەملەكەت تاراپىنان جوعارى باعالانىپ, «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىمەن جانە بىرقاتار مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.
ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆ بۇكىل كۇش-جىگەرىن, ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن تۋعان ەلىمىز بەن حالقىمىزدىڭ يگىلىگىنە جۇمساعان قازاقستاننىڭ شىنايى وتانسۇيگىش پەرزەنتى بولا ءبىلدى. ول ءوزىنىڭ مول تاجىريبەسىمەن, دارىنىمەن جانە كاسىبي شەبەرلىگىمەن, ايقىن ماقساتىمەن, ادىلدىگىمەن ءارى قاراپايىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن جان ەدى.
ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆتىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ءاردايىم ساقتالادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءماجىلىسى.
اۋىر قازا
شىركىن, دۇنيە-اي! ورتامىزدان حالقىمىزدىڭ قابىرعالى ازاماتى ورال بايعونىس ۇلى مۇحامەدجانوۆ فانيدەن باقيعا اتتانىپ وتىر. قاسيەتتى تورعاي تۋىپ-وسكەن ءوڭىرى بولسا, سارىارقا توسىندە ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن حالقىنا ايانباي ەڭبەك ەتكەن ەل پەرزەنتى ەدى. كەڭەس زامانىندا اۋداننىڭ كورنەكتى باسشىسى, ەگەمەندىك تۇسىندا ەلباسىنىڭ سەنىمدى ساردارى رەتىندە جاڭا مەملەكەت, قوعام قۇرۋعا بەلسەنە ارالاسقان قايراتكەر ەدى. ەكى مارتە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. ىسكەر, شەبەر, حالقىنا جانى اشيتىن دەپۋتات, باسشى ەكەنىن كوردىك. ادال ەڭبەگى ءۇشىن حالىق ونى قۇرمەتتەدى. بارىنشا اقكوڭىل, اشىق, سەرىلىگى مەن وي سەرگەكتىگى, پاراساتى مەن پايىمى مول ازامات ەدى. دوس بولدىق, اعا-ءىنىدەي بولىپ ارالاستىق, سىيلاستىق. سوندىقتان دا مەن ءۇشىن بۇل – اۋىر قازا.
قوش, قوش بول, ارداقتى ورالىم! جاتقان جەرىڭ جايلى, يمانىڭ جولداس بولسىن. سەنىڭ ورنىڭ تاريحتا, ەسىمىڭ ارقاشاندا بىزبەن بىرگە.
اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆ.
جانى جايساڭ ازامات بولاتىن
بۇل فانيدە تەمىر وزەكتى پەندە جوق. ولمەس ادام ەلدە جوق. ولىمنەن وتەر وتكەل دە جوق. بىراق تورگە شىقسا توبەدەي, توبەگە شىقسا تورەدەي, جاقىن مەن الىستى بىردەي تەڭ كورگەن, ەلىنىڭ جىگەرى, قوعامنىڭ تىرەگى بولا بىلگەن ورال مۇحامەدجانوۆتى ولىمگە قيۋ دا, ەندى ارامىزدا جوق دەگەنگە سەنۋ دە قيىننىڭ قيىنى.
ورەكەڭ جايلى ايتۋ ماعان وڭاي ەمەس. تۋرا كوزدەپ كەلگەن قاپىل قازا جانى جايساڭ, اقىلى بايتاق التىن دوسىمنان كوز جازدىرىپ كەتتى. قاي قىزمەتتە جۇرسە دە دوسقا ادال, اق كوڭىلىمەن اينالاسىنا شۋاق شاشىپ تۇراتىن زامانداسىمنىڭ ماعان ءاربىر ءىس-ارەكەتىندە ۇلكەن ءبىر سىر جاتقانداي, تەرەڭدىك بارداي بولىپ كورىنەتىن. ءومىرىنىڭ قاي كەزەڭىندە بولماسىن ول وسالدىق تانىتقان جوق. ۇنەمى العا ۇمتىلىپ, ەلىنە, حالقىنا ادال قىزمەت ەتە ءبىلدى دەپ ويلايمىن.
ورەكەڭ پاراساتتى, جانى سۇلۋ ادام ەدى. ۇلكەنگە دە, كىشىگە دە ىلتيپاتپەن قارايتىن, كەمشىلىككە توزبەيتىن. لاۋازىمى قانداي دارەجەدە بولسا دا, ادامنىڭ قاتەلىگىن بۇكپەسىز بەتىنە ايتاتىن. ەڭبەك جولىن قاراپايىم ەكونوميستىكتەن باستاعان ول مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بارلىق ساتىسىندا قىزمەت اتقاردى. مەنىمەن بىرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى اپپاراتىندا, ودان كەيىن ءىىى-ءىV-V سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ماجىلىسىندە دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, ءماجىلىستىڭ توراعاسى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سەنىمدى كومەكشىلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قيىن كەزەڭدەردە قاسىنان تابىلا ءبىلدى دەپ ويلايمىن.
ادام – بۇل دۇنيەنىڭ قوناعى. مۇندايدا سابىرعا قايرات قوساتىن, قايناعان كۇيىكتى باساتىن جۇباتۋ ايتۋ قيىن. اللا ادال دوسىمدى الدىنان جارىلقاپ, ونىڭ يمانىن وزىنە سەرىك ەتسىن. ارتىندا قالعان ۇرپاقتارىنا جاراتقان يەم جار بولىپ, ۇزاق عۇمىر سىيلاسىن, وتباسىنا جاقسىلىقتى جاقىن ەتسىن دەمەكپىن.
امزەبەك جولشىبەكوۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى.
قازاقتىڭ وزىندەي دارقان ەدى
قازاق حالقى ابزال ازاماتىنان, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان قايراتكەرىنەن ايىرىلدى. تۋعان ۇلتىنىڭ, كەڭ دالاسىنىڭ, الاش دۇنيەسىنىڭ بارلىق ىزگى قاسيەتتەرىن بويىنا سىڭىرگەن ورەكەڭ, ورال بايعونىس ۇلى ەندى ارامىزدا جوق. قازاقتىڭ اسىلدارى احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن مىرجاقىپ دۋلاتوۆتى بەرگەن كيەلى توپىراقتا كىندىگى كەسىلگەن ارداقتى ازامات سول زاڭعارلار سالعان جولدى تاڭداماي تۇرا الماس ەدى. اتقا ەرتە قوندى, ەل باسقاردى, وتارلاۋدىڭ زاردابىن مولىنان تارتقان تورعاي ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, ۇلتتىق رۋحىن جاڭعىرتۋعا بارىن سالدى. جۇرەگى ەلىم دەپ سوقتى, جەرىم دەپ ەلجىرەدى. وسىناۋ قاسيەتىن, سابىرلى ۇلتجاندىلىعىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتىن باسقارعان كەزدەردە دە تانىتا الدى. ءماجىلىس توراعاسى رەتىندە مادەنيەت پەن ونەر, ءتىل مەن ءدىن تۋرالى زاڭداردىڭ ۇلتقا قىزمەت ەتۋىن ايرىقشا قاداعالادى. ورال بايعونىس ۇلىنىڭ تىكەلەي ۇيىمداستىرۋىمەن پارلامەنت ءماجىلىسىندە العاش رەت قازاق ءتىلى تۋرالى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. انا ءتىلى ارداقتالدى, ونىڭ دامۋ جولدارى ناقتى كورسەتىلىپ, ەل ۇكىمەتىنە جۇكتەلدى.
ورەكەڭنىڭ الدى اشىق ەدى, كەڭپەيىل بولاتىن. قىزمەت بولمەسىنە كەز كەلگەن ۋاقىتتا بارا بەرەتىنبىز. اڭگىمەنى ازىلدەن باستاپ, تەرەڭدەتىپ اكەتەتىن. تاريحتان, ءان ونەرىنەن, ادەبيەتتەن ءسوز قوزعاۋدى ۇناتاتىن. تورعاي, قوستاناي, ورتالىق قازاقستاننىڭ وتكەنىن, تاريحي تۇلعالاردى جەتىك بىلەتىن.
ورال بايعونىس ۇلى ادالدىعى مەن يماندىلىعىنا داق سالدىرماي, جۇرت كوڭىلىن قالدىرماي, پەندەشىلىككە الدىرماي ءوتتى. جاقسى كورۋشى ەدىك, دۇعامىزدان قالدىرماسپىز. قۇرمەتتەۋشى ەدىك, رۋحىن قادىرلەۋمەن بولارمىز. ۇلگى ەتۋشى ەدىك, قايراتكەرلىگىن باعالاي تۇسەرمىز.
باقۇل بول, قايران ورەكە! جانىڭ ءجانناتتا نۇرلانسىن!
الدان سمايىل,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەستەرىنىڭ بىرەگەيى
ەل-جۇرتتىڭ اماناتىن ارقالاپ, پەرزەنتتىك بورىشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارىپ, ۇلكەنگە سىيلى ءىنى, كىشىگە ابزال اعا اتانىپ, ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەستەرىنىڭ بىرەگەيى بولا بىلگەن ورال بايعونىس ۇلىنىڭ ومىردەن ءوتۋى – ۇلكەن قايعىلى جاعداي.
ورەكەڭ ەلىمىزگە عانا ەمەس, تورتكۇل دۇنيەگە تانىلىپ كەلە جاتقان بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ەدى. مەن ورەكەڭمەن تانىسقانىما 30 جىلدان اسىپتى. وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىندا تورعاي وبلىسىندا جاس مامان رەتىندە قىزمەتىمدى باستاعان كەزىمدە ورال بايعونىس ۇلى بۇعاناسى قاتايعان, وڭى مەن سولىن بايىپتاپ, ارتىنان ەل-جۇرتىن ەرتە الاتىن باسشى ەدى. ودان كەيىنگى كەزەڭدە ورەكەڭ تورعاي وبلىسىنىڭ امانگەلدى اۋدانىندا باسشىلىق قىزمەتتە ءجۇرگەندە مەن اۋداندىق سوتتىڭ ءتوراعاسى بولىپ تاعايىندالدىم. كورشى تۇردىق, ادامي زور قۇرمەتپەن ارالاستىق, كەيىن دە ارالاسىپ جۇردىك.
تابيعاتىنان كەڭ جاراتىلعان ورەكەڭ بارلىق جاعىنان دا تالانتتى ەدى. ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى شاقىرىلىمداعى ماجىلىستەگى ءتوراعالىق قىزمەتى ەل ءۇشىن وتە قاجەتتى زاڭنامالىق شەشىمدەر قابىلدايتىن كەزەڭگە سايكەس كەلدى. سولاردىڭ ءىشىندە دۇنيەجۇزىلىك قارجىلىق داعدارىستىڭ دەر كەزىندە الدىن الۋ ماقساتىندا ۇلتتىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جولىنداعى ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن ارىپتەستەرىمەن بىرىگە وتىرىپ, ابىرويمەن اتقارىپ شىققان زور ەڭبەگىن ەرەكشە اتاعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىن.
ارينە, ورەكەڭ جايىندا ءالى دە تالاي ەستەلىكتەر مەن پىكىرلەر ايتىلار. ال بۇگىنگى قارالى كۇندە مارقۇمنىڭ وتباسىنا كوڭىل ايتا وتىرىپ, قايعىلارىنا ورتاق ەكەنىمدى, تالانتتى اعامىزدىڭ جارقىن بەينەسى ءاردايىم ەسىمىزدە جۇرەتىنىن جەتكىزگىم كەلەدى.
رامازان سارپەكوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
سوڭعى دەمىنە دەيىن وتانىنا قىزمەت ەتتى
ورال بايعونىس ۇلىمەن 1996 جىلدان باستاپ پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-باقىلاۋ جۇمىسى ءبولىمىندە ون جىلعا جۋىق قىزمەتتەس بولدىق.
ورەكەڭ قىزمەتتە ءوزىنىڭ ايرىقشا مىنەزىمەن, ۇشقىر ويىمەن ەرەكشەلەنىپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا جانە وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى.
كەيىن, 2007 جىلدىڭ كۇزىنەن بەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ماجىلىسىندە زاڭشىعارۋشىلىق سالادا دا ارىپتەس بولدىق. ول ءماجىلىستىڭ توراعاسى بولعان جىلدارى ەلىمىزدىڭ زاڭشىعارۋشىلىق ءوندىرىسىندە حالىققا قاجەتتى وتە ماڭىزدى زاڭنامالار قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءاربىر زاڭنىڭ اسا ىجداعاتتىلىقپەن جاسالۋىنا قاتتى كوڭىل بولەتىن. ءاربىر ءارىپتەسىن سىيلاي وتىرىپ, ءوز تالابىن ورىنداتا بىلەتىن باسشى ەدى. ونىڭ ادامگەرشىلىگى ارالاسقاننىڭ كوڭىلىنەن, ەرەكشە دارىنى مەن كوككە ءورلەگەن اسەم داۋىسى ەستىگەننىڭ ەسىنەن كەتپەس.
«اققۋ قۇسقا وق تيسە, قاناتىن سۋعا تيگىزبەس, اقسۇيەككە وق تيسە, كورشىسىنە سەزدىرمەس...» دەگەن سوزدەر وسى ورال باۋىرىما قاتىستى ايتىلعان سياقتى. ءوزىنىڭ سوڭعى دەمى تاۋسىلعانشا سىر ءبىلدىرمەي, وتانى مەن حالقىنا قىزمەت ەتۋمەن بولدى.
قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردا مەملەكەتكە ادال ەڭبەك ەتىپ, سوڭىنداعى ۇرپاققا جەمىسىن قالدىرعان دارابوزداردىڭ ءبىرى ەدى. سونداي ازاماتتارىمىزدان مەزگىلسىز ايىرىلىپ قالامىز دەگەن كىمنىڭ ويىندا بولدى.
دوسىم ورالدىڭ مەزگىلسىز قايتىس بولۋىنا وراي ۇل-قىزدارى مەن اعايىن- تۋىستارىنا قايعىرىپ كوڭىل ايتامىن.
ورال بايعونىس ۇلىنىڭ يمانى سالاماتتى بولسىن, ارتىندا قالعاندارعا ءومىر بەرسىن! ونىڭ جارقىن بەينەسى ارقاشان ەسىمىزدە ساقتالادى.
ۇسەنگەلدى مەدەۋوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.