بۇرىن دا, كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە دە بارشا سىنشىلاردىڭ ءبىرىنشى ۇستازى ورىستىڭ ۇلى سىنشىسى ۆ.گ.بەلينسكي سانالىپ كەلدى. بەلينسكي سىندارىن وقىماعان, ودان ۇلگى الماعان سىنشى بولعان جوق. ال قازاق ادەبيەتىندە سىن اتاسى, ءبىرىنشى سىنشى كىم؟ سىنىمىز قاي كەزدەن ناقتى, كىمنەن باستاۋ الادى؟ م.قاراتاەۆتى «قازاقتىڭ بەلينسكيى» ساناپ, ۇستاز تۇتتىق. ولاي بولسا, قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ اتاسى قاراتاەۆ بولعانى ما؟ ارينە, جوق.
وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەي كەلە, بۇل ورىنعا, ياعني «قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ اتاسى» دەگەن اتاق-تاققا وتىرۋعا تەك اباي عانا لايىق ەكەنىنە ونىڭ شىعارماشىلىعىن زەردەلەي وتىرىپ كوز جەتكىزدىم.
شورتانباي, دۋلات پەنەن بۇقار جىراۋ,
ولەڭى ءبىرى – جاماۋ, ءبىرى – قۇراۋ.
اتتەڭ, دۇنيە-اي, ءسوز تانىر كىسى بولسا,
كەمشىلىگى ءار جەردە-اق كورىنىپ تۇر-اۋ! – دەگەن جالعىز اۋىز جىر شۋماعىنىڭ ءوزى مۇنىڭ ناعىز سىنشى قالامىنان تۋعانىن كورسەتىپ تۇر. «ابايدى قايتا وقىعان سايىن جاڭا وقىعانداي بولاسىڭ» دەگەن ءسوز ابدەن دۇرىس ايتىلعان. زەردەلەپ وقىعاندا, ابايدى ادەبيەت سىنشىسى قىرىنان انىق تاني باستايسىڭ.
راس, اباي ۇلى اقىنىمىز, قازاقتىڭ جاڭا جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى دەپ بىلەمىز. بىراق بۇحار جىراۋ ۇلىلىعى دا ابايدان كەم سوعىپ جاتقان جوق. ونى «جىراۋلار اتاسى» دەپ تانيمىز. بۇحار جىراۋ دەگەن جالعىز اتىنىڭ ءوزى اسقار تاۋداي. سول بۇحار جىراۋ جىرلارىنا اباي اۋىر سىن ايتادى. جانە سول سىنىنا دۋلات پەن شورتانبايدى دا قوساقتاپ جىبەرەدى.
ادەبيەت سىنى جازبا ادەبيەتكە ءتان. حالىقتىڭ اۋىز ادەبيەتىندە ناعىز سىن بولماعان, تەك ونىڭ ەلەمەنتتەرى عانا بولعان. ايتىس اقىندارى ايتىس ۇستىندە ءبىر-ءبىرىن سىناعاندا جەكە باستارىنىڭ نەمەسە اۋىل مەن رۋدىڭ بەلگىلى ادامدارىنىڭ كەمشىلىكتەرىن كورسەتكەن. بالتا اقىن شوجەمەن ايتىسىندا ونى قۋ سوقىر دەي بەرىپتى. سوندا ىزا بولعان شوجە الشىنبايدىڭ پاراقورلىعىن, قۇنانبايدىڭ سوقىرلىعىن ايتىپ سالعان. ال «سەنىڭ ولەڭىڭ ناشار, ۇيقاسۋى ولاق, كوركەمدىگى كەم» دەپ قارسىلاسىنىڭ جىرىنا ءتيىسىپ, سىن ايتىپ, ءمىن تاعۋ سيرەك ۇشىراسادى. ارعى-بەرگى اقىنداردىڭ ولەڭدەرىنە سىن ايتۋدى ابايدان كورەمىز. ونىڭ, اسىرەسە, بۇحار جىراۋعا ايتقان سىنى وتە قاتال, تىم اششى, ارتىقتاۋ ەكەن دەيسىڭ. قابىلداعىڭ كەلمەيدى. بىراق اباي كىمگە ايتسا دا بەينە سوت ۇكىمىن وقىپ تۇرعانداي قاتال ايتادى.
وتىز جەتىنشى قارا سوزىندە ء«وزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ» دەپ الدىمەن وزىمشىلدەردى ولتىرە سىناپ الادى دا, كەلەسى كەزەكتە سىن ساداعىن بارشا جۇرتقا كەزەپ جەبەسىن اياماي-اق تارتىپ جىبەرەدى. «سوكراتقا ۋ ىشكىزگەن, جاننا د-اركتى وتقا ورتەگەن, عايسانى دارعا اسقان, پايعامبارىمىزدى تۇيەنىڭ جەمتىگىنە كومگەن كىم؟ ول – كوپ, ەندەشە كوپتە اقىل جوق. ەبىن تاپ تا جونگە سال», دەيدى اشىنىپ. وسى وتكىر سىن, وسى اياۋسىز ايىپتاۋدان قىلداي قيانات تابا الاسىز با؟ جوق, باس-اياعى بىرەر سويلەمدەگى جويقىن وي لوگيكاسىنا, ءسوز جۇيەسىنە, ءتىل قۇدىرەتىنە, سىن دالەلدەمەسىنە ەرىكسىز تاڭعالىپ, تاڭداي قاعاسىز. سوكراتقا ۋ ىشكىزىپ, عايسانى تاقتايعا كەرىپ شەگەلەپ ولتىرگەن كوپتىڭ اتىنا قانداي سىن ايتسا دا سىيادى ەمەس پە. كوپكە سونداي سىن ايتقان ابايدىڭ, بۇحار جىراۋدىڭ جىرلارىن قاتتى سىناعانىنا تۇسىنىستىكپەن قاراي باستايسىڭ.
ۇلى سىنشى بەلينسكي پاتشالى رەسەيدەگى كرەپوستنيكتىك پراۆونى قالاي سىناپ, ونى جويۋعا شاقىرسا, اباي دا سۇرقيا بي-بولىستار مەن قياناتشىل ساراڭ بايلاردى, قوعامداعى ادىلەتسىزدىكتەردى, قازاق قانىنداعى كەساپاتتى قىلىقتاردى, زياندى ادەتتەردى اياۋسىز سىناپ ءوتتى.
جالپى, ناعىز ادەبيەت سىنشىسى, ازامات سىنشى – قوعام مەن قوعامداعى كەسەلدەردىڭ دە سىنشىسى. وعان ۇلى ورىس سىنشىلارى بەلينسكي مەن چەرنىشەۆسكيدىڭ جانە دوبروليۋبوۆتىڭ كۇرەسكەرلىك ومىرلەرى, سىنشىلىق شىعارمالارى دالەل.
اباي دا سولار سياقتى تۋمىسىنان سىنشى, قوعام قايراتكەرى بولىپ جاراتىلعان جان. ناعىز ازامات سىنشىعا قويىلار تالاپتى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, سىنشىلىق مىندەتىنە ادال بولىپ وتكەن ادام. اباي سىنى – كۇيىنىپ وتىرىپ سىن جازۋدىڭ ەرەن ۇلگىسى. قازاقتى ابايدان ءسوز اسىرىپ سىناعان ەشكىم بولماعان. «قىرىق ءبىرىنشى» سوزىندە: «قازاقتى ءيا قورقىتپاي, ءيا پارالاماي اقىلمەنەن, نە جەرلەپ, نە سىرلاپ ايتقانمەنەن ەشنارسەگە كوندىرۋ مۇمكىن ەمەس», دەپ جازعان عوي.
...ءوزىم جالعىز نادان كوپ,
ۇقتىراسىڭ سەن نە دەپ,
اۋلەكى ارسىز ەلگە ەندى؟
...ادام دەگەن داڭقىم بار,
ادام قىلماس حالقىم بار.
وتىرىك پەن وسەككە,
بايگە اتىنداي اڭقىلدار...
اتىمدى ادام قويعان سوڭ,
قايتىپ نادان بولايىن؟
حالقىم نادان بولعان سوڭ,
قايدا بارىپ وڭايىن.
وسىناۋ كەلتىرىلگەن ءۇزىندى شۋماقتاردان ابايدىڭ ءوز ەلىن, تۋعان حالقىن قالاي كۇيىنىپ, كوكىرەگى قالاي قارس ايىرىلىپ, وكىنىشتەن وزەگى ورتەنىپ وتىرىپ سىناپ جازعانى اڭعارىلادى.
ابايدىڭ حالىقتى سىناۋى – قوعامدى سىناۋى. ويتكەنى قاي حالىقتىڭ دا باسىنداعى تراگەديالار مەن كەسەلدى قاسيەتتەر, جاعىمسىز قىلىقتار ءوز-وزىنەن ەمەس, قوعامدىق قۇرىلىستىڭ كەساپاتتى كەمشىلىكتەرىنىڭ زارداپتارى سالدارىنان پايدا بولادى.
ەندى ابايدىڭ قوعامدىق ساياسي سىنىنان ادەبيەت سىنشىلىعىنا ورالساق, اباي اينالاسىندا بۇتىندەي ءبىر اقىندار مەن ادەبيەتشىلەر مەكتەبى بولعانى بەلگىلى. ءوزىنىڭ اقىن بالالارى اقىلباي مەن ماعاۋيا, نەمەرە ءىنىسى شاكارىم مەن ۇزەڭگىلەس سەرىگى ءارى دوسى كوكباي, ءارىپ تاڭىربەرگەنوۆ, ولاردان باسقا دا اقىندار, اڭگىمەشىلەر, ەرتەكشىلەر, انشىلەر, جىرشىلار اباي مەكتەبىنەن وتكەن. اباي ولارعا ۇنەمى ۇستازدىق ەتىپ, اقىندىق قابىلەت تالانتتارىن ۇشتاپ, تاربيەلەپ ولەڭ جازدىرىپ, جىرلاۋعا تاقىرىپتار بەرىپ تالاپتاندىرىپ وتىرعان. جازعان, شىعارعان ولەڭ-جىرلارىنىڭ ءتيىستى باعاسىن بەرىپ, جاقسىسىن ماداقتاپ, ناشارىن سىناپ, نۇسقا جول كورسەتكەن. جاقسى ولەڭنىڭ قانداي بولاتىنىن, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن, ادام ومىرىندە ولەڭنىڭ الار ورنى مەن اتقارار ءرولىن جان-جاقتى اشىپ بەرگەن.
ابايدىڭ «ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى», «تۋعاندا دۇنيە ەسىگىن اشادى ولەڭ», «مەن جازبايمىن ولەڭدى ەرمەك ءۇشىن» دەگەن وزىندىك اسىل ويلارىن, قويار تالاپ-كونتسەپتسياسىن جايىپ سالاتىن جىرلارى وسى ۇستازدىق جىلدارى جازىلعانى ايقىن. مىسالى:
مەن جازبايمىن ولەڭدى ەرمەك ءۇشىن,
جوق-باردى, ەرتەگىنى تەرمەك ءۇشىن.
كوكىرەگى سەزىمدى, ءتىلى ورامدى,
جازدىم ۇلگى جاستارعا بەرمەك ءۇشىن, –
دەگەن جىر جولدارى ۇستاز ابايدىڭ ماقساتىن ايقىن تانىتىپ تۇر. ۇلى اقىن ولەڭ سۇيەتىن ءىزباسار شاكىرتتەرىمەن, تالاپكەر جاس اقىندارمەن ساباق ءماسليحاتتارىندا ءوزى ايتقانداي ءسوز پاتشاسى – ولەڭ تۋرالى ۇلاعاتتى اقىل-كەڭەستەر ايتىپ, ءدارىس بەرگەن. وندا وزىنە دەيىنگى اقىندار مەن جىراۋلاردىڭ پوەزياسىنا تالداۋ جاساپ, كەمشىلىكتەرىن اشىپ كورسەتىپ وتىرعانى انىق. دۋلات, شورتانباي, بۇحار جىراۋ جىرلارىنا سىن ايتاتىنى دا وسى كەزدە بولسا كەرەك. اباي ءدارىستى قارا سوزبەن دە, ولەڭمەن دە ايتقان. بىزگە جەتكەن جوعارىداعى جىرلار – سول ولەڭمەن ايتىلعان دارىستەر ەكەنى حاق. ال قارا سوزبەن ايتقان دارىستەرىن قاعازعا تۇسىرمەگەن.
ابايدىڭ ءوزىمىز جاتتاپ وسكەن «ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى» اتتى ايگىلى ولەڭى اقىن تۋرالى, ولەڭ تۋرالى تىڭداۋشى وقىرمان تۋرالى, ولەڭ مەن اقىنعا قويىلار بيىك تالاپ تۋرالى جازىلعان اسا ماڭىزدى سىني ەڭبەك. بۇل جىردان ءبىز ابايدىڭ پوەزياعا دەگەن بيىك ەستەتيكالىق كوزقاراسىن كورەمىز, وعان قويار قاتال تالابىن تانيمىز.
«ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى» دەپ انىقتاما بەرۋىنىڭ ءوزى بەلينسكيدىڭ «پوەزيا – يسكۋسستۆونىڭ جوعارعى تەگى» دەگەن سوزىمەن ۇندەسىپ, تەڭ ءتۇسىپ, ءتىپتى اسىپ ءتۇسىپ جاتىر. ولەڭگە ء«سوزدىڭ پاتشاسى» دەگەننەن ارتىق انىقتاما دا, باعا دا تابۋ مۇمكىن ەمەس.
ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى,
قيىننان قيىستىرار ەر داناسى.
تىلگە جەڭىل, جۇرەككە جىلى ءتيىپ,
تەپ-تەگىس جۇمىر كەلسىن اينالاسى!
مىنە, ولەڭگە قويار سىنشى ابايدىڭ تالابى. ولەڭ وقىعاندا ءتىل كۇرمەلمەيتىندەي جاتىق, جۇرەككە, جانعا سامال جەلدەي جايلى دا جىلى ءتيىپ, ۇيقاستارى جۇمىر تاستاي بولسىن دەيدى. سوندا عانا ول ناعىز ولەڭ بولماق.
...بوتەن سوزبەن بىلعانسا ءسوز اراسى,
ول – اقىننىڭ ءبىلىمسىز بەيشاراسى!
بۇل ەندى اسا قاتال سىنشىنىڭ عانا ايتا الار ءسوزى. اباي ولەڭدەگى بوتەن ءسوز ولەڭنىڭ قۇنىن كەمىتەدى دەپ بۇگىنگى سىنشىلارداي سىپايىلاپ جاتپايدى, «بىلعايدى» دەيدى جانە «ول – اقىننىڭ ءبىلىمسىز بەيشاراسى» دەپ, اسا قاتال ۇكىم ايتادى. ابايدىڭ بوتەن ءسوز دەپ وتىرعانى – قازىرگى اقىنداردىڭ دا ولەڭدەرىندە, ءتىپتى, وتە كوپ كەزدەسەتىن لوگيكالىق قيسىنسىز وي, جۇيەسىز ءسوز بەن ۇيقاس, ءبىردى ايتىپ, بىرگە لاعىپ كەتۋ, تۇسىنىكسىز تىركەستەر.
بەلينسكي ايگىلى «گوگولگە حاتىندا»: «سىزگە ءتىل تيگىزەتىنىمە وكىنبەيمىن. بۇل ارادا ءسىزدىڭ, يا مەنىڭ قارا باسىمىز عانا ءسوز بولىپ وتىرعان جوق» دەپ جازعان عوي. بەلينسكي سياقتى اباي دا بوتەن سوزبەن ولەڭ بىلعاعان اقىنعا قىرانداي شۇيلىگىپ, ءتىپتى ارىنا ءتيىپ, ءتىل تيگىزىپ ايتادى. ويتكەنى اڭگىمە ءسوز پاتشاسى – ولەڭ تۋرالى بولىپ وتىر. سول ولەڭدى اباي شىر-پىرى شىعىپ, قىزعىشتاي قوريدى.
ابايدىڭ «شوقپارداي كەكىلى بار قامىس قۇلاق» دەپ باستالاتىن ولەڭىن «اتتىڭ سىنى» دەپ ءجۇرمىز. بىراق ابايدىڭ ولەڭ تۋرالى ايگىلى وسى ولەڭىن «ولەڭ سىنى» دەۋ ەسكە كەلمەي ءجۇر, سولاي دەپ وقىتىلماي ءجۇر. شىنىندا دا, بۇل – ولەڭمەن جازىلعان ولەڭ سىنى.
ولەڭگە اركىمنىڭ دە بار تالاسى,
سوندا دا سولاردىڭ بار تاڭداماسى.
ءىشى التىن, سىرتى كۇمىس ءسوز جاقسىسىن,
قازاقتىڭ كەلىستىرەر قاي بالاسى!
جادىمىزدا جاتتالىپ قالعان وسى شۋماققا جاقسى جازىلعان جىر دەپ قانا قاراپ كەلدىك. ال, شىنىندا, اباي بۇل جەردە «شىعارعان ءسوز ەمەس, قاي اڭگىمە ءۇشىن» دەپ ءوزى جازعانداي, ولەڭ تىلگە جەڭىل, جۇرەككە جىلى تيەتىن كوركەم ءسوزدى بولۋمەن بىرگە, سىرتقى سۇلۋلىعىنا ىشكى مازمۇنى ساي, ياعني ايتار سالماقتى ويى, سارى التىنداي ماڭىزى بولسىن دەپ وتىر. جانە سونداي ولەڭدى اقىننىڭ اقىنى, اقىلدى تۋعان ەر داناسى عانا قيىننان قيىستىرا الادى دەيدى.
ابايدىڭ «ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى» جىرىن مەن ولەڭ سىنى عانا ەمەس, ولەڭنىڭ تەورياسى دا دەر ەدىم. ابايدىڭ ء«ىشى التىن» دەپ وتىرعانى, بۇگىنگى ءبىز ايتىپ ساباق بەرىپ جۇرگەن, ادەبيەت تەورياسىنداعى تەڭەۋ, ەپيتەت, بالاۋ سياقتى كوركەمدىك كەستەلەرى. «سىرتى كۇمىسى» دەگەنى - ۇيقاستارى. مىنە, سولاردى ول ولەڭدە بىرەر سوزبەن تۇجىرىمداپ, قالعانىن قارا سوزبەن ايتىپ ءتۇسىندىرىپ وتىرعانى انىق.
اباي وسى ولەڭ سىنىندا ولەڭدى تۇسىنبەيتىن كوكىرەگى كور ادامدارعا دا شۇيلىگىپ اشۋلى ءتىل قاتادى.
ايتۋشى مەن تىڭداۋشى كوبى نادان,
بۇل جۇرتتىڭ ءسوز تانىماس ءبىر پاراسى.
وسىناۋ جولدار بۇدان ءبىر عاسىر بۇرىن ايتىلعان, بىراق قازىرگى احۋالدى دا ءدال ايتىپ تۇر. قازىر ولەڭدى تۇسىنبەك تۇرماق وقىمايتىندار كوپ. گازەتتەر مەن جۋرنالدارعا ولەڭ قارداي جاۋىپ جاتادى. كەزىندە ءتارتىپ قاتال بولدى, سولاردىڭ ارقايسىسىنا جاۋاپ جازىپ شارشاپ مۇرنىمىزدان شانشىلاتىنبىز. بۇگىندە رەداكتسيالار جاۋاپ بەرۋدەن قۇتىلدى. اباي ءسوز تانىماس دەپ, قارا ءسوزدى ەمەس, ولەڭ تۇسىنبەيتىندەردى مەڭزەپ وتىر. بۇگىندە دە سول ولەڭ تۇسىنبەيتىندەر ولەڭ جازىپ, ءبىرازى اقىن اتانىپ جۇرگەنىن كورۋگە بولادى.
باس-اياعى ون بەس شۋماق «ولەڭ سىنىندا» اباي اقىنداردى, كور-جەردى ولەڭ قىلعان ناشار جىرلارى ءۇشىن عانا سىناپ قويمايدى, ولەڭدى قاسيەتتى ونەر دەپ قۇنداپ, توبەسىنە كوتەرىپ ءجۇرۋ ورنىنا ونى مال تابۋ قۇرالىنا اينالدىرىپ جۇرگەندەرى ءۇشىن دە اۋىر ايىپتايدى.
سىنشى ابايدىڭ پوەزيا جونىندەگى ەستەتيكالىق تەرەڭ ويلارى, تالعام-تالاپتارى, اسىل ارماندارى, كوزقاراستارى, مىنە, وسىنداي. ء«سوز تۇزەلدى, تىڭداۋشىم, سەن دە تۇزەل» دەپ اباي عۇمىر بويى تۋعان حالقىنىڭ كوزى اشىلىپ, ويانىپ, ولەڭ قادىرىن, ءسوز قادىرىن بىلەتىن, تۇسىنەتىن دارەجەگە جەتۋىن اڭساپ, ارمانداپ ءوتتى. قورىتىپ ايتقاندا, ابايدىڭ سىنشىلدىعى نەگىزىنەن ءۇش سالادا كورىنەدى. ءبىرىنشى – الەۋمەت ومىرىنە, زامانعا, قوعامعا بايلانىستى ايتىلعان سىندارى. ەكىنشى – ادەبيەتكە, ونەرگە جانە عىلىمعا قاتىستى سىني پىكىرلەرى.
ءۇشىنشىسى – جەكە ادامداردىڭ مىنەز قۇلقىنداعى سان ءتۇرلى جاعىمسىز, ءتىپتى, كەساپاتتى قىلىقتاردى قاتال سىناپ اشكەرەلەۋى.
بۇلاردىڭ ىشىندە بىزگە كوبىرەك قاتىستىسى ابايدىڭ ادەبيەت پەن ونەر تۋرالى ايتقان سىني پىكىرلەرى. اباي ولەڭ ونەرىنەن كەيىن ساز-اۋەز ونەرىنە, ياعني انگە ايرىقشا ءمان بەرىپ, ول تۋرالى دا بىرنەشە ولەڭمەن پىكىر ايتىپ كەتكەن. «كوڭىل قۇسى قۇيقىلجىر شارتاراپقا» دەگەن ولەڭىندە:
...ءاننىڭ دە ەستىسى بار, ەسەرى بار,
تىڭداۋشىنىڭ قۇلاعىن كەسەرى بار.
اقىلدىنىڭ سوزىندەي ويلى كۇيلەر,
تىڭداعاندا كوڭىلدىڭ وسەرى بار... –
دەپ ءاننىڭ ادام جانىنا, ونىڭ كوڭىل كۇيىنە تيگىزەر اسەرىن, بىردە مۇڭعا باتىرسا, بىردە قۋانىش شاتتىققا بولەر قۇدىرەتىن جىرلاپ پاش ەتەدى. ەكىنشى ءبىر ولەڭىندە:
قۇلاقتان كىرىپ بويدى الار,
اسەم ءان مەن ءتاتتى كۇي.
كوڭىلگە ءتۇرلى وي سالار,
ءاندى سۇيسەڭ, مەنشە ءسۇي, –
دەپ تولعايدى. ابايدىڭ ءان ونەرى جايىنداعى سىني پىكىرلەرى دە بۇگىندە وزەكتىلىگىن جويعان جوق. داڭعىرا-دۇڭعىرا كۇشەيتكىش اپپاراتتاردىڭ قولداۋىمەن تىڭداۋشىنىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرماق تۇگىل, دابىل جارعاعىن جارىپ جىبەرەردەي تىم كوبەيىپ كەتكەن قازىرگى ەسەر اندەر ەسكە تۇسەدى. اباي ولارعا «قۇلاق كەسەر اندەر» دەپ انىقتاما بەرىپ كەتكەن.
تۇيىندەي كەلگەندە, اباي – بۇرىنعى دا, قازىرگى دە قازاق ادەبيەتى سىنىنىڭ اتاسى! سولاي دەپ تۇجىرىمداپ, ادەبيەت سىنشىلىعى قىرىنان قايتا تانىپ, قازاق ادەبيەتى سىنى تاريحىنا ەنگىزەتىن ۋاقىت جەتتى.
جۇما-نازار سومجۇرەك,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى