مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «اباي جانە XXI عاسىرداعى قازاقستان» ماقالاسى كۇللى ادامزاتتىق اۋقىمدا ويلاۋ بيىگىنە كوتەرىلگەن دانا اباي ءىلىمىن بۇگىنگى قازاقستان حالقىنا جاڭا ۇستانىممەن, قازىرگى زامانا تالابىنا بارىنشا بەيىمدەپ جەتكىزگەن.
جاڭعىرۋ. وتكەننەن قول ۇزبەي جاڭا قۇندىلىقتارعا ۇمتىلۋ. دەي تۇرساق تا, وتكەننىڭ ءبارى تازا, كىرشىكسىز, ايرىلۋعا قيماستاي ارداقتى ەمەس. سوندىقتان الدىمەن ابايدىڭ ءوزىن اشىندىرعان, بۇگىنگە دەيىن قىر سوڭىمىزدان قالماي كەلە جاتقان تاپتاۋرىن, جاداعاي, ياعني جاعىمسىز ادەتتەرىمىزدەن باس تارتۋىمىزدىڭ قاجەتتىلىگى تايعا تاڭبا باسقانداي ايتىلعان.
ماقالانىڭ كۇرەتامىرلى تۇجىرىمدارىنىڭ ءبىرى – ابايدى وقۋ, اقىن ولەڭىن جاتتاۋ. وسى ارادا قوعامىمىزدىڭ ءبىر مۇشەسى رەتىندە مىناداي ۇسىنىس سۇرانىپ-اق تۇر. قازىر جەكەلەگەن ادامدار بولماسا, وزدىگىنەن اباي ءسوزىن كوپ ەشكىم جاتتاي قويمايتىنى بەلگىلى. ەندەشە بۇعان ىنتالاندىرۋ, ءتىپتى وركەنيەتتى جولدارمەن ماجبۇرلەۋ تاسىلدەرىن قولدانعان ابزال. ونىڭ ءبىر جولى بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋدا جانە كەيىننەن مەرزىم سايىن تاپسىراتىن تەست كەزىندەگى توم-توم زاڭداردىڭ سانىن ءسال ازايتىپ, ونىڭ ورنىنا ابايدىڭ 4-5 ولەڭىن, قارا سوزدەرىن جاتقا ءبىلۋ تالابىن ەنگىزۋ. تاجىريبە كورسەتىپ كەلە جاتقانداي, ادام ءسوز بەن سويلەمدى, ءماتىندى كوشىرىپ, ەڭ دۇرىسى جاتتاعاندا عانا ونىڭ مانىنە بويلاي الادى. مۇنداي تالاپ پرەزيدەنت ماقالاسىندا تاعدىرشەشتى جايت قاتارىندا كوتەرىلگەن – قاسيەتىڭنەن اينالايىن قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ ءورىستىلدى باۋىرلارىمىزعا عانا ەمەس, جانىمىزدا جۇرگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ يگەرۋىنە تاپتىرماس قۇرال. دەمەك, اباي مۇراسى ارقىلى ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسى قالىپتاسپاق.
راس, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وتىز جىلدىعىن ارتقا تاستاعاندا ءبىز عاسىرلارعا لايىق بەلەستەردەن وتە بىلدىك. دەي تۇرعانمەن, بەلگىلى سەبەپتەرگە بايلانىستى نەگىزگى كۇش-جىگەر ەكونوميكالىق, ساياسي سالالارعا ويىسىپ, تەمىرقازىعى اباي دەپ تانىلعان رۋحاني قۇندىلىقتار ەكىنشى قاتاردا قالىپ كەلدى. ىشكى ساياساتتا ۇلتتىق جاڭعىرۋدان بۇرىن ۇلتارالىق كەلىسىم جوعارى تۇردى. ولاي بولۋىنىڭ دا ومىرشەڭ تالاپتارى بولدى. ەل تۇرعىندارى بۇتىندەي ءبىر كەزەڭ بويى ءوز ۇكىمەتىنىڭ ءوز تىلىندە سويلەمەۋىنە دە تولەرانتتىلىق تانىتتى. الايدا, قازاق قوعامىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلدى قالىڭ قاۋىمنىڭ وزەكجاردى, ءتىپتى جانايقايىنىڭ ءتيىستى ورىنداردا قاجەتتى دەڭگەيدە ەستىلمەي قالا بەرۋى ۇلتتىق جاڭعىرۋعا ەمەس, تورىعۋشىلىق كوڭىل كۇيگە ۇشىراتتى. ودان اداسۋشىلىققا, تەرىس الەۋمەتتىك ارەكەتتەرگە, سونىڭ ىشىندە شەت ەلدەردەن كەلگەن جات ءدىني اعىمدار مەن يدەولوگياعا بوي ۇرۋى ءتارىزدى بارىنشا قاتەرلى باعىتتارعا بەت بۇرۋىنىڭ الدىن الۋىمىز لازىم.
بۇگىنگى قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ اجىراماس مۇشەسى دارەجەسىندە, جاھاندىق الەممەن قابىسپايتىن كەيبىر داعدىلار مەن ادەتتەردەن ارىلا وتىرىپ, ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى جاسايتىن وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىن مانسۇقتاۋ ارقىلى جاڭعىرا الادى. كەرەگەمىزدى كەرى تارتتىرىپ تۇرعان جايتتار: جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەرشىلدىك, تامىر-تانىستىق, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىق, داڭعويلىق پەن كەردەڭدىك, ورىنسىز سالتانات, قاناعاتسىزدىق پەن ۇنەمسىزدىك. ەندەشە, پرەزيدەنتتىڭ وسىناۋ دوكترينا دەڭگەيىندەگى ماقالا-بايانى وركەنيەتتىلىككە ەمەس وزىمشىلدىككە, زيالىلىققا ەمەس زياندىققا, پاراساتتىلىق ەمەس پاسىقتىققا, ىزگىلىككە ەمەس ىبىلىستىككە لاقتىراتىن مۇنداي «عۇرىپتاردان» دەرەۋ قۇتىلىپ, ناقتى ماقساتقا جەتۋگە, ءبىلىم الۋعا, سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ, كاسىبي ونەردى يگەرۋ, «بەس دۇشپانىڭدى ءبىلىپ, بەس اسىل ىسكە كونۋدى» كوزدەيتىن ۇلتتىق پراگماتيزمگە شاقىرادى.
وسى ارنادا مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتۋىمىز ءۇشىن حالىق پەن بيلىكتىڭ ءبىرىن-ءبىرى ەستىپ, ءبىرتۇتاس بولۋى قاجەتتىگىنىڭ جاريالانۋى جۇرەككە سونشالىق جاعىمدى. ال بيلىكتىڭ حالىق الدىندا ەسەپ بەرۋىن جولعا قويۋدىڭ باستاپقى, نەگىزگى قادامى, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, الدىمەن جەكەلەگەن ادام الدىندا ەسەپ بەرۋدى قالىپتاستىرۋ دەر ەدىك. نەگە. ويتكەنى حالىق دەگەن وتە كەڭ, جالپى ۇعىم. حالىق «بىزگە ەسەپ بەر» دەپ كۇندە الاڭعا نەمەسە كەڭسەگە جينالا بەرمەيتىنى تۇسىنىكتى. بۇگىندە قوعام ءومىرى كورسەتىپ وتىرعانداي, بەلگىلى ءبىر توپتى, الەۋمەتتى, ياعني حالىقتىڭ ەلەۋلى بولىگىن تولعاندىرىپ وتىرعان قانداي دا ءبىر پروبلەمالاردى جەكەلەگەن, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ بەلسەندى ازاماتتار ورتاعا سالىپ جۇرەدى. دەمەك, الدىمەن وسىنداي ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ ۇنىنە دەن قويۋدىڭ رەسمي تەتىگىن ورناتۋ ءلازىم.
ابايدىڭ اسا تەرەڭ, اۋقىمى وتە كەڭ ۇلاعاتىنىڭ ءبىرى – تولىق ادام. اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستاعان جان. مىنەكي, بۇگىنگى ءبىزدىڭ قوعامدا عانا ەمەس, انىعى بارشا الەمدە وسى ۇعىم, وسى ولشەم ازايىپ بارا جاتقانى بەلگىلى. دەسەك تە, جۇرەگى اق حالقىمىز زاماننىڭ ەڭ ءبىر قيىن كەزدەرىندە وسىناۋ ومىرلىك فيلوسوفياسىنان ايىرىلماعانى قۋانتادى جانە ەل كەلەشەگىنىڭ كەمەل ەكەندىگىنە قاپىسىز سەندىرەدى. مۇنىڭ جارقىن بەلگىسى الماتىداعى ۇشاق اپاتى كەزىندە قاراپايىم قاۋىمنىڭ, ەشكىمنىڭ نۇسقاۋىنسىز پوليتسيا جاساقتارىنا, قۇتقارۋشىلارعا اقىسىز ىستىق اس ءپىسىرىپ تاراتقانىنان كورىنىپ, كوزىمىزگە جاس الدىق. جازداعى ارىس اپاتى كەزىندە دە حالقىمىزدىڭ جومارت جۇرەكتىلىگى مەن ءبىر جۇدىرىقتاي تۇتاستىعىنا جاھان كۋا بولدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقالاسىنداعى كەلەسى وزەكتى دە وزىق پىكىر – اباي جىلى بارىسىندا بۇكىل حالىقتىڭ ۇلت ۇستازى الدىندا ەسەپ بەرۋى. بۇل سونشالىق تەرەڭ ماعىنالى جايت. راسىندا, بىزدەر وسى ۋاقىتقا دەيىن اباي وسيەتىنە قانشالىق قۇلاق استىق, قاي شامادا ورىندادىق, نەنى ءتۇسىنىپ, نەنى تۇسىنبەدىك, قاي كەمشىلىگىمىزدى, ءمىنىمىزدى, وسالدىعىمىزدى تۇزەي الدىق. مىنە, تۋرا سوندىقتان دا ۇلت ۇستازىنىڭ الدىندا ەسەپ بەرەتىن ءساتىمىز كەلدى. ول ءۇشىن, البەتتە اباي ءسوزىن يگەرىپ, اباي مۇراسىن ۇعىنىپ, ابىزدىڭ جانىن تۇسىنبەيىنشە, باسقا تىرلىكتىڭ ءبارى زايا بولۋى ىقتيمال.
مۇحتار كارىباي