جۇلدىزداي اعىپ وتكەن

...تارباعاتاي اۋدانىنىڭ ورتالىعى اقسۋات اۋىلىندا وتكەن اپتادا ەل ەسىن­دە قالاتىنداي ەلەۋلى وقيعا بولدى. قازاق جاستارى اراسىنان سامبو كۇرە­سىنەن تۇڭعىش كسرو سپورت شەبەرى, ماسكەۋ قالاسىنىڭ ەكى دۇركىن, وداقتىق جارىس­تاردىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى مارات يماشەۆتىڭ 80 جاسقا تولۋىنا ار­نالعان ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋى جانە جاس­وسپىرىمدەردىڭ وبلىستىق بىرىنشىلىگى ءوتتى.

ەڭ الدىمەن مارات اعا تۋرالى ايتا كەتسەك. ول 1939 جىلدىڭ ناۋرىزىندا سەمەي وبلىسى, اقسۋات اۋدانىنا قاراستى قىزىلكەسىك اۋىلدىق كەڭەسىنە قاراستى مايلىباي قىستاعىندا دۇنيەگە كەلدى. 1948-1956 جىلدارى اقسۋات ورتالاۋ مەكتەبىندە ءبىلىم الىپ, اكەسى يماشقا كومەكتەسىپ, باقتاشى بولادى. 1958 جىلى ازاماتتىق بورىشىن وتەۋگە اتتانادى. جولى بولىپ, سپورتتى ۇناتاتىن ازامات ماس­كەۋ قالاسىنداعى ىشكى ىستەر اسكەري بولىمىنە تاپ كەلەدى.

بالا كەزىنەن ەڭبەكپەن شىنىققان, قول-اياعى بالعاداي, دەنە ءبىتىمى شويىننان قۇيعانداي شىمىر ازاماتتى كورگەن تسسكا-نىڭ سامبودان جاتتىقتىرۋشىسى ۆ.اندرەەۆ كۇرەس سەكتسياسىنا جازدىرادى. ءبىر جارىم جىلدان كەيىن مارات ماسكەۋ قالاسىنىڭ بىرىنشىلىگىندە كۇمىس جۇلدەگەر اتانادى. ال كەلەسى ەكى جىل بويى ماسكەۋ قالاسىنىڭ بىرىنشىلىگىندە سامبو كۇرەسىنەن چەمپيون اتاندى. 1961 جىلى قازاق جاستارى اراسىنان كسرو, رسفسر بىرىنشىلىكتەرىنىڭ جەڭىمپازى اتانادى. ول ول ما, تالانتتى سامبوشى ءسال كەيىن بەرليندە وتكەن حالىقارالىق تۋنيردە دە اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ, جەڭىمپاز بولىپ ورالادى.

مارات اعانىڭ ماسكەۋدە قالۋىنا مۇمكىندىگى بولا تۇرسا دا ەلگە اسىعادى. سە­مەي قالاسىنداعى «دينامو» سپورت قوعا­مىندا سامبودان جاتتىقتىرۋشى بولادى. باپكەر بولا ءجۇرىپ ءوزى دە وبلىس نامىسىن ابىرويمەن قورعايدى. قازاق­ستاننىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى اتانادى, وداقتىق جارىستاردا دا ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعايدى.

مارات يماشەۆتان تاربيە العان العاشقى بۋىن شاكىرتتەرى تولەۋحان ءامىرجانوۆ, مايمۇرات ۋاليەۆ, سابەن ىدىلباەۆ, بەكەجان جۇماباەۆ, مۇرات ءامىرحانوۆ تاماشا ناتيجەلەرگە جەتەدى. ال كەلەسى بۋىن شاكىرتتەرى بولات ورازعاليەۆ, كەرەي مەن مەرەي قويشىبەكوۆتەر, حا­ميت ىسقاقوۆتار كسرو شەبەرى اتانىپ, بايراقتى باسەكە­لەردە ەل نامىسىن قور­عادى. قوسمان سەيىلحانوۆ وداقتا چەمپيون اتانادى. باۋىرجان سادىقانوۆ, قايرات كۇنسافين الەم چەمپيوندارى بولدى. مىنە, قازاق سپورتىنىڭ وركەندەۋىنە ەرەكشە ۇلەس قوسقان مارات اعا, وكىنىشكە وراي, رەسەيدەگى ءدۇبىرلى دوداعا قاتىسقان كەزدە كەنەتتەن جۇمباق جاعدايدا نەبارى 29 جاسىندا كوز جۇمدى. وكىنىشتى-اق.

ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان اۋدان اكىمى سەرىكقازى سادۋاقاسوۆ مارات يماشەۆتاي ەر-ازاماتتى وسىرگەن اتا-اناسىنا, جەرلەستەرىنە العىسىن ايتتى. مارات اعا بىزبەن بىرگە, ونىڭ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىندە بۇل كۇندەرى جۇزدەگەن تالانتتى بالالار سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىنەن جاتتىعىپ, جاقسى ناتيجەلەر كورسەتىپ ءجۇر. اۋدان ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. بىلتىر قاراشا اۋىلىندا, ال بيىل تاۋكە مەن سايبولات باتىردىڭ ۇرپاقتارى بابالارىنا ەسكەرتكىش قويدى. قازاق كۇرەسىنەن ىرعىزباي دوسحانا ۇلى اتىنداعى الەم كۋبوگى جارىسى سوڭعى 7 جىلدان بەرى تۇراقتى تۇردە ءوتىپ, وعان دۇنيە ءجۇزىنىڭ 35-40 مەملەكەتىنەن اتاقتى بالۋاندار قاتىسۋدا. مىنە, بۇگىن ء«بىز بىرگەمىز» اكتسياسى بويىنشا ەكى مۇگەدەك بالاعا تەگىن تۇرعىن ءۇي كىلتىن تاپسىرعالى وتىرمىز. بىلتىر دا جاندوس ورازعاليەۆ, الماس اقاس ۇلىنىڭ باستاماسىمەن قارعىبا اۋىلىندا 6 بالاسى بار وتباسىنا تەگىن ءۇي سالىپ بەرگەن ەدىك. الداعى ۋاقىتتا دا تارباعاتاي ەلى ءوسىپ-وركەندەي بەرەدى, – دەدى اۋدان اكىمى.

ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىندا اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى توحتاربەك كەنجين, انالار اتىنان ح.مىرزاتاەۆا, ماراتتىڭ شاكىرتى مۇرات ءامىرحانوۆ, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, قازاق كۇرەسى فەدەراتسيا­سى باسشىلارىنىڭ ءبىرى تالعات مازىباەۆ, باسقا دا ازاماتتار ءسوز الىپ, ماراتتاي داڭقتى ۇلدارىنا قۇرمەت كور­سەتكەن اۋدان اكىمى سەرىكقازى سا­دۋاقاس­ ۇلىنا, دوستارىنا, جۇبايى راۋ­شان اپايعا العىستارىن ايتتى. بۇدان كەيىن بىرنەشە اتالىم بويىن­شا ۇزدىكتەرگە العىس حاتتار تابىس ەتىل­دى. اتاپ ايتقاندا, اۋدان باسشىسى س.قۇسايىن­ ۇلى «قامقور باسشى», اتاقتى كاسىپكەر,ء«بىز بىرگەمىز» اكتسياسىنا 2 ميلليون تەڭگە بەرگەن, قازىرگى كۇنى سەمەيدەگى مەشىتتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ جات­قان دۋلات تاستەكەەۆكە ء«بىرتۋار تۇلعا», «مەيىرلى انا» اتالىمى بويىنشا جاينا جاكۋليناعا, «بەرەكەلى ۇجىم» اتالىمى بويىنشا اقسۋات كوپ بالالى ۇجىمىنا ماراپاتتار تاپسىرىلدى.

ەسكەرتكىش اشىلعان سوڭ اسپاندا كوڭىلدى اۋەن قالقىپ, جينالعان قاۋىم ءبىر-ءبىرىن قۇتتىقتاپ جاتتى. سونىمەن مارات اعا ەلىمەن قايتا قاۋىشتى.مارات يماشەۆقا ارنالىپ قۇران-قاتىم ءتۇسى­رىلىپ, اس بەرىلدى. دزيۋدودان وبلىستىق تۋرنير جالاۋىن كوتەردى.

وڭداسىن ەلۋباي