سارسەنبى, 6 ناۋرىز 2013 6:37
1997 جىلى مەن ءبىر شارۋاشىلىقتىڭ توراعاسى ەدىم. ادام ءتۇسىنىپ بولمايتىن الاساپىران كەزەڭ. كەڭسەگە كۇنىنە 20-30 ايەل كەلەدى. «بالامنىڭ كيىمى جوق, ۇيىمىزدە ۇن جوق, قالاعا باراتىن تيىنىمىز جوق», دەپ ەگىلەدى. ءتىپتى, كەيدە داۋىس سالىپ جىلايتىندارى دا بولادى. قابىرعاڭ قايىسادى, كومەكتەسەر دارمەن جوق. بانكتەر جابىلعان, مال ازايعان, شارۋاشىلىق تاراپ جاتىر.
سارسەنبى, 6 ناۋرىز 2013 6:37
1997 جىلى مەن ءبىر شارۋاشىلىقتىڭ توراعاسى ەدىم. ادام ءتۇسىنىپ بولمايتىن الاساپىران كەزەڭ. كەڭسەگە كۇنىنە 20-30 ايەل كەلەدى. «بالامنىڭ كيىمى جوق, ۇيىمىزدە ۇن جوق, قالاعا باراتىن تيىنىمىز جوق», دەپ ەگىلەدى. ءتىپتى, كەيدە داۋىس سالىپ جىلايتىندارى دا بولادى. قابىرعاڭ قايىسادى, كومەكتەسەر دارمەن جوق. بانكتەر جابىلعان, مال ازايعان, شارۋاشىلىق تاراپ جاتىر.
قالانىڭ ايەلدەرى الادوربا ارقالاپ, ەل كەزىپ ساۋدا جاساپ, ناپاقا تاۋىپ جاتتى. اۋىلدا الادوربا ارقالاپ, ساۋدا جاسايتىن دا اقشا بولمادى. ءبۇيتىپ باستىق بولعانى قۇرىسىن دەپ, سالىم سۋعا, ويىم ون ساققا كەتىپ جۇرگەندە پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى جاريالاندى. بىرنەشە قايتارا وقىپ شىقتىم. بۇل جولداۋ ەمەس, ءتاتتى قيال سەكىلدى كورىندى. بارلىق نارسە قۇرىپ جاتقاندا, ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلامىز دەگەنگە قالاي سەنەرسىڭ. ول كەزدەگى الاساپىراندى قۇداي باسقا سالماسىن. جۇرت تەنتىرەپ, ەسەڭگىرەپ قالعان كەز ەدى عوي. ەلباسىنىڭ سول جولداۋدا ايتقانى اينالدىرعان ون جىلدىڭ ىشىندە انىق كەلىپ, ەكونوميكامىز ورنىعىپ, تۇرمىسىمىز تۇزەلدى.اقش-تىڭ ەكس-پرەزيدەنتى دجوردج بۋشتىڭ ءوزىنىڭ ءومىرباياندىق كىتابىندا كوپ ەلدىڭ كوشباسشىسىنا باعا بەرە كەلىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نازارباەۆتى ەرتەڭگى كۇندى بولجاي الاتىن ەرەكشە قاسيەتى بار ادام دەپ باعالاۋى تەگىن ەمەس.جولداۋدا: «ءبىز قايدا بارا جاتىرمىز. قازاقستان 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ءتيىس», دەپ ايتىلدى. مۇنى قازىر قيال دەمەيمىن.«مەن جەرگىلىكتى باسقارۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن بەكىتتىم. سوندىقتان ءماسليحات ارقىلى اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلانبالىلىعىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم», دەپ ايتىلدى. جولداۋدا ارينە, دۇنيە ءجۇزى مويىنداعان ەل باسقارۋدىڭ جولى بارلىق بيلىكتى حالىقتىڭ ءوزى سايلاپ الۋىندا ەكەنىنە داۋ جوق. بىراق, ءار نارسەنىڭ ءپىسىپ-جەتىلەتىن كەزەڭى, مەرزىمى بولادى. بالا ەرتە تۋسا شالا, قاۋىن ەرتە جۇلسا اششى بولادى. ول ءۇشىن ادامدار رۋحاني جاعىنان ءپىسىپ-جەتىلۋى قاجەت سەكىلدى…«مەملەكەت جانە حالىق ۇلتتىق ءپاتريوتيزمدى سەزىنىپ, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. ءاربىر ادام ءوز بويىندا جانە بالالارىمىزدىڭ بويىندا جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى تاربيەلەۋىمىز كەرەك. بۇل – مەملەكەتتىڭ العا دامۋىنىڭ نەگىزگى شارتى», دەپ ايتىلدى. جولداۋدا ءال-فارابي «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم ادامزاتقا قاۋىپتى» دەگەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. وسى ءسوزدى قازىرگى زامانعا لايىقتاپ ايتساق, «ەشقانداي دەموكراتيا دا, شىرىگەن بايلىق تا, دامىعان ەكونوميكا دا ۇرپاقتارى اتا سالتىن ساقتاماسا, ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىن بويىنا سىڭىرە الماسا, ۇلتتىق تاربيەمەن سۋسىنداماسا, ەشقانداي مەملەكەت جويىلىپ كەتۋ قاۋپىنەن قۇتىلا المايدى. بۇل – اكسيوما.ءبىز بالا تاربيەسىن ايتقاندا, الدىمەن مەكتەپ, ديرەكتور, ۇستازداردى ءسوز ەتىپ, بارلىق كىنانى تەك سولاردان ىزدەيمىز. مۇندا شىندىق تا, قاتەلەسۋ دە بار. جاقىندا ءبىر عالىمنىڭ وسى ماسەلە توڭىرەگىندە كولەمدى زەرتتەۋ ماقالاسىن وقىدىم. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى بالا تاربيەسىنە كەرى اسەر ەتەتىن 7-8 نارسە عانا بولعان ەكەن. 1970-1980 جىلدارى ول 15-20-عا جەتىپتى. ول كەزدە مەكتەپتىڭ بالاعا اسەر ەتۋگە تولىق مۇمكىنشىلىگى بار ەكەن. ال قازىرگى كەزەڭدە بالا تاربيەسىنە كەرى اسەر ەتەتىندەر سانى 100-دەن اسىپ كەتىپتى. بۇل جاعدايدا ۇرپاق تاربيەسىنە ۇستاز دا, اتا-انا دا, باق-تا, بيلىك تە, كاسىپكەر دە, اقساقالدار مەن قاريالار دا تۇگەل اتسالىسپاسا, قيىن بولۋى مۇمكىن. مەكتەپتى, ۇستازدى سىناي بەرگەنشە, ەل بولىپ ۇرپاق تاربيەسىنە جاپپاي كومەكتەسەيىك. بۇل قيىندىقتان ءبىزدى تازا ۇلتتىق تاربيە, بابالارىمىزدان قالعان ءداستۇر جانە تازا حانافي مازحابىنداعى مۇسىلمانشىلىق الىپ شىعادى.جولداۋدا: «ءبىز بولاشاققا كوز تىگىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدى «ماڭگىلىك ەل» ەتۋدى مۇرات قىلدىق. ۇدەۋدىڭ سىرى بىرلىكتە. جۇدەۋدىڭ سىرى الاۋىزدىقتا. سوندىقتان بارلىق بۋىن وكىلدەرىنە ءۇن قاتامىن. الدىمەن, الدىڭعى تولقىن اعا بۋىن! سىزدەردىڭ كورگەندەرىڭىز بەن ومىرلىك تاجىريبەلەرىڭىز كەيىنگى بۋىننىڭ اقيقات جولىنان اداسپاي العا باسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى, اعا بۋىننان كۇتەرىمىز كوپ», دەدى. «قازاقتى ەش ۋاقىتتا سىرتتان جاۋ العان ەمەس. قازاق السىرەسە الاۋىزدىقتان السىرەگەن, كۇشەيسە بىرلىكپەن كۇشەيگەن. قازاقتىڭ ىشكى تۇتاستىعىن بۇزعىسى كەلەتىن رۋشىلدىق, جەرشىلدىك اڭگىمەمەن ەل بىرلىگىن بۇلدىرگىسى كەلەتىن كۇشتەردىڭ پايدا بولۋى ەلباسى رەتىندە مەنى الاڭداتپاي قويمايدى», دەگەن اتالى ءسوز ايتتى. سونىمەن بىرگە, ءبارىمىزدى قاتتى ويلاندىراتىن «ورتالىق ازيادا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن قاتەرلەر پايدا بولدى», دەگەندى دە كولدەنەڭ تارتتى. جولداۋداعى جوعارىدا ايتىلعان سوزدەر ءاربىر ادامدى تولعاندىرۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.مەنىڭ ويىمشا, قازاقتى ىشىنەن ىرىتەتىن رۋشىلدىق, جەرشىلدىك اۋرۋى اسقىنىپ بارا جاتپاسا دا, اجەپتاۋىر بەلەڭ الىپ, ءار جەردەن قىلتيىپ بوي كورسەتە باستادى. ءاربىر قازاقتىڭ تورىندە اباي تۇرماسا دا, سول رۋدىڭ شەجىرەسى تۇراتىن بولدى. ءار رۋدىڭ تاريحتا بار دا, جوق تا باتىرلارىنىڭ ەسىمى كوشەگە بەرىلىپ, باسقا دا ۇلكەندى-كىشىلى ءىس-شارالار قاپتاپ كەتتى. جاس بالاعا كىشكەنتايىنان سەن مىنا رۋدىڭ بالاسىسىڭ, سەنىڭ اتاڭ پالەنشە دەگەن باتىر بولعان دەپ ۇيرەتسەك, ارينە, ول وسكەندە سول رۋدىڭ ءسوزىن سويلەيتىن, ناعىز ورەسكەل, ءوز ايتقانىنان باسقاعا كونبەيتىن ەگويست بولىپ شىعا كەلەدى. بارلىق ۇيدە اباي تۇرىپ, ۇرپاعىمىز ونىڭ قاراسوزدەرىن وقىپ, ولەڭدەرىن جاتتاپ وسسە, كوشەلەرگە ءسوز اتاسى مايقى ءبيدىڭ ەسكەرتكىشى قويىلىپ, وعان ءوزىنىڭ: «بارلىق قازاق ءبىر تۋعان, كوپ بالەگە جولىعار, ءبولىپ الىپ ءسوز قۋعان», دەگەن وسيەتىن جازىپ قويسا, تاربيە دە, ءسوز دە, ءىس تە وڭالار ەدى.ەلباسى الدىڭعى تولقىن اعا ۇرپاققا دا اتالى ءسوز ايتىپ, اعا بۋىنعا سەنەتىنىن ءبىلدىردى. ءبىز, الدىڭعى تولقىن اعالار, اقساقالدار مەن قاريالار «ءبىز ءوزى قالايمىز؟» دەپ وڭاشا ويلانىپ, وزىمىزگە باعا بەرەتىن كەز كەلدى. وڭتۇستىكتە اقساقالداردىڭ ءسوزى ءوتىمدى, پىكىرلەرىمەن كىم-كىم دە ساناسادى. ەلدىڭ ءسوزىن سويلەپ, بىرلىكتى ۇران ەتىپ جۇرگەن, قۇدايعا شۇكىر, قاريالارىمىز بارشىلىق. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ازدى-كوپتى بەدەلىن بەتپەردە ەتىپ جوق جەردەن داۋ شىعارىپ, ۇرانداتىپ, «اتىڭ شىقپاسا جەر ورتەنىڭ» كەرىن كەلتىرىپ, شاتاسىپ جۇرگەندەرى دە جوق ەمەس. بۇل, ەلگە باسۋ ايتاتىن اقساقالدارىمىز ءۇشىن جاراسپايتىن-اق قىلىق. «الدى, ارتىن ويلامايتىن, ەسىرىكتەگەن شال جامان» دەگەندەي-اق, قاريالار, الدى-ارتىمىزدى ويلاي جۇرەيىك. دۇنيە ءجۇزى سىيلاعان ەلباسىمىز بار ەلمىز. سونداي ازاماتتى باعالاي بىلەيىك. سوڭىنان ەرىپ, قازاقستان تۋىن جەلبىرەتە بەرەيىك.جارىلقاسىن ازىرەتبەرگەن ۇلى,ەڭبەك ارداگەرى.وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.