سەنبى, 20 ءساۋىر 2013 1:08
2008 جىلى باستالعان قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس بۇكىل الەمدى شارپىپ, ونىڭ سوڭى جاھاندىق رەتسەسسياعا ۇلاسقانى بەلگىلى. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇل جويقىن دۇربەلەڭگە تۇرتكى – اقش-تا باستالعان يپوتەكالىق شيەلەنىس. ونىڭ العاشقى بەلگىلەرى الگى ەلدە 2006 جىلدىڭ وزىندە-اق سىر بەرگەن-ءدى. بىرتە-بىرتە ونىڭ زاردابى بۇكىل الەمگە جايىلىپ, ۇلكەندى-كىشىلى ەكونوميكالاردىڭ قۇلدىراعانى سونشاما, بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى جۇمىسسىزداردىڭ سانى 200 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى. اتالمىش داعدارىس پەن رەتسەسسيا تەك قانا اقش ەمەس,
سەنبى, 20 ءساۋىر 2013 1:08
2008 جىلى باستالعان قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس بۇكىل الەمدى شارپىپ, ونىڭ سوڭى جاھاندىق رەتسەسسياعا ۇلاسقانى بەلگىلى. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇل جويقىن دۇربەلەڭگە تۇرتكى – اقش-تا باستالعان يپوتەكالىق شيەلەنىس. ونىڭ العاشقى بەلگىلەرى الگى ەلدە 2006 جىلدىڭ وزىندە-اق سىر بەرگەن-ءدى. بىرتە-بىرتە ونىڭ زاردابى بۇكىل الەمگە جايىلىپ, ۇلكەندى-كىشىلى ەكونوميكالاردىڭ قۇلدىراعانى سونشاما, بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى جۇمىسسىزداردىڭ سانى 200 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى. اتالمىش داعدارىس پەن رەتسەسسيا تەك قانا اقش ەمەس, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىن دا ويسىراتىپ كەتكەندىكتەن گرەكيا, يسپانيا سىندى مەملەكەتتەردە جۇمىسسىزداردىڭ سانى 26 پايىزدان اسىپ, ونىڭ تەڭ جارتىسىنان استامىن جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن ورىمدەي جاستار قۇراپ وتىر. داعدارىستىڭ سالقىنى يرلانديا مەن يتالياعا دا ءتيىپ, ەندى مىنە, كيپرگە دە كەلىپ جەتتى.
بۇگىنگى تاڭدا جاھاندىق داعدارىس پەن قارجى-ەكونوميكالىق رەتسەسسيانىڭ سەبەپتەرىن داۆوستان باستاپ الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە, ونىڭ ىشىندە, ءبىزدىڭ ەلدە دە جىل سايىن ءوتىپ جۇرگەن ەكونوميكالىق فورۋمدار ىزدەستىرۋدە. مۇنىڭ سىرتىندا كەشەندى زەرتتەۋلەرمەن الەمنىڭ ايتۋلى عالىمدارى دا اينالىسىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالۋدا.
بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, نيۋ-يوركتەگى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, بەلگىلى ەكونوميست, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دجوزەف ستيگليتستىڭ 1912 ج. اعىلشىن تىلىندە جارىق كورگەن «تەڭسىزدىكتىڭ قۇنى» (Joseph E.Stiglitz. The Price of Inequality) اتتى مونوگرافياسىنىڭ ورنى ەرەكشە. تۋىندىنىڭ اۆتورى كەزىندە اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى بيلل كلينتوننىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشىلەر توبىن باسقارعان وتە بىلىكتى مامان.اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى دەمەكشى, عالىم ءوزى تۋىپ-وسكەن قوعامنىڭ بۇگە-شىگەسىن (ساياسي جۇيەسى مەن ەكونوميكاسىن, جەتىستىكتەرى مەن كەمىستىكتەرىن) ايقارا اشىپ, جامانىن جاسىرماي, جاقسىسىن اسىرماي, تەرەڭ زەرتتەۋلەر مەن دايەكتى ساراپتامالاردىڭ نەگىزىندە قورىتىندىلار جاسايدى.اۆتور, بىرىنشىدەن, وسى ۋاقىتقا دەيىن ەشبىر بالاماسى جوق دەپ, كىر جۋىتپاي دارىپتەلىپ كەلگەن نارىقتىق ەكونوميكانىڭ سول ۇدەدەن شىعا الماي قالعاندىعىن جانە ونىڭ تۇراقسىزدىعىن اشىپ كورسەتەدى. ەكىنشىدەن, اتالمىش ەكونوميكانىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان ساياسي جۇيەنىڭ ورىن العان قاتەلىكتەر مەن ولقىلىقتاردى دەر كەزىندە تۇزەتۋگە شاماسى كەلمەي قالعاندىعىن, ۇشىنشىدەن, نارىقتىق ەكونوميكا مەن ساياسي جۇيەنىڭ ادىلەتسىز ەكەندىگىنە جانە بۇل ءۇش فاكتوردىڭ ءبىر-بىرىمەن وتە تىعىز بايلانىستى ەكەنىنە كوزدى انىق جەتكىزەدى. كىتاپ اۆتورى, سونىمەن قاتار, اقش-تا, سول سياقتى دامىعان وزگە مەملەكەتتەردىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جۇيەلەرىندەگى داعدارىستىڭ سەبەبى تەك قانا سول قوعامداردا ورىن الىپ وتىرعان الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتەن تۋىندايتىنىن, ال ونىڭ سالدارى الگى ەكونوميكالىق جۇيەنى ۇنەمى تۇراقسىزدىققا اكەلىپ سوقتىراتىنىن جانە ءوز كەزەگىندە قوعامدى قاق ءبولىپ تۇرعان اتالمىش تەڭسىزدىكتى بۇرىنعىدان بەتەر ۇدەتە تۇسەتىنىن ايشىقتاپ بەرەدى.دجوزەف ستيگليتس «تەڭسىزدىكتىڭ قۇنىن» جازۋعا كەزىندە تۋنيس پەن ەگيپەتتە باستالىپ, كوپ ۇزاماي افريكانىڭ ءبىراز ەلىن شارپىعان «اراب كوكتەمىنىڭ» نيۋ-يورك, لوندون, ليسسابون, مادريد سەكىلدى ءىرى قالالارىنداعى «باتىس كۇزىنە» ۇلاسقان حالىق نارازىلىعىنىڭ تۇرتكى بولعانىن جاسىرمايدى.ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىندا عىلىممەن اينالىسىپ جۇرگەن كەزىندە امەريكاداعى تەڭسىزدىكتى ءوزىنىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنا ارقاۋ ەتىپ العان دجوزەف ستيگليتس بۇل ماسەلەگە دەگەن كوزقاراسىن بىلايشا تۇيىندەيدى: داعدارىس كەزىندە بايلار باي تۇسەدى, وتە بايلار ودان بەتەر بايدى. ال كەدەيلەردىڭ سانى توقتاۋسىز ءوسىپ, بۇرىنعىدان بەتەر كەدەيلەنەدى. ورتاشالاردىڭ جاعدايى دا مۇشكىلدەنىپ, تابىستارى مەن جالاقىلارى قۇلدىرايدى. ءسويتىپ, تاقىر كەدەيلەرگە اينالعاندار مەن باي-باقۋاتتىلاردىڭ اراسىن ءبولىپ تۇرعان شىڭىراۋ قۇز بۇرىنعىدان بەتەر تەرەڭدەي تۇسەدى.عالىم كەلتىرگەن دەرەكتەرگە دەن قويساق, سوڭعى 30 جىلدا امەريكا قوعامىنىڭ 99 پايىزىن قۇرايتىن تومەنگى جالاقى الاتىنداردىڭ تابىسى تەك 15 پايىزعا عانا وسكەن. كەرىسىنشە, الگى قوعامنىڭ ءبىر عانا پايىزىن قۇرايتىن جوعارى جالاقى الاتىن الپاۋىتتاردىڭ تابىسى 150 پايىزعا كوبەيگەن. ال سوڭعىلاردىڭ 0,1 پايىزىن قۇرايتىن شەكتەن تىس بايلاردىڭ تابىسى 300 پايىزدان دا اسىپ كەتكەن.بۇل ايتىلعانداردىڭ قۇرعاق ءسوز ەمەس ەكەنىن دالەلدەۋ ءۇشىن ناقتى مىسال رەتىندە عالىم ۋولل-مارت (Wall-Mart) ساۋدا يمپەرياسىنىڭ مۇراگەرلەرى بولىپ تابىلاتىن ۋولتونداردى كەلتىرەدى. بۇگىنگى تاڭدا التى اعايىندى ۋولتوندار جالپى قۇنى 69,7 ميلليارد دوللارعا تەڭەسەتىن ۇلان-عايىر بايلىققا يەلىك ەتىپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل بايلىق بۇكىل اقش قوعامىنىڭ 30 پايىزىن قۇرايتىن ەڭ تومەنگى جالاقى الاتىن كەدەي-كەپشىكتەردىڭ جيىنتىق تابىسىنان دا اسىپ تۇسەدى ەكەن.دجوزەف ستيگليتس امەريكاداعى تەڭسىزدىكتىڭ تەك بۇگىن عانا پايدا بولعان قۇبىلىس ەمەس ەكەندىگىنە نازار اۋدارادى. سونىمەن قاتار, ول الگى تەڭسىزدىكتىڭ قولدان جاسالاتىنىن دا جاسىرمايدى. سوسىن ونىڭ قالىپتاسۋىنا نارىق كۇشتەرىنىڭ – سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ ۇلەس قوساتىنىن دا جانە امبەباپ ەكونوميكالىق زاڭدىلىقتاردىڭ دا ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن نازاردان تىس قالدىرمايدى. بىراق سولاي بولا تۇرعانىمەن, قوعامداعى بۇكىل بايلىقتىڭ ءبىر پايىزعا جەتەر-جەتپەس, ات توبەلىندەي عانا توپتىڭ ۋىسىنا جيناقتالۋىن تازا امەريكالىق «جەتىستىك» دەگەن بايلام جاسايدى. ارينە, عالىم «جەتىستىك» دەگەن ءسوزدى بەكەر تىرناقشاعا الىپ وتىرعان جوق. ونىڭ استارىندا مۇلدە قاراما-قايشى ۇعىمدى تۇسپالداپ تۇرعان اششى شىندىق جاتىر.عالىم اقش-تا ورىن الىپ وتىرعان بۇگىنگى داعدارىستىڭ باسىم بولىگى ۇكىمەتتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ تىكەلەي ناتيجەسى ەكەنىن دە وتە نانىمدى دايەكتەرمەن تياناقتايدى. اسىرەسە, قارجىنى جوعارىدان تومەنگە نەمەسە كەرىسىنشە, تومەننەن جوعارى قاراي باعىتتاۋعا كەلگەندە, ساياسي بيلىكتىڭ, سالىقتىق, مونوپوليستىك نەمەسە قۇقىقتىق, ءيا بولماسا ليتسەنزيالىق جەڭىلدىكتەردى ەڭ الدىمەن, ميللياردەرلەرگە قاراي بۇرىپ, سولاردىڭ مۇددەلەرىن قىزعىشتاي قورعايتىنىن, دەمەك, تۇپتەپ كەلگەندە, بايلاردىڭ كەدەيلەر ەسەبىنەن بايتىنىن ۇلكەن باتىلدىقپەن سىنعا الادى.«اش بالا توق بالامەن وينامايدى, توق بالا اش بولام دەپ ويلامايدى» دەمەكشى, امەريكاداعى تاقىر كەدەيلەر مەن بايلاردىڭ اراسىندا پايدا بولعان تەڭسىزدىكتىڭ شارىقتاپ كەتكەندىگى سونشاما, حالىقتىڭ ءبىر پايىزىن عانا قۇرايتىن ميللياردەرلەر بۇگىنگى تاڭدا قولدان جاسالعان تەڭسىزدىك قۇزىنىڭ تابانىنداعى كەدەيلەردىڭ قالاي كۇن كورىپ جاتقانىن مۇلدە ەلەستەتە المايتىنىنا نازار اۋدارادى. بۇل ءۋاجدىڭ راستىعىنا دجوزەف ستيگليتستىڭ مىنا ءبىر مىسالدارى كوزدى انىق جەتكىزەدى.ماسەلەن, ءتورت ادامنان تۇراتىن ەكى بالالى وتباسىندا جالعىز ادام عانا جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ول اپتاسىنا قىرىق ساعاتتىق جۇكتەمەنىڭ ءار ساعاتىنا بار بولعانى سەگىز جارىم دوللار جالاقى الادى. الەۋمەتتىك سالىق جانە وتباسى دەنساۋلىعىن قامسىزداندىرۋعا كەتەتىن, سول سياقتى باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردى شەگەرىپ تاستاعاندا, ءبىر جىلدا ونىڭ قولىنا تازا تيەتىنى 14240 دوللاردى قۇرايدى ەكەن. ەگەر ءساتى ءتۇسىپ, اي سايىن 700 دوللارعا تۇسەتىن ەكى بولمەلى پاتەر جالداي السا, ونىڭ قولىندا بار بولعانى 5840 دوللار قالادى ەكەن. ال كەز كەلگەن امەريكالىق كولىكسىز جۇرە المايتىنىن ەسكەرسەك, جانارمايدى, قامسىزداندىرۋ جارناسىن جانە وزگە شىعىنداردى قوسا ەسەپتەگەندە تاعى دا 3000 دوللار شىعارۋعا تۋرا كەلەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندا وتباسىنىڭ ءبىر جىلدىق تاماعى مەن كيىم-كەشەگىنە بار بولعانى 2840 دوللار عانا كەلەدى ەكەن.رەتسەسسيا كەزىندە يپوتەكالىق نەسيەگە ءۇي العان امەريكالىقتاردىڭ جاعدايى دا مۇلدە قۇلدىراعان. اي سايىن بانكتەرگە قايتارىلاتىن تولەمدەردىڭ دەڭگەيى 20 پايىزعا كۇرت كوتەرىلىپ كەتكەندىكتەن, ميلليونداعان ادام پاتەرلەرىنەن ءبىر ساتتە ايىرىلىپ, كوشە پانالاپ, قاڭعىرىپ قالعان. مۇنىڭ سالدارى 2007-2011 جىلدار اراسىندا 7,8 ميلليون ادامنىڭ جۇمىسسىز قالۋىنا جانە مىڭداعان وتباسىنىڭ كۇيرەۋىنە اكەلىپ سوققان. بۇگىنگى تاڭدا بۇل قۇبىلىس تەك امەريكانى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار باتىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىن جايلاپ العان.رەتسەسسيا كەزىندە ميللياردەرلەر مەن بانكيرلەرگە قانداي شىعىن كەلدى دەيتىن ماسەلەگە دە ستيگليتستىڭ ءوز جاۋابى بار. داعدارىستان بۇرىن قوعامدا بەلگىلى ءبىر كونسەنسۋس بولعاندىقتان, اۋقاتتىلاردىڭ مول تابىسى ولاردىڭ ماڭداي تەرىنىڭ, ياعني ءوز ەڭبەگىنىڭ جەمىسى دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان بولاتىن. سوندىقتان قاراپايىم حالىق ولارعا تۇسىنىستىكپەن قارايتىن. ال قازىرگى داعدارىس كەزىندە, ورازا-ناماز توقتىقتا, يمان كەتەر جوقتىقتا دەمەكشى, بايلار مەن بانكيرلەر كەدەيلەردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرماسا, قۇرمەتىنە بولەنىپ وتىرعان جوق. ويتكەنى, اتالمىش رەتسەسسيانىڭ سالدارىنان الپاۋىتتار دا بەلگىلى ءبىر شىعىندارعا تاپ بولعانىمەن, ولاردىڭ ۇلكەن بونۋستار الۋى ءالى توقتاعان جوق. انىعىراق ايتقاندا, ولاردىڭ مۇرتىن قازىر دە بالتا كەسپەيدى. داعدارىستى جەلەۋ ەتىپ, بانكيرلەر جۇزدەگەن قىزمەتكەرلەردى جۇمىستان بوساتىپ جىبەردى, ەسەسىنە, مۇرتتارىن ۇنەمدەلگەن قارجىنىڭ ەسەبىنەن مايلاپ وتىر.باسقا دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا امەريكالىق بانكيرلەر مەن ءىرى كومپانيا پرەزيدەنتتەرىنىڭ تابىسى قاتارداعى قىزمەتكەردىڭ تابىسىنان 200 ەسە اسىپ تۇسەدى ەكەن. ال جاپونيادا بۇل كورسەتكىش 16 ەسەمەن شەكتەلەدى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, امەريكالىقتار وزگە ەلدەرگە جامان ۇلگى كورسەتىپ وتىرعانىن دج.ستيگليتس اشىپ ايتادى. ايتسا ايتقانداي-اق, سىنىقتان باسقانىڭ ءبارى جۇعادى دەمەكشى, الگىندەي ۇدەرىس ەندى وزگە ەلدەردە دە تاراپ كەتسە, وعان تاڭعالۋعا بولمايدى.جوعارىدا دجوزەف ستيگليتس كەلتىرگەن ايعاقتاردىڭ بۇلتارتپايتىن دالەلدەرىن نيۋ-يوركتەگى ۋولل ستريتتە ورنالاسقان امەريكانىڭ Goldman Sachs, Morgan Staneley, Merrill Lynch جانە Lazard Freres & Co. سىندى ەڭ ايتۋلى ينۆەستيتسيالىق بانكتەردە تابانى كۇرەكتەي 17 جىل قىزمەت اتقارعان, تاجىريبەلى بانكير ءارى قالامى قارىمدى جۋرناليست ۋيلليام كوگاننىڭ «سوڭعى ماگناتتار: لازارد فرەرەس جانە كومپانيانىڭ قۇپيا تاريحى» (William Cohan. The Last Tycoons: The Secret History of Lazard Freres & Co.) اتتى مونوگرافياسىنان دا كەزدەستىرەمىز.اۆتور كەلتىرگەن دەرەكتەرگە قاراعاندا, جوعارىدا اتالعان ينۆەستيتسيالىق بانكتەر ارقىلى جىلىنا تريلليونداعان دوللار ءوتىپ, ولارعا ميللياردتاعان پايدا كەلسە, بانكيرلەردىڭ قالتاسىنا دا ونداعان ميلليون تابىس تۇسەدى ەكەن. سوندىقتان دا بولار, امەريكانىڭ قارجى الەمى اتىنان ات ۇركەتىن الگى بانكيرلەرگە « ۇلى ەركەكتەر» دەگەن ايدار تاققان. ويتكەنى, ايتۋلى الپاۋىتتاردىڭ ىقپالى سونشالىقتى شەكسىز بولعاندىقتان, ولاردىڭ ىعىنا جىعىلمايتىن پەندە بولمايتىن كورىنەدى. ايتسا, ايتقانداي-اق, الگى « ۇلىلاردىڭ» ىشىندەگى تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەيتىن, اتاعى جەر جاراتىن ءبىر بانكيردى اۆتور ەرەكشە اتايدى. ماسەلەن, ءبىر جارىم عاسىرلىق تاريحى بار Lazard Freres & Co. ينۆەستيتسيالىق بانكىن ۇزاق جىلدار بويى باسقارعان فەليكس روحاتين (Felix Roھatyn) 1970 جانە 1975 جىلدارى امەريكانىڭ ۋولل ستريت بانكتەرىن ولارعا ءتونىپ كەلگەن ەكى بىردەي داعدارىستان امان الىپ قالىپتى.بىراق سول فەليكس ءروحاتيننىڭ ءوزى دە, ۋولل ءستريتتىڭ جوعارىدا اتالعان وزگە « ۇلى ەركەكتەرى» دە بۇل جولى, اتاپ ايتقاندا, ۇستىمىزدەگى عاسىردىڭ 2008 جىلى باستالىپ, سوڭى الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق رەتسەسسياعا ۇلاسقان داعدارىسقا مۇلدە توسقاۋىل قويا الماپتى. ارينە, ولاردىڭ ءبارى دە قولدارىنان كەلگەنىنشە تىرىسىپ باققان. ءتىپتى, بيلىك تە ولارعا بارىنشا كومەكتەسكەن. مەملەكەت تاراپىنان بانكتەرگە تريلليونداعان اقشا دا بولىنگەن. الايدا وسى ماقالانىڭ باسىندا دجوزەف ستيگليتس اتاپ كورسەتكەن كاپيتاليستىك قوعامنىڭ كەمشىلىكتەرى, ياعني نارىق تۇراقسىزدىعى, بيلىك پەن ساياسي جۇيەنىڭ ولقىلىقتارى مەن ادىلەتسىزدىگى ولشەۋسىز ەتەك العاندىقتان, جويقىن داعدارىس پەن قارجى-ەكونوميكالىق رەتسەسسياعا ەشقانداي كۇش توسقاۋىل بولا الماعان.دەمەك, بۇگىنگى داعدارىس پەن رەتسەسسيا – جوعارىدا اتالعان ءۇش فاكتور تۋدىرعان تەڭسىزدىكتىڭ قۇنى. ونىڭ تۇبىرىندە ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا اتاپ وتىلگەن, ءححى عاسىردىڭ سىن-قاتەرلەرىنە جاتقىزىلعان بۇگىنگى وركەنيەت قۇندىلىقتارىنىڭ قۇلدىراۋى مەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىقتىڭ جاتقانى ەشبىر كۇمان تۋدىرمايدى.ەندەشە, وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن استانادا جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلىپ جۇرگەن ەكونوميكالىق فورۋمداردىڭ ماڭىزى وتە زور. ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, بەسىنشى فورۋمدا پرەزيدەنت نازارباەۆ جاريا ەتكەن G-Global قاعيداسىنىڭ كەلەشەگى ۇلكەن. ويتكەنى, اقپارات قۇرالدارى شارىقتاپ دامىعان بۇگىنگى زاماندا الەمدىك ەكونوميكا مەن قارجى سالاسىن تىعىرىققا تىرەپ وتىرعان جاھاندىق داعدارىستىڭ سەبەپ-سالدارىن تەك وزا دامىعان ەلدەردىڭ باسىن قوساتىن G-8 نەمەسە G-20 دەپ اتالاتىن كلۋبتارعا مۇشە الپاۋىت ەلدەردىڭ تىزگىنىن ۇستاعاندار عانا شەشە المايتىنىنا ادامزاتتىڭ كوزى انىق جەتتى. سوسىن, جاھاندىق سىن-قاتەرلەر مەن داعدارىستى بۇكىل الەمنىڭ اقىل-ويىن ءبىر ارناعا توعىستىراتىن G-Global سەكىلدى جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭى عانا توقتاتا الاتىنىنا سەنىم كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە, سىرت كوز سىنشى دەمەكشى, بۇل پىكىردىڭ دۇرىستىعىنا وسى ماقالادا نازار اۋدارىلعان شەتەلدىك عالىمداردىڭ وي-تۇيىندەرى دە ناقتى دالەل بولا الادى.
ءادىل احمەتوۆ, سەناتور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.