سەيسەنبى, 16 ءساۋىر 2013 1:54
راسىندا, وسى قىلمىس نەگە كوپ دەپ ويلانىپ كوردىڭىز بە؟ ءتىركەلگەن قىلمىس تا كوپ, ال بارىنەن سوراقىسى جاسالعان, بىراق جاسىرىلعان قىلمىس ودان دا كوپ. وعان دالەل وتكەن جىلى جاسىرىلعان 2471 قىلمىس انىقتالدى. سوندا قانشاما قىلمىسكەر جازادان جالتاردى, قانشاما جازىقسىز جان جاپا شەكتى؟ بۇعان كىم جاۋاپ بەرەدى؟ جاۋاپ بەرەتىن ەشكىم جوق. ويتكەنى, ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن رەتكە كەلتىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ وتىرعان شارالارعا قاراماستان, قىلمىستاردى جاسىرۋ فاكتىلەرىن تۇبەگەيلى جويۋ جونىندەگى مىندەتتەردى تولىقتاي ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس.
سەيسەنبى, 16 ءساۋىر 2013 1:54
راسىندا, وسى قىلمىس نەگە كوپ دەپ ويلانىپ كوردىڭىز بە؟ ءتىركەلگەن قىلمىس تا كوپ, ال بارىنەن سوراقىسى جاسالعان, بىراق جاسىرىلعان قىلمىس ودان دا كوپ. وعان دالەل وتكەن جىلى جاسىرىلعان 2471 قىلمىس انىقتالدى. سوندا قانشاما قىلمىسكەر جازادان جالتاردى, قانشاما جازىقسىز جان جاپا شەكتى؟ بۇعان كىم جاۋاپ بەرەدى؟ جاۋاپ بەرەتىن ەشكىم جوق. ويتكەنى, ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن رەتكە كەلتىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ وتىرعان شارالارعا قاراماستان, قىلمىستاردى جاسىرۋ فاكتىلەرىن تۇبەگەيلى جويۋ جونىندەگى مىندەتتەردى تولىقتاي ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس. بۇعان ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى بۇرمالاۋعا سوقتىراتىن جانە كورسەتكىشتەردى قۋالاۋدى عانا تۋدىراتىن ەسەپتىلىك جۇيەسى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان كورىنەدى. بىراق قانشا جەردەن جۇيە كىنالى دەگەنمەن قىلمىستاردى جاسىراتىن, ونى اشپاي جاۋىپ تاستاپ وتىرعان ناقتى ادامدار عوي. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمالارىنىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن بۇزۋ جانە قىلمىستاردى جاسىرۋ ورىن العان جاعدايدا ءتيىستى ورگانداردىڭ ءوڭىرلىك بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارىن قىزمەتتىك لاۋازىمىنان بوساتۋعا دەيىنگى دەربەس جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تالاپ ەتىلدى. وسىعان وراي, بۇل وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ءبىز باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى نۇرماحانبەت يساەۆقا جولىعىپ, تولعاندىرعان بىرقاتار سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ العاندى ءجون كوردىك.
– نۇرماحانبەت مولدالى ۇلى, «تۋرا بيدە تۋعانجوق» دەپ ادالدىقتى تۋ ەتىپ وسكەناتا-بابامىز داستۇرىندە قىلمىستى جاسىرۋدەگەن بولماعاندىعى بەلگىلى. ال قىلمىسجاساعان جاندار بولسا, ول كەزدە بىر اۋىزسوزگە توقتاپ, ايىبىن مويىندايتىندارى داراس ەدى. ەندەشە, وسى قىلمىستاردى جاسىرۋدەگەن قايدان باستاۋ الدى؟ قالاي پايدابولعان؟ اۋەلى وسىعان توقتالىپ وتسەڭىز.
– ءيا, دۇرىس ايتاسىز, قىلمىس جاساعان جاننىڭ كىناسىن تولىق دالەلدەي السا, ونىڭ ايىپتان قۇتىلماسى بەلگىلى. ال بىراق, سول جاسالعان قىلمىستى ءتيىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان جاسىرۋ – تىپتەن سوراقىلىق. بۇل ارىدەن كەلە جاتقان سىرقات. ەكى جىل بۇرىن, ءبىز, ەسەپ-تىركەۋ سۇراعىن تارتىپكە كەلتىرۋ ءۇشىن, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسىن وتكىزدىك. وسى القاعا دايىندالۋ بارىسىندا مەن ءبىر قىزىق قۇجاتتاردى تاپتىم.
سوندا سوناۋ 1956 جىلدىڭ وزىندە كسرو مينيسترلەر كەڭەسى «كسرو ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ شارالارى تۋرالى» قاۋلى قابىلداعان ەكەن. ارينە, ونىڭ قابىلدانۋىنا دەيىن, ۇلكەن تەكسەرىستەر جۇرگىزىلىپ, انىقتامالار دايىندالعان. سونىڭ كەيبىرىنە كوز جۇگىرتسەك, ماسەلەن, «ميليتسيا ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن تىركەلگەن قىلمىس سانىمەن عانا ەسەپتەۋ سەكىلدى تاجىريبە ورىن العان. ميليتسيا ورگاندارىنىڭ باسشىلارى, وزدەرىنىڭ ايماقتارىندا جاسالىپ جاتقان قىلمىستاردىڭ وسۋىنەن قورقىپ, كوپتەگەن قىلمىستاردى ەسەپتەن جاسىرعان. قولداعى ءمالىمەتتەرگە سايكەس, قىلمىستىق ارەكەتتەردى جاسىرۋ كەڭىنەن ورىن العان» دەلىنگەن.
سوندا بايقاساڭىز, بۇل قۇجات 57 جىل بۇرىن قابىلدانعانىنا قاراماستان, بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعىنا ساي كەشە عانا جازىلعان سياقتى. دەمەك, ءسىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىڭىز ەرتەدەن كەلە جاتقان وزەكتى ماسەلە جانە ول تەك بۇرىنعى كەڭەستىك وداق مەملەكەتتەرىنە ءتان قۇبىلىس سەكىلدى. سودان قالعان ەسكى جۇيە سىرقاتى بولىپ تۇر.
– بۇل ماسەلە قازىرگى كۇنگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا قالاي كورىنىس بەرىپوتىر؟
– جىلدار بويى ءبىز تەك ءبىر ماسەلەمەن اينالىسىپ كەلدىك: قىلمىس ازايسا – جۇمىستى جاقسارتقاننىڭ ارقاسى دەپ باياندايمىز, وسسە – ولاردىڭ تىركەلۋىن قاتاڭداتتىق دەپ جانە سايرايمىز. ەڭ قىزىعى, جاڭا پوليتسيا باستىعى كەلسە (بۇرىن – ميليتسيا), سول جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قىلمىس وسەدى, سودان كەيىن قايتادان كەلەسى جاڭا باستىقتىڭ تاعايىندالۋىنا دەيىن بىرتىندەپ ازايادى. ال شىن نەگىزىندە مۇنىڭ ءبارى قۋلىق, الداۋ.
ءوزىڭىز سارالاپ كورىڭىزشى. ەگەر, 2000 جىلى 423 مىڭ قىلمىس تۋرالى وتىنىشتەر مەن حابارلامالار تۇسسە, ون جىلدان كەيىن ول 234 مىڭعا كوبەيگەن. سوندا لوگيكا بويىنشا قىلمىستاردىڭ سانى دا ءوسۋ كەرەك ەدى, بىراق, ول كەرىسىنشە 16 مىڭعا, ياعني 135 تەن 119 مىڭعا ازايعان. كوردىڭىز بە؟ قىلمىستار تۋرالى وتىنىشتەردىڭ سانى كوبەيسە دە, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, قىلمىستار تومەندەتىلىپ كورسەتىلۋدە.
– ال سوندا وسىنداي جاعدايدىڭ سەبەبى نەدە جانە بۇنىڭ بارى نەلىكتەنبولادى دەپ ويلايسىز؟
– جاۋاپ بىرەۋ عانا, ول – سوناۋ كەڭەستىك كەزەڭنەن قالىپتاسىپ قالعان جۇيەدەگى قۇقىق قورعاۋ ورگانداردىڭ جۇمىسىن ءارتۇرلى كورسەتكىشتەرمەن, ساندارمەن, پايىزدارمەن باعالاۋ. بۇل, ءوزىڭىز ءتۇسىنىپ وتىرعانداي, قىزمەتكەرلەردى تەك كورسەتكىشتەردى جوعارىلاتۋعا جانە سونى عانا كورسەتۋگە يتەرمەلەيدى. ال مۇنداي جارىس كەزىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى كىمگە جانە نە ءۇشىن قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندەرىن ۇمىتادى. ءسويتىپ, حالىقتىڭ پروبلەمالارى ەكىنشى كەزەكتە قالادى.
قىلمىستىڭ سانى مەن اشىلۋىنا دەگەن جالعان سۇرانىس, قىلمىستى جاسىرۋعا عانا ەمەس, ادامدى قيناۋعا دا, ازاپتاۋعا دا سوقتىراتىنى قورقىنىشتى. ءويتكەنى, ءارتۇرلى وتىرىك ساندار, جالعان اقپارلار وزىمىزدەن باسقا ەشكىمگە كەرەك ەمەس. قاراپايىم ازاماتتى پوليتسيا باستىعىنىڭ قىلمىس اشۋداعى كەرەمەت پايىزى مۇلدەم قىزىقتىرمايدى. وعان ەڭ الدىمەن, ونىڭ ارىزىن تەز ارادا قابىلداپ, سول مەزەتتە تەرگەۋدى باستاعانى كەرەك. ءسويتىپ, ءاربىر قاتارداعى قاراپايىم ازامات, پوليتسيانىڭ شىنىندا دا ءوز قۇزىرەتى شەگىندە ۋاقىت وزدىرماي زاڭعا ساي تەكسەرىستىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن كورىپ, ءبىلۋى قاجەت. ال, پوليتسيالار بولسا, مۇنىڭ ورنىنا, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, تەك پايىز ءۇشىن عانا جۇمىس ىستەپ, بولماعان قىلمىستاردى ويلاپ تابۋدا.
– راسىندا مىناۋ سۇمدىق ەكەن. جۇرت وسى ۋاقىتقا دەيىن «پوليتسيا – مەنىڭقورعانىم» دەپ سەنىپ جۇرسە, وكىنىشكە قاراي, جاسالماعان قىلمىستاردىڭوزىنە تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ, تولىق اشىلدى دەگەن ەسەپتەر الدىن الاجازىلىپ, دايىندالادى ەكەن عوي. ەندى بۇل جونىندە نە ايتۋعا بولادى؟
– بۇگىنگى تاڭدا قىلمىستاردىڭ اشىلۋ پايىزى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستارمەن ولشەنەدى, ال ونشا اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستار سانالمايدى, ولار تەك ستاتيستيكانى باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن قاجەت. الايدا, اۋماقتىق پوليتسيا بولىمدەرىنىڭ باسشىلارى ءالى دە بولسا بۇل جونىندە نەگىزسىز سۇراۋ سالۋدا. ەگەر دە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇلەسىندە ۇلكەن كولەمدە اشىلماعان ۇرلىق قىلمىستارى بولسا, بۇل اشىلۋ پايىزىن كوتەرۋگە, ياعني ولارعا ءوز كەزەگىندە اشىلعان قىلمىستاردىڭ سانىن ۇلعايتۋعا قاجەت. سوندىقتان دا, ولار جاسالماعان قىلمىستاردى ويلاپ تابۋدا.
ماسەلەن, الماتى قالاسىنىڭ پروكۋرورلارى قايتىس بولعاندارعا, ەلدەن تىسقارى شىعىپ كەتكەندەرگە جانە قاماۋدا وتىرعاندارعا 50-دەن استام بولماعان قىلمىستاردى جاسادى دەپ تىركەلگەن جالعان مالىمەتتەردى انىقتادى. بۇل بۇرمالاۋ بويىنشا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى 20 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, بۇگىنگى تاڭدا تەرگەلىپ جاتقاندىعىن ەسكە سالا كەتكەن ءجون. مىنە, ەندى ءوزىڭىز دە ءتۇسىنىپ وتىرعانداي, سوناۋ كەڭەستىك زاماننان قالعان سىرقاتتى, سۇيەككە ءسىڭىپ قالعان جۇيەنى جويۋ وڭاي ەمەس.
– بۇل ورايدا وسى رەسمي ستاتيستيكامەن سالىستىرعاندا شىنايى كورسەتكىش قانداي بولىپ وتىر؟ ال ستاتيستيكانى بۇرمالاۋشىلىق قانداي قىلمىس تۇرلەرى ارقىلى جاسالۋدا؟
– اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستار بويىنشا ستاتيستيكانى «قولدان جاساۋ» قيىن. بۇل جەردە الداۋشىلىق از دەسەك تە, كوڭىل قوبالجىتاتىن دەرەكتەر دە جوق ەمەس, بىراق ولار جاپپاي ورىن الىپ وتىر دەۋگە تاعى بولمايدى. اسا اۋىر قىلمىستار كوپ جاسىرىلمايدى. ادەيى كىسى ءولتىرۋ نەمەسە دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زيان كەلتىرۋ قىلمىستارىنا قاراعاندا, ۇرلىق قىلمىستارىن ەسەپتەن جاسىرۋ وڭاي ءارى جەڭىل. سوندىقتان, ونشا اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستاردى ەسەپتەن جاسىرۋ كوپ, ولار جالپى جاسىرىلعان قىلمىستاردىڭ 85 پايىزىن قۇرايدى.
2012 جىلى قىلمىستاردىڭ اشىلۋ بارىسىنان وسى ساناتتاعى قىلمىستار الىنىپ تاستالعان ساتتە, ولاردىڭ تىركەلۋى 254 مىڭعا دەيىن بىردەن ءوستى, سەبەبى تومەنگى دەڭگەيدەگى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بار ءمان-جايدى شىنايى كورسەتۋگە قورىقپادى. مۇنداي قىلمىستاردىڭ الدىڭعى قاتارىنا, 3 ەسەگە وسكەن ۇرلىق (2010 جىلى 59 988 دەن 2012 جىلى 178 461 گە) پەن بۇزاقىلىق (6 821 دەن 17 375 كە), 2 ەسەگە وسكەن الاياقتىق (10 115 تەن 22 638 گە) پەن توناۋ (10 734 تەن 20 259 عا) جاتادى. بارلىق كەزەڭدە دە وسى قىلمىستار ەسەپتەن ەڭ كوپ جاسىرىلىپ كەلگەنى بەلگىلى.
– ۇرلىق جاسالدى دەلىك. ءبىراق پوليتسياعا جۇگىنگەندەرگە كوبىنەسە, اۋرە بولىپ قايتەسىز, ارىز جازباي-اق قوي, ول ناتيجەسىز قالادى, قىلمىسكەردى ءبارىبىر تاپپايدى, دەپ ءتۇرلى كەڭەس بەرۋشىلەر دە كوپ بولادى. جالپى, بۇل قانشالىقتى دۇرىس, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وسىنداي كەڭەستەر بەرۋگە قۇقىلى ما؟
– بىلتىر 52 مىڭ ۇرلىق بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپتى (52 147). مۇنى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءتۇسىندىرۋى بويىنشا 52 مىڭ ادام پوليتسياعا بولماعان ۇرلىق تۋرالى ارىزدانعان كورىنەدى. الايدا, بۇل جەردە ۇرلىق بولعان, بىراق, بەلگىسىز جاعدايلارمەن, سونىڭ ىشىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاراپىنان قىسىم كورسەتۋدىڭ ناتيجەسىندە, ادامدار وزدەرىنىڭ العاشقى بەرگەن ارىزدارىن وزگەرتكەندىگىن ءبارىمىز دە جاقسى بىلەمىز.
كەيبىر وبلىستاردا ارىزدانۋشىلارعا ۇرلىق بولعانى تۋرالى ەمەس, م ۇلىكتەرىنىڭ جوعالىپ كەتكەندىگى تۋرالى ترافارەتتىك ارىزدىڭ ۇلگىسىن جازدىرۋ جولعا قويىلعان. مىسالى, جامبىل وبلىسىندا ۇرلىق وقيعاسى بويىنشا بارلىق ارىزدار, جوعالىپ كەتكەن م ۇلىگىن تاۋىپ بەرۋگە ءوتىنىش جاساۋمەن باستالسا, قوستاناي وبلىسىندا ارىزدانۋشىلار ۇرلىقتىڭ مۇلدەم بولماعانى تۋرالى كورسەتۋدە.
– مىناۋ ءبىر قىزىق ءمالىمەت ەكەن. بىراق زاڭ بويىنشا ارىزدانۋشىعا پوليتسيا قىزمەتكەرى تاراپىنان كورسەتىلگەن قانداي دا بولماسىن قىسىم زاڭسىز بولىپ تابىلادى ەمەس پە؟
– مىنە, وسىعان دا بايلانىستى باس پروكۋراتۋرانىڭ باستاماسىمەن 2011 جىلدىڭ 9 قاراشاسىندا, قىلمىستىق كودەكس جاڭا 363-1-بابپەن تولىقتىرىلدى, ياعني قۋدالاۋ ورگانىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعاسى قىلمىستى جاسىرسا, ونى ون جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى بەلگىلەندى. ەندى بۇل اتالعان باپپەن قازىرگى كۇندەرى قىلمىستىق ىستەر قوزعالۋدا جانە كەيبىر وبلىستاردا كىنالى قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى سوت ۇكىمدەرى شىعىپ جاتىر. بۇل جۇمىس ءوز جالعاسىن تابا بەرەتىنىنە سەنىم مول. سونىمەن قاتار, اتالعان زاڭمەن, «قۇقىق قورعاۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ 80-بابى دا جاسىرىلعان قىلمىستاردى بولدىرماۋعا شارا قولدانباعانى ءۇشىن ءبىرىنشى باسشىنى جۇمىستان بوساتۋ تۋرالى نورماسىمەن تولىقتىرىلدى (12-1 تارماعى). ءبىز, قازىر وسى نورمانىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىنا كۇش سالۋدامىز.
– جالپى, ازاماتتاردىڭ ءوتىنىشتەرىنە وراي پوليتسيا قالاي تەز ارادا شارا قابىلداۋى كەرەك؟ مۇنىڭ ايلاپ سوزىلاتىندىعى دا جاسىرىن ەمەس قوي؟
– شىنىندا دا, وسى جىلدارعا دەيىن بارلىق ارىزدار ءبىر نەمەسە ەكى اي بويى قارالىپ كەلگەن. وسى كۇنگە دەيىن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قىلمىس تۋرالى ارىزدار بويىنشا 3 تاۋلىك ىشىندە شەشىم قابىلداۋدى وزدەرىنىڭ مىندەتتەرى ەمەس, قۇقىقتارى رەتىندە ساناپتى. سوندىقتان دا بىلتىر تامىز ايىندا باس پروكۋروردىڭ نورماتيۆتىك نۇسقاۋىمەن بۇل زاڭ نورماسىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ تۋرالى قاتاڭ تالاپ قويىلدى (قىجك-ءنىڭ 184-بابى).
ناتيجەسىندە, بۇگىنگى تاڭدا 100 ارىزدانۋشىنىڭ 90-ى وزدەرىنىڭ ارىزدارى بويىنشا قابىلدانعان شەشىم تۋرالى 3 تاۋلىكتە بىلە الادى. ەگەر بۇل جاعداي ىسكە اسپاسا, تەز ارادا ول تۋرالى تالاپ ەتۋ كەرەك نەمەسە پروكۋرورعا شاعىمدانۋ قاجەت. ارينە, ازاماتتار دا ەسكەرۋى ءتيىس, كەيبىر ارىزدار بويىنشا شەشىم 3 تاۋلىك ىشىندە قابىلدانۋى مۇمكىن ەمەس. بىراق, سىزگە ايتارىم, ونداي ارىزدار كوپ ەمەس, از مولشەردى قۇرايدى.
– ەندى ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بۇل سالادا زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويىپ, ءتارتىپ ورناتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟
– جاسىراتىنى جوق, بىزدە, ستاتيستيكا ءالى دە بولسا قامشى رەتىندە قولدانىلادى. پوليتسيادا, كەڭەس داۋىرىنەن باستاپ, جۇمىستى كورسەتكىشتىڭ نەگىزىندە باعالاۋ داستۇرگە اينالعان. بۇعان كوز جەتكىزۋدىڭ ەشقانداي قيىنشىلىعى جوق, تەك كەز كەلگەن پوليتسيا قىزمەتكەرىمەن سويلەسسەڭىز بارىنە قانىعاسىز.
بۇل سان قۋ اۋرۋى (تسيفرومانيا) قىلمىستاردى جاسىرۋدان باستالىپ, باسقالارىنا دا اۋىستى. ءسويتىپ, ءبىز ساندىق كورسەتكىشتىڭ تۇتقىنىندا قالدىق. ءار قىزمەتكەردىڭ ءوزىنىڭ ءتاسىلى, امالى (قىلمىس, ءىس, قۇجات, ايىپپۇل جانە ت.ب.) مەن جوسپارى بار, ەگەر بىرەۋلەرى شىنايى ءىستى جاسىرسا, باسقالارى جوق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ويلاپ تابۋ ماقساتىندا جالعان حاتتامالار تولتىرىپ, وزدەرى ايىپپۇل تولەۋدە. سوندىقتان دا, بۇل ماسەلەگە تۇپكىلىكتى نۇكتە قويىپ, ءارتۇرلى جالعان سانداردى, پايىزدى جوياتىن كەز كەلدى.
– ءىس جۇزىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن حالىقتىڭ سەنىمى ارقىلى باعالايتىن بولساق, وندا ونى قالاي ىسكە اسىرۋ كەرەك؟
– بىلتىرعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ قىلمىستار تۋرالى بارلىق وتىنىشتەرى مەن حابارلامالارىن بىرىڭعاي اشىق جۇيە ارقىلى ىسكە اسىرۋ ەنگىزىلدى.
ءاربىر تىركەلگەن ارىز بويىنشا ازاماتقا 14 ساندى تۇبىرتەك بەرىلەدى, ول بويىنشا زاماناۋي اقپاراتتىق بايلانىستار ارقىلى, (ينتەرنەت, SMS ارقىلى حابارلاما,باس پروكۋراتۋرانىڭ Call ورتالىعى) تەز ارادا ءوز ارىزىڭىزدىڭ تاعدىرىن جانە ول بويىنشا تەكسەرۋ ناتيجەلەرىن بىلۋگە بولادى. قازىر وسىنداي قىزمەت ءتۇرىن 23 مىڭنان استام ازامات پايدالانۋدا. وسىعان وراي, كەز كەلگەن پوليتسيا ورگانىنا شاعىمدانعان ازامات, ينتەرنەتكە كىرىپ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى تۋرالى ءوز ويىن ءبىلدىرىپ جانە پوليتسياعا سەنە مە نەمەسە سەنبەي مە دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرە الادى. ءدال قازىرگە دەيىن 99 ازامات ءوز ويلارىن ايتىپ, ونىڭ جارتىسىنان كوبىسى (65) پوليتسيا جۇمىسىنا قاناعاتتانبايتىندىقتارىن, 16-سى قاناعاتتاناتىنىن جانە 17-ءسى قالىس قالعاندىعىن ءبىلدىردى.
بۇل ەندىگى ۋاقىتتا ەشتەڭە دە جاسىرىن قالمايتىندىعىن بىلدىرەدى. سوندىقتان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بارلىق كۇش-جىگەرلەرىن سالىپ, وزدەرىنىڭ قۇزىرەتى شەگىندە تەز, ساپالى ءارى زاڭ شەڭبەرىندە جۇمىس ىستەسە, حالىق ونى كورسە, سوندا ءتىپتى قىلمىس اشىلماي قالسا دا جۇرت ءوزىنىڭ وڭ ءىلتيپاتىن بىلدىرەر ەدى. ال كەرىسىنشە, ەگەر ولار وزدەرىن دورەكى جانە اسقاق ۇستاۋىمەن قاتار ءتىپتى بۇل جاعدايدا قىلمىستى اشىپ جاتسا دا, ولاردىڭ مىندەتسىنگەنىنە جۇرت كەيىستىك بىلدىرەرى انىق. ويتكەنى, قاشاندا كورسەتكەن قىزمەت ناتيجەسى تەك حالىق سەنىمىمەن عانا باعالاناتىنىن ۇمىتپاۋ قاجەت.
– ءسويتىپ, باس پروكۋراتۋرانىڭ جوعارىدا ايتىلعان ماسەلە ءتوڭىرەگىندە وتكەن القاسىنا قاتىسقان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرى ودان نە ءتۇيدى دەيمىز؟ قانداي جاۋاپتىلىق جۇكتەلەتىن بولدى؟
– ءيا, وسىنداي وزەكتى ماسەلەلەرگە بايلانىستى اسحات داۋىلباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن باس پروكۋراتۋرانىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى ايرىقشا ايتىلدى. ونىڭ جۇمىسىنا ءىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ, ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ, كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ باسشىلىعى قاتىستى. وسىندا ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتاجىريبەسىن تارتىپكە كەلتىرۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالارعا قاراماستان, قىلمىستاردى جاسىرۋ فاكتىلەرىن تۇبەگەيلى جويۋ جونىندەگى مىندەتتەردى تولىقتاي ورىنداۋ مۇمكىندىگى قيىن ەكەندىگى دە جەتكىزىلدى. ءسويتىپ, بۇل تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا قىلمىستاردى جاسىرۋ دەرەكتەرىن بولدىرماۋ, ۆەدومستۆولىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ بويىنشا تۇبەگەيلى شارالار قابىلداۋدى كوزدەيتىن ۇسىنىستار دا قابىلداندى.
ماسەلەن, اسحات داۋىلباەۆ مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمالارىنىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, اعىمداعى جارتىجىلدىقتىڭ اياعىنا دەيىن قىلمىستار تۋرالى ارىزدار مەن حابارلامالاردى ءجۇز پايىزدىق تىركەۋگە قول جەتكىزۋدى تالاپ ەتتى. سونداي-اق, ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن بۇزۋ جانە قىلمىستاردى جاسىرۋ ورىن العان جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ وڭىرلىك بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارىن لاۋازىمنان بوساتۋعا دەيىنگى دەربەس جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى كۇشەيتۋدى تالاپ ەتتى.
ال پروكۋرورلارعا وسى سالادا قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ, انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا سايكەس دەن قويۋ, قىلمىستى جاسىرۋدىڭ ءاربىر فاكتىسى بويىنشا كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى قويىلدى. ەندى جازىقتى جازاسىز قالمايتىن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».