...نەبارى بەس جاسار مەيرامبەكتىڭ سول ءبىر كۇنگى كورگەن قيانات-قيامەتى, كۇشتىنىڭ ءالسىزدىڭ الدىنداعى الىمجەتتىگى – ونىڭ قۇيتاقانداي جۇرەگىنە عانا ەمەس, بۇكىل ومىرىنە سىلكىنىس, كەۋدەسىنە جانارتاۋدىڭ جىلت ەتكەن شوعىن تاستاعانىن ول كەزدە بىلە قويماعان شىعار...
وندا ولار الاتاۋدىڭ باۋرايى, ۇشقوڭىردىڭ ەتەگىنە كولبەي ورنالاسقان شامالعان اۋىلىندا تۇراتىن. ءبۇبىش اپا مەيرامبەگى ەكى جاسقا تولعاندا ارقا سۇيەر وتاعاسىنان ايىرىلىپ, ارتىندا ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى ءۇش ۇلىمەن اڭىراپ قالادى. شامالعاننان كۇنكورىس قامىمەن الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانى, ۇڭگىرتاس سوۆحوزىنىڭ اقدالا بولىمشەسىنە كوشىپ كەلگەنىمەن, جەسىرلىكتىڭ, جەتىمدىكتىڭ قيىندىعى بۇل وتباسىن اينالىپ وتە قويمايدى. شيەتتەي بالا-شاعا ەكەن, جوقشىلىق كورىپ وتىر عوي دەپ, قول ۇشىن بەرگەندەر دە, جەسىر, جەتىمەكتەر دەپ مەنسىنبەي, مۇرىن ءشۇيىرىپ قىر كورسەتكەندەر دە بولدى-اۋ.
مال باققان ادام بىلەدى, قويدى كوكتەمدە قىرىققاننان كەيىن كۇپكىگە تۇسىرەدى. سودان اۋىلداعى بار مالدى كۇپكىگە ايداۋدى بۇبىشكە تاپسىرادى. ول كۇپكىڭىز اۋىلدان ون بەس شاقىرىمداي. الىمجەتتىك ەمەس پە, نەبارى بەس-اق قويى بولا تۇرا, ارقايسىسىندا ەلۋ شاقتىداي قويى بار اۋىلداستارى بەس ءجۇز باسقا جۋىق ءبىر وتار قويدى الدىنا سالسىن. تەك جانى اشىعان كورشىسى عانا كوتەرەم ەسەگىن بەرەدى. قايتسىن, بالالارى قويدى جاياۋ جالپىلاپ ايداپ اپارعانى ءوز الدىنا, قيىندىقتىڭ كوكەسىن سودان كەيىن كورسىن. اناسى ەسەكپەن ءبىر جاعىندا جۇرگەنىمەن, جان-جاققا جامىراعان قويدى جيناپ, ايداۋدا مەيرامبەكتىڭ ەسى كەتەدى. كەتپەي قايتسىن, كۇننىڭ ىستىعى, ءشول قىسقانى بار, ءبىر كۇندە وتىز شاقىرىمداي ءجۇرۋ بەس جاسار بالانىڭ سىلەسىن قاتىرادى. زورىققانى سونشا, ۇيگە كەلەسىمەن ىستىعى كوتەرىلىپ, ەسىنەن تانىپ قۇلاپ تۇسەدى...
ايتا بەرسەڭ مۇنداي قيىن جاعدايلار ولاردىڭ باسىنان كوپتەپ وتكەن. جولبارىس ءوز جاراسىن ءوزى جالاپ جازاتىنى سياقتى بايعۇس انا تاعدىرىنا نالىپ, مومىندىعىنان تەپەرىش-قاقپايلار كورىپ, شەر شەمەن كوكىرەگى ۋداي اشىعان شاعىندا, پىسىلداپ ۇيىقتاپ جاتقان ق ۇلىنشاقتارىنا قاراپ, «وسى التىندارىم امان بولسا, ءالى-اق ەرجەتىپ, ءبىز دە ادام قاتارىنا قوسىلارمىز» دەگەن ءۇمىت وتىنا جىلىناتىن.
مەيرامبەك ون جىلدىقتى ينتەرناتتا جاتىپ, وقىپ ءبىتىردى. وندا دا ۇيگە كەلسە كينوعا بارىپ, لاڭگى تەۋىپ, ۆەلوسيپەد ءمىنىپ, اكەسى شاشىنان سيپاپ, ماڭدايىنان يىسكەيتىندەي, بولماسا باسقا بالالار سياقتى «پاپالاپ» ەركەلەيتىندەي جاعداي بولعان جوق. بۋىنى بەكىپ, توپشىسى قاتايعان شاعىندا مەيرامبەك ءوز تاعدىرى تەك ءوزىنىڭ قولىندا ەكەنىن تۇسىنەدى. تۇلپارلىعى تاي كەزىنەن بىلىنگەن بالا كۇشپەن قۋاتتى قايسارلىعىنان الادى. ەندى تەك بىلىممەن دوستاسۋ قاجەتتىگىن ءتاستۇيىن تۇيسىنەدى. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ تەك اۋلەتتەگى, اۋىلداعى ەمەس, قوعامداعى ادىلەتسىزدىككە, وزبىرلىققا قارسى شىعاتىن, سونى ءادىل شەشەتىن قىزمەتتە بولسام دەپ ارمانداپ, زاڭگەرلىك ماماندىققا ءتۇسۋدى ماقسات ەتىپ قويادى. ول ءۇشىن سەنەتىن «كوكەسى», «اقشاسى» جوق, تەك مەكتەپتى التىن مەدالعا ءبىتىرۋ.
«جاي مۇعالىم حابارلايدى, جاقسى مۇعالىم كورسەتەدى, ۇلى مۇعالىم شابىتتاندىرادى», دەگەن قاعىلەز, زەرەك بالانىڭ بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتكەن سول كەزدەگى ۇڭگىرتاس مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جالعاسباي اعايى بالانىڭ بەتىن قاقپاي, قايتا قاناتتاندىرىپ وتىردى. بالاڭ جىگىت دەگەنىنە جەتىپ, مەكتەپتى التىن مەدالعا بىتىرگەنمەن, الدىنان تاعى دا ادىلەتسىزدىك شىقسىن. قازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە تاپسىرعانىمەن, ءبىر ساباقتان ءتورت قويىپ, كونكۋرستان وتپەيدى. وزىنەن تومەن باعا العان ۇمىتكەرلەردىڭ جولى بولعانىن كورگەندەگى القىمعا تىعىلعان وكسىگىن ايتپاڭىز. بىراق, وزىنە سەنىمدى جىگىت تاۋى شاعىلعانمەن, العا ۇمتىلىپ اۋىلداعى پلەمزاۋىتقا جۇمىسشى بولىپ كىرەدى. اسكەردەن كەلگەن سوڭ تالدىقورعانداعى زاڭ تەحنيكۋمىن قىزىل ديپلومعا بىتىرسە دە, العان بەتىنەن قايتپايتىن قايسار جىگىت ارمانىنا ساتقىندىق جاساماي, تەك بەسىنشى رەت بارعاندا قازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى.
– ومىردە قيىنشىلىق كورىپ, جالعىز شەشەمىزدىڭ ەتەگىنەن ۇستادىق, – دەپ اناسىن ەسكە الادى بۇگىندە الپىستى القىمداعان جىگىت اعاسى. – بىزدە تەك «اكەمىزدەن جاستاي قالسا دا, كۇيەۋگە شىقپاي بارلىق ءومىرىن بالالارىنا ارناعان انامىزدىڭ ايتقان ءسوزىن, بەرگەن تاربيەسىن اقتايىق» دەگەن وي بولدى. انانىڭ مەيىرىمى ولشەۋگە كەلگەن بە. الەمنىڭ جارىعىن سىيلاعان اناسىنا دەگەن قۇرمەتى, ماحابباتى مەيرامبەكتە ءبىر ءسات ۇزىلگەن ەمەس. ءبىر وكىنىشى, اتتەگەن-ايى – ومىردەن ەرتەرەك كەتكەنى.
مەيرامبەك زاڭگەرلىك ەڭبەك جولىن الماتى وبلىسى قاسكەلەڭ اۋداندىق حالىق سوتىندا سوت ورىنداۋشىسىنان باستاپ, وندا ون جىل ىستەيدى. 1994 جىلى الماتى كولىك پروكۋراتۋراسىندا ستاجەردەن باستاپ, باس پروكۋراتۋرادا, ادىلەت مينيسترلىگىندە, سوت سالاسىندا دا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى قىزمەتتەر اتقارادى. بۇگىندە الماتى وبلىسى سوتىنىڭ توراعاسى. «مىڭ شاقىرىمدىق جول – العاشقى قادامنان باستالادى» دەيدى قىتاي ويشىلى لاو تسزى. مەيرامبەك وسى ءوز بيىگىنە قادامداپ, ءاربىر سالانىڭ بارلىق باسپالداعىنان ءوتىپ جەتتى. ويتكەنى, ونى ءومىردىڭ ىزعارلى قارا سۋىعى قاتايتتى. ول كەز كەلگەن جەڭىس قيىندىقسىز كەلمەيتىنىن ءتۇيسىندى. «جەتەكتەپ سالعان تازى تۇلكى الماس». ءوز ءبىلىمى, تالپىنىسى مەن تالانتى, ىنتا-جىگەرى, قايسارلىعى, جانكەشتى ەڭبەگى ونى تورگە شىعاردى. دۇنيەدە ساتپايتىن ءبىر نارسە بولسا, ول – ماماندىق, وعان ادالدىق ەكەنىن ءبىلدى.
قاي زاماندا دا بي بولۋ, بيلىك ايتۋ وڭاي بولماعان. ەگەر «بۇگىنگى سۋديا قانداي باستى قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەنۋى كەرەك, ۇلگىلى سوت قانداي بولۋى كەرەك» دەگەن ساۋال قويار بولساق, ءبىر مەيرامبەكتىڭ بويىنداعى بولمىس-بىتىمىنەن, كۇندەلىكتى ءوزىن ءوزى دامىتىپ وتىراتىن دايىندىعىنان, ءبىلىم-بىلىكتىلىگىنەن بەكەمدەپ جاۋاپ تاباسىز. ارينە ۇلگىلى سوت – ۇلگىلى سۋديادان شىعادى. ول قاي ۋاقىتتا ۇلگىلى بولادى, ونىڭ شەشىمدەرى زاڭنىڭ تالاپتارىنا ساي بولعاندا, ۇكىمدەرى بۇزىلماعاندا. سونداي-اق سۋديانىڭ جەكە باسىنىڭ قاسيەتىنە, وي ورىسىنە دە كوپ بايلانىستى. ومىردە كورىپ جۇرگەنىمىزدەي, ءتۇرلى دارەجەدەگى سۋديالار بار. شەشىمدى جاۋ شاپقانداي سۋدىراتىپ وقىپ شىعاتىندار دا كەزدەسىپ قالادى. ال ماكەڭ بولسا ءار ءىستىڭ بايانىنا, شەشىمىنە قاراي ءوز مىنەز-قۇلقىن رەتتەپ وتىرادى. ويتكەنى شىندىق – كوپ, اقيقات – جالعىز. اسىرەسە الدىندا باسكەسەر, قاتىگەز جاۋىزدى, لاڭكەستى كورگەندە سەسىمەن, ايبارىمەن تۇيعىنداي ءتۇيىلىپ, ساستىرادى. دەمەك, تورەلىك ايتىپ, ادام تاعدىرىن, ءومىرىن شەشىپ وتىرعان قازىنىڭ, ءبيدىڭ ءوزىنىڭ دە جۇرسە – ءجۇرىسى, سويلەسە – ءسوزى مىعىم بولعانى ابزال. بىردە الاتاۋىنا تارتقان مىنەزىنە سالادى. كەيدە ەشكىم كوتەرە بەرمەيتىن كەسەك مىنەزىمەن تۋرا تارتىپ, تۋرا سويلەپ, بىردە قاتتى, بىردە جۇمساق ايتاتىنى بار.
ون جىلدان استام سوتقا تورەلىك جاساعان باسشىنىڭ قارىم-قابىلەتىنىڭ بەدەرلەنە تۇسەتىن تۇسى – ونىڭ ۇتقىرلى ۇيىمداستىرۋشىلىعىندا. جۇمىسقا كىرىسكەندە جاپىرىپ ىستەيتىن ەرەن قايراتتىلىعى, سۇڭعىلالىعى – قىزمەتكەرلەرىنىڭ قايسىسىنىڭ قولىنان قانداي ءىس كەلەتىنىن, دايىندىعىن, ىزدەنگىشتىگىن, ادامگەرشىلىگىنىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەندىگىن ىشكى بارومەترىمەن سەزىنىپ وتىرۋعا كومەكتەسەدى.
ەڭ باستىسى – مەكتەپتى قازاقشا بىتىرسە دە, ەكى تىلگە بىردەي جورعالىعى. قاي تىلگە سالساڭ دا ۇرشىقتىڭ ءجىبىن تارقاتقانداي. ال شەشەندىگى ءوز الدىنا. ماقالداپ, تاۋىپ سويلەيتىن اۋزى دۋالى, ءسوزى ءۋالى شەشەن بيلەر مەيرامبەكتەي-اق بولعان شىعار. «وقىماسا – وي توقىرايدى» دەگەن, كىتاپتى ومىرلىك سەرىگى ەتكەنى – وزىنە قازىنانى, جان ازىعىن كىتاپتان تابادى, اقىلدىڭ كەنىن سودان ىزدەيدى. سوندىقتان دا شىعار, سوزگە دەگەن قۇرمەتى جوعارى, اسىرەسە ساۋلەلى سوزگە. سونى اسپەتتەپ جيناپ, اسپەتتەپ جەتكىزەدى. ول جاعىنان رۋحاني باي ادام. وعان قوسا فەميدانىڭ تارلانى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور م.تايمەردەنوۆتىڭ ساراپتامالىق وي-تولعامدارى جانە پراكتيكالىق تاجىريبەسىنىڭ ءۇش عىلىمي كىتابىندا ايقىن كورىنىس تابۋى, مەدياتسيالىق بيلەر سوتى كونتسەپتسيالىق زەرتتەمەلەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بولۋى, سونداي-اق سوت تورەلىگىنىڭ كوكەيكەستى تاقىرىبىنا جۇزدەگەن عىلىمي ماقالاسى, ۇستازدىققا دا ۋاقىت تاۋىپ, تالدىقورعانداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىندە ءدارىس وقۋى – بۇگىنگى جاڭاشىل, ساۋاتتى زاماناۋي سۋديانىڭ بولمىسىن اشا تۇسەدى.
3-دارەجەلى مەملەكەتتىك ادىلەت كەڭەسشىسى, ومىرلىك ۇستازى بولات سەمبين اعامىزدىڭ: «مەيرامبەك ساۋاتتى زاڭگەر عانا ەمەس, حالىقارالىق دارەجەدەگى سوت جۇيەسىن قۇرۋداعى, ءوزىنىڭ پىكىرى بار بىلىكتى قوعام قايراتكەرى. ومىرگە دەگەن تالپىنىسى, ەرىنبەي ەڭبەكتەنۋى عىلىمدا دا جاڭالىقتار اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇعان ءوزىم كۋا بولعان دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاعاندا وتاندىق, ەۋروپالىق عالىمداردىڭ ايتقان پىكىرلەرى تولىق دالەل», دەۋى كوپ جايتتى اڭعارتسا كەرەك.
ۇزاق جىلدار وسى سالادا قىزمەتتە بولعانداعى تاعدىردىڭ تارتقان سىيى شىعار, جاقسى ادامدارعا كەزىكتى. ء«وز ويى, ءوز پىكىرى بار بالا ەكەن, مىنادان بىردەڭە شىعادى» دەپ ءىلىپ العان اعالارىنىڭ جاقسىلىعىن, جارىعىن كوپ كوردى. بۇگىندە دوس-اعالارى بولات سەمبين, وڭلاسىن جۇمابەكوۆ, مارات نۇربەكوۆ, بەكتاس بەكنازاروۆ, قايرات ءمامي, يگور روگوۆ, گەورگي كيم ەسىمىن قۇرمەتپەن اتاسا, «اعاسى باردىڭ جاعاسى بار» دەگەن, ءوزىنىڭ اعالىق تاربيەسىن, قامقورلىعىن كورسەتىپ, قاناتىنىڭ استىنا العان بولات ءابىش ۇلىنا, پەتر پروكوۆەۆيچكە اسقان ىقىلاسىن ءبىلدىرىپ, سولارعا ءبىر راحمەتىن جەتكىزۋدى ازاماتتىق, باۋىرلىق پارىزى سانايدى.
بۇگىندە مەيرامبەك ءوز وتباسىنىڭ عانا ەمەس, تايمەردەنوۆتەر اۋلەتىنىڭ وق وتپەس قورعانى, جەل وتپەس ورمانى. ۇلكەن باۋىرلارى سەرىك پەن مارقۇم قايراتتىڭ جار جاعىنا پانا, كۇن جاعىنا سايا بولدى. 35 جىل بىرگە قول ۇستاسىپ كەلە جاتقان قۇداي قوسقان قوساعى كۇلاشى وسى اۋلەتكە التىن بوساعا بولىپ بەكىپ, باعىن دا, ساعىن دا كوتەرە ءبىلدى. كورىكتى قىز, ماقتان تۇتار ءۇش ۇل اكەلدى. اناسىنان كەيىنگى ەڭ جاقىن ادامى, تىلەۋلەسى, تىلەۋقورى بولا ءبىلىپ, اتقا مىنگەن ازاماتىنىڭ ابىرويىن, پاراساتىن بيىكتەتۋگە كۇش سالدى.
سۋديا بولۋ بار دا, سۋديا بولىپ قالۋ بار. وتىز جىلعا جۋىق ءومىرىن وسى سالاعا ارناپ, ىرگەلى تاجىريبە جيناقتاپ, ونى عىلىممەن ۇشتاستىرىپ, ءوز ماماندىعىنىڭ بيىگىنە شىققان بولمىسى بولەك بولات مىنەزدى جان بۇگىندە اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باسادى. ونىڭ كوپ جىلعى ادىلەت, سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى قاجىرلى ەڭبەگى «پاراسات» وردەنىمەن, «قۇرمەتتى سۋديا» اتاعىمەن, كوپتەگەن مەدالدارمەن اتاپ ءوتىلدى. قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى قازاق زاڭگەرلەرىنىڭ, بي-سۋديالارىنىڭ ىشىندەگى تەگەۋرىندى, تۇعىرلى تۇلعاسىنا, نىسانالى جۇيرىگىنە اينالعان بۇگىنگى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز مەيرامبەك تايمەردەنوۆ ءومىر مەكتەبىن دە, زاڭدى دا ءالى وقىپ, توقىپ كەلەدى...
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»