1978 جىلى ددۇ جانە يۋنيسەف-تiڭ قولداۋىمەن الماتى قالاسىندا العاشقى دارiگەرلiك كومەكتi جەتiلدiرۋگە ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكەن ەدi. الەمدىك دەڭگەيدە ءمانى بار كونفەرەنتسيانىڭ الماتىدا ءوتۋى سول كەزدەرi قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترi قىزمەتiن اتقارعان اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى. بۇل – اكادەميكتىڭ قاجىرلى ەڭبەگى مەن دارىندىلىعىن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى مەن جان-جاقتى بىلىمدارلىعىن كورسەتەدى. الماتى كونفەرەنتسياسىنىڭ تاريحى تۋرالى نە بiلەمiز؟ بۇل جيىندى وتكiزۋدەگi ماقسات قانداي ەدى دەگەن ساۋالدار توڭiرەگiندە اكادەميك تورەگەلدi شارمانوۆپەن اڭگiمەلەسكەن ەدiك.
قۇجاتتىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇسىپ وتىر
– تورەگەلدi شارمان ۇلى, الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ 40 جىلدىق مەرەيتويى قۇتتى بولسىن! اڭگىمەمىزدىڭ القيسساسىن ادامزات تاريحىندا مەديتسينا سالاسىنىڭ « ۇلى حارتياسى» اتالعان دەكلاراتسيانىڭ تاريحى مەن باستى مازمۇنىنان باستاساق.
– راحمەت. العاشىندا تاشكەنتتە وتكىزىلەدى دەپ جوسپارلانعان بۇل كونفەرەنتسيانى الماتىدا وتكىزۋگە ىقپال ەتكەنىم راس. دەگەنمەن الماتى كونفەرەنتسياسىن وتكiزۋگە جالعىز مەنىڭ شامام قايدان جەتسiن؟! بۇل سول كەزدەگi دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى وكiلدەرiنiڭ بiرلەسكەن ەڭبەگiنiڭ جەمiسi ەدى.
مەن سول كەزدە قازاق كسر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترi قىزمەتىن اتقاردىم. 1976 جىلى دۇنيەجۇزiلiك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى جەنەۆادا وتكەن ماجiلiستە وزدەرiنiڭ مەديتسينالىق جەدەل جاردەم ماسەلەسiنە ارنالعان كەزەكتi كونفەرەنتسياسىن كەڭەس وداعىندا وتكiزۋ تۋرالى شەشiم قابىلدادى. كسرو دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترi ب.پەتروۆسكي تاشكەنتتiڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى. ال ول زاماندا تاشكەنتتiڭ ورتا ازيانىڭ بەيرەسمي استاناسى, ورتالىعى بولىپ ەسەپتەلiپ كەلگەنiن ءبارiمiز بiلەمiز. بۇل ۇسىنىسقا مەن ءۇزiلدi-كەسiلدi قارسى بولدىم دا, الماتىدا وتكiزۋدi ۇسىندىم. ءتىپتى, د.قوناەۆقا كiرiپ, «قازاقستاننىڭ اتى ءۇشiن, الماتىنىڭ داڭقى ءۇشiن وسى كونفەرەنتسيانى بiز وتكiزەيiك. بۇل – قازاقستاننىڭ ابىرويىن كوتەرەدi, تاريحتا اتى قالادى» دەگەن ەدiم. سودان ماجiلiستەن كەيiن كسرو-نىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترi ب.ۆ.پەتروۆسكيگە جولىعىپ, ەگەر كونفەرەنتسيا وتكiزiلەتiن ورىن جونiندەگi پiكiر وزگەرتiلiپ جاتسا, الماتى قالاسىن ۇمiتكەر قاتارىنا قوسۋدى ءوتiندiم. بۇل ءسوزىمدى ونشا قۇپتاي قويماعان بوريس ۆاسيلەۆيچ تاشكەنتپەن الماتى تەڭەسە المايدى دەۋگە دەيiن باردى. مينيستردiڭ بۇل ءسوزi نامىسىمدى ودان بەتەر قايرادى. ءسويتىپ كوكپ ورتالىق كوميتەتiنiڭ عىلىم جانە مەكتەپ ءبولiمi مەڭگەرۋشiسiنiڭ ورىنباسارى ۆالەري الەكساندروۆيچ بالتيسكيگە جولىعىپ, ءوز پiكiر-ۇسىنىسىمدى جەتكiزiپ ەدiم, «نەگە بولماسقا, تىرىسىپ كور. الايدا بۇل ءۇشiن ءوز ەلiڭدەگi ورتالىق كوميتەتتiڭ كەلiسiمiن ال, قازاقستان باسشىسىنان قولداۋ تاپساڭ, جاقسى بولار ەدi», دەپ جاۋاپ بەردi. الەمدiك جيىننىڭ الماتىدا وتۋiنە كوپ قارسىلىقتارعا قاراماستان بار كۇشiمدi سالىپ, الماتىنى ۇمiتكەر قالا رەتiندە اقىرى تiركەتتiم. كونفەرەنتسيا وتكiزۋگە دايىندىق بەلسەندi جۇرگەنi سونشالىق, فورۋمدى وتكiزۋ ورنىنىڭ ۇمiتكەرلەرi قاتارىنا تاشكەنت پەن الماتى عانا ەمەس, تبيليسي مەن نوۆوسيبيرسك, باكۋ قالالارى دا كiردi. ددۇ اتقارۋ كوميتەتiنiڭ باس ديرەكتورى, ونىڭ ورىنباسارى, كسرو دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترiنiڭ سىرتقى بايلانىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى و.پ.شەپين, ددۇ باس ديرەكتورىنىڭ قارجى ماسەلەلەرi جونiندەگi كومەكشiسi بار, ارنايى كوميسسيا قۇرىلدى. ءاربiر ۇمiتكەر قالاعا شەكتەۋلi قىسقا مەرزiم – ەكi كۇن بەرiلدi. وسى ەكi كۇن iشiندە بiز كونفەرەنتسيانى وتكiزۋ مۇمكiندiكتەرiمiزدi دالەلدەپ شىعۋ كەرەك بولاتىنبىز.
كوميسسيا الدىمەن تبيليسيگە, ودان كەيiن تاشكەنتكە باردى. نەگە ەكەنi بەلگiسiز, كوميسسيا تاشكەنتتە ەكi كۇن ەمەس, ءۇش كۇن بولدى. بەكiتiلگەن مەرزiمنiڭ ۇزارتىلۋى جانە ونىڭ الماتى ەسەبiنەن الىنعانىنان كەيiن-اق كونفەرەنتسيانى وتكiزۋگە تاشكەنتتiڭ تاڭداپ الىنعانى بەلگiلi ەدi. ب.ۆ.پەتروۆسكيدiڭ دە كوزدەگەنi دە سول بولاتىن. مۇنى بiلگەن سايىن ءۇمiتiم ۇزiلگەندەي كورiنگەنiمەن, دايىندىققا سەلقوس قاراعان جوقپىن. كوميسسيا الماتىدا بiر-اق كۇن بولدى. بiراق, بiز وسى بiر كۇننiڭ ءار ساعات, ءار مينۋتىن ءساتتi جوسپارلاپ وتىردىق. كونفەرەنتسيا وتكiزiلەتiن لەنين, قازiرگi رەسپۋبليكا سارايىنىڭ عيماراتى, ۇلتتىق كiتاپحانانى ارالاپ كوردi. لەنين سارايىن ارالاپ جۇرگەندە كوميسسيا مۇشەلەرi دارەتحانا ماڭىندا كوپ كiدiرiپ قالدى. بiر سىلتاۋ تاپقان شىعار دەپ بارسام, ونداعى تازالىق ماسەلەسi كوميسسيا كوڭiلiنەن شىقسا كەرەك. كەشكە قاراي دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلiگiنiڭ كونفەرەنتس-زالىندا قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق سالاسى جايىندا كينوفيلم كورسەتiلدi. اتاقتى ارتiستەردiڭ كۇشiمەن كونتسەرت قويدىق. كەشكi استان كەيiن كوميسسيا نوۆوسيبيرسكiگە ۇشىپ كەتتi. ءۇشiنشi كۇنi ماسكەۋدەن و.پ.شەپين تەلەفون شالىپ, الماتىنىڭ كوميسسيا مۇشەلەرiنiڭ تاڭعالدىرعانىن, اسiرەسە تازالىعىمەن سۇيسiندiرگەنiن ايتىپ, كونفەرەنتسيانى الماتىدا وتكiزۋ جونiندە شەشiم قابىلدانعانىن جەتكiزدi.
بۇل وقيعاعا كومپارتيانىڭ ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسi د.قوناەۆتىڭ ارالاسۋى دا ۇلكەن ءرول اتقاردى. ءسويتىپ 1978 جىلى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن يۋنيسەف-ءتىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە العاشقى مەديتسينالىق جاردەم تاقىرىبىندا اتاقتى الماتى كونفەرەنتسياسى ءوتتى. بۇل جيىنعا دەنساۋلىق ساقتاۋ iسiنiڭ وكiلدەرiمەن بىرگە مەملەكەت, ۇكiمەت باسشىلارى, دەپۋتاتتار, گۋبەرناتورلار قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا اقش سەناتورى ەدۋارد كەننەدي دە بار ەدi.
كونفەرەنتسيا ناتيجەسىندە ارنايى دەكلاراتسيا قابىلداندى. وسى قۇجاتتىڭ نەگىزىندە دۇنيە ءجۇزى مەملەكەتتەرى ادامدارعا العاشقى مەديتسينالىق جاردەم بەرۋ قۇقىعىنا يە بولدى. بۇل مەديتسينا سالاسىنىڭ الەم بويىنشا جەتكەن جەتىستىگى ەدى. سوندىقتان بۇل دەكلاراتسيا ادامزات تاريحىندا مەديتسينا سالاسىنىڭ « ۇلى حارتياسى» دەپ اتالدى. بۇل باعانى قۇجاتقا ددۇ پرەزيدەنتi ن.ماحلەر بەرگەن ەدi. دەكلاراتسيانىڭ ماڭىزدىلىعى سول, بالالاردىڭ ءولىمى ازايىپ, ورتا جاستىڭ دەڭگەيى ۇلعايدى, جالپى حالىقتىڭ دەنساۋلىعى جاقساردى.
سول كەزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى رەتىندە رەسپۋبليكا اتىن الەمگە تانىتقانىم ءۇشىن العىس الۋدىڭ ورنىنا قاتاڭ قۋدالاۋعا ۇشىراعان بولاتىنمىن. كلينيكامىزدىڭ ماقساتى ۇلتتىق تاعامداردى زەرتتەۋ بولعاندىقتان, ماعان «ۇلتشىل» دەگەن ايىپ تا تاعىلدى. ءتىپتى كلينيكامدا ەم العان ناۋقاستاردىڭ وزىنە ورتالىق كوميتەت سوگىس جاريالادى. وسىلايشا كلينيكانىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان جۇمىسىنىڭ اياسى تارىلىپ, توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدىق. سول زامانداعى سولقىلداق ساياساتتىڭ سالدارىنان تۋعان ەلدەن سىرت اينالىپ, ماسكەۋدە ەڭبەك ەتكەن كەزدەرىم دە بولدى.
– العاشقى دارiگەرلiك كومەكتi جەتiلدiرۋگە ارنالعان بۇل حالىقارالىق كونفەرەنتسيا نەسىمەن قۇندى؟ ونىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.
– حح عاسىرداعى دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ۇلى حارتياسى دەگەن اتپەن تاريحقا ەنگەن الماتى دەكلاراتسياسى – دۇنيەجۇزiلiك دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ iرگەتاسىن قالاعان قۇجاتتاردىڭ بiرi دە بىرەگەيى. العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتiڭ ۇلتتىق جۇيەسiن ۇيىمداستىرۋ تۇجىرىمداماسى العاش رەت قۇجاتپەن بەكiتiلدi. العاشقى دارiگەرلiك-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى بۇل دەكلاراتسياعا بيىل 40 جىل تولعانىمەن, ءوزiنiڭ ماڭىزدىلىعىن ءالi جويعان ەمەس. مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدiڭ قولجەتiمدiلiگiن, ساپاسى مەن ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-قۋاتىن تۇراقتى جاقسارتۋ بۇگiندە قازاقستاننىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بiرi بولىپ وتىر. 40 جىل بۇرىنعى ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا حالىق دەنساۋلىعى جاقسارا ءتۇستi, ءومiر ءسۇرۋ مەرزiمi اناعۇرلىم ۇزاردى. سالاماتتى ءومiر ءسۇرۋ سالاماتتى تاماقتانۋ قاعيدالارى قالىپتاستى.
جالپى, العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك دەگەنىمىز – جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ, وتباسىنىڭ جانە قاۋىمنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسiمەن العاشقى دەڭگەيدەگi قارىم-قاتىناسى – مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتi ادامداردىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنiنە جانە جۇمىس ورنىنا بارىنشا جاقىنداتاتىن, حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋ پروتسەسiندەگi اۋەلگi كەزەڭ. ەگەر بولاشاقتا دۇنيە ءجۇزi حالقىنىڭ دەنساۋلىعى جاقسى بولسىن دەسەك, العاشقى مەديتسينالىق كومەككە قولجەتiمدiلiكتi كۇشەيتۋ قاجەت. بۇل رەتتە جيىندا جەر-جەردەن كەلگەن ماماندار وسىنى دامىتۋ جاعدايىن ورتاعا سالادى. بۇدان وزگە كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارى دۇنيەجۇزi بويىنشا قاراپايىم حالىققا دارiگەرلiك كومەك جۇيەسiن جەتiلدiرۋ, دامىتۋ, ورىن العان كەمشiلiكتەردi تۇزەتۋ ماسەلەلەرiن تىلگە تيەك ەتەدى. سونىمەن قاتار دۇنيەجۇزiلiك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ساراپشىلارى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتiڭ يننوۆاتسيالىق ۇلگiدە ساپاسى مەن تيiمدiلiگiن ارتتىرۋ, وسى سالاداعى ەڭ جاۋاپتى قىزمەتتi اتقاراتىن مەيiربيكەلەردiڭ مارتەبەسiن ارتتىرۋ, دارiگەرلەر مەن ورتا بۋىندى ماماندار دايىنداۋ iسiن جاقسارتۋ, سونىمەن قاتار كولiكتەگi مەديتسينانى جان-جاقتى دامىتۋ ماسەلەلەرiن تالقىلايدى. پروفيلاكتيكالىق iس-شارالاردى جانداندىرۋ ماسەلەلەرiنە ءمان بەرiلمەك. اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشiن جۇرگiزiلەتiن iس-شارالاردىڭ ۇلت دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدىڭ باستى كەپiلi ەكەنiنە كوز جەتكiزەتiن كەزەڭ كەلدi. سوندىقتان بۇل حالىقارالىق قۇرىلتايدا بiز العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتi دامىتۋدىڭ ستراتەگياسىن قابىلداۋعا تيiسپiز جانە قابىلداناتىنىنا سەنiمدiمiن.
فورۋم بەس جىل سايىن اتالىپ وتەدى
– حالىق مۇددەسiنە باعىتتالعان قۇجاتتىڭ قابىلدانعانىنا 40 جىل تولدى. نە وزگەردi, العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق جاردەم سالاسىندا قانداي جەتiستiكتەرگە قول جەتكiزدiك؟
– 1978 جىلعى الماتى دەكلاراتسياسىن قابىلداۋعا مۇرىندىق بولعان كونفەرەنتسيا سول زاماننىڭ قاجەتتىلىگىنەن تۋعان دارىگەرلىك كەڭەس ىسپەتتى. سەبەبى سول كەزگە دەيىن دۇنيە جۇزىندە بەس جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 15 ميلليوندايى العاشقى دارىگەرلىك كومەكتىڭ بولماۋى كەسىرىنەن كوز جۇماتىن. مىنە, الەمنىڭ 140 ەلىنەن دەلەگاتسيا قاتىسقان سول كونفەرەنتسيادا ءبىراۋىزدان قابىلدانعان الماتى دەكلاراتسياسى جاڭا تۋعان ءسابي پەرزەنتحانادان ۇيىنە ورالىسىمەن ونىڭ جانە اناسىنىڭ جاعدايىن دارىگەرلەردىڭ ۇيىنە بارىپ قاداعالاۋىنا قول جەتكىزدى. ادامدار ءتۇرلi اۋرۋلاردان, اسiرەسە الەۋمەتتiك اۋرۋلار توبىنا جاتاتىن قاتەرلi iسiك, تۋبەركۋلەز, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋىنان كوپ قايتىس بولاتىن. ال قازiر قاراپ وتىرساڭىز, انا مەن بالا ءولiمi ازايىپ, قاۋiپتi دەرتتەردiڭ الدىن-الۋدىڭ ارقاسىندا قاتەرلi اۋرۋلاردى ەرتە كەزەڭنەن انىقتاپ, ساۋىقتىرۋ iس-شارالارى جاقساردى. جىل وتكەن سايىن انا مەن بالا ءولiمi, قاۋiپتi دەرتتەردەن بولاتىن ءولiم-جiتiم كورسەتكiشتەرi ازايىپ كەلەدi. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن رەفورمالاۋ iسi ناتيجەلi جۇرگiزiلiپ كەلەدi. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011–2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتiك باعدارلاماسى دارiگەرلiك-سانيتارلىق جانە الەۋمەتتiك شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرiن جان-جاقتى قامتىدى. ال 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەنگiزiلگەن بiرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسi, سالاماتتى ءومiر سالتىن قالىپتاستىرۋدىڭ, سالاماتتى تاماقتانۋ ماسەلەلەرiنiڭ ۇلتتىق باعدارلامالارىنىڭ قابىلدانۋى, ەلباسىنىڭ حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا قامقورلىعىنىڭ جارقىن كورiنiستەرi بولعانى ءسوزسiز. «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسىندا دارiگەرلiك-سانيتارلىق كومەكتiڭ نەگiزگi تiرەگi – اۋرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ تيiمدiلiگi, اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ, ەمدەۋ تاسiلدەرi, تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتىپ, ءومiر ءسۇرۋ جاسىن ۇزارتۋ كوزدەلگەن بولسا, قازiرگi تاڭدا وسى مiندەتتەر تولىعىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا.
بۇگىندە قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قارىشتاپ دامىپ, ءوز مۇمكىندىكتەرىن الەمگە مويىنداتىپ وتىر. بۇل رەتتە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋدا كوپتەگەن اۋقىمدى جۇمىستاردى جۇرگىزىپ كەلەدى.
تاعى ءبىر ايتاتىن ماسەلە, قازىرگى مەديتسينانىڭ ۇستانعان باعىتى – دالدىك پەن ناقتىلىق. ياعني, ناۋقاستى وتا جاساۋعا جەتكىزبەي, دياگنوزىن ەرتە انىقتاپ, اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك اشىلدى. بۇگىنگى مەديتسينانىڭ تەحنيكاسى مەن تەحنولوگياسى كوش ىلگەرى دامىدى. اقپارات الماسۋ, ناۋقاستاردى تىركەۋگە الۋ, ەمدەۋ – بارلىعى دا اۆتوماتتاندىرىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەسى دەپ اتالاتىن ءدال قازىرگى تاڭداعى جەتىستىگى دە ازاماتتارعا بارىنشا ءتيىمدى قىزمەت كورسەتۋگە كوشتى دەي الامىز. ازاماتتارىمىز قاي جەردە ەمدەلگىسى كەلەدى, پورتالعا تىركەلە وتىرىپ, وزىنە اۋرۋحانانى تاڭداي الادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىندە الماتى دەكلاراتسياسى جاڭا يننوۆاتسيالىق باعىتتا دامىپ كەلەدi.
– كۇزدە وتكiزiلەتiن مەرەيتويلىق كونفەرەنتسيادان قانداي جاڭالىق كۇتەسiز؟
– بيىل 25-26 قازاندا استانادا ددۇ مەن بۇۇ بق العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك (امسك) جونىندەگى الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ 40 جىلدىعىنا ارنالعان ۇلكەن جيىن وتەدى. وعان 190-نان استام دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەت وكىلدەرى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. حالىق مۇددەسiنە باعىتتالعان ايتۋلى بەس جىل سايىن اتالىپ وتەدى.
جالپى, ايگىلى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالعان كونفەرەنتسيانىڭ 25, 30, 35 جىلدىق مەرەيتويلارى كىتاپ بولىپ باسىلىپ شىقتى. بۇل باسىلىم بىرنەشە تىلدە جارىق كوردى. كىتاپقا بدۇ مەن بۇۇ بق-نىڭ جاڭا باسشىلارى جوعارى باعا بەرگەن بولاتىن. جالپى, الەمدىك تاجىريبەدە مۇنداي ءىرى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى العىسوز جازا بەرمەيدى. ءتىپتى عىلىمي مونوگرافيانى ءۇشىنشى رەت قايتا باسۋ مۇلدەم كەزدەسپەيدى. بۇل ارينە, ەڭبەكتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.
كەز كەلگەن زاڭنامانىڭ ءتيىمدى نە تيىمسىزدىگى ونىڭ جۇمىس ىستەۋ بارىسىمەن انىقتالادى. بۇل باسقوسۋدا العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ پراكتيكالىق ماسەلەلەرى, ياعني دارىگەرلەردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىس بارىسىندا ۇشىراساتىن ەمدەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى تالقىلانادى. مەديكو-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋگە ەنگىزىلىپ وتىرعان جاڭا زاڭنامالىق وزگەرىستەرمەن تانىسا الادى. ەلىمىزدىڭ بىلىكتى, ءبىلىمدى ماماندارى, سونداي-اق ەڭبەك جولىن ەندى باستاعان جاس ماماندار شەتەلدىڭ تاجىريبەلى دارىگەرلەرىمەن ءوزارا تاجىريبە الماسادى. العاشقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ سالاسىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى الەمدە بولىپ جاتقان مەديتسينانىڭ سوڭعى جاڭالىقتارىمەن تانىسادى. وسىنداي باسقوسۋلار مامانداردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاڭا تاجىريبەلەرمەن الماسىپ, سونداي-اق وسى سالاعا قاتىستى ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى قابىلدانعان زاڭدار مەن ءتۇرلى قاۋلى-قارارلاردى دا قاراستىرۋعا مۇمكىندىك الادى.
اڭگىمەلەسكەن
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»