ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ وسۋىنە جانە مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە دەگەن سۇرانىس كولەمى ارتا تۇسەتىندىگىن ايتقان بولاتىن. ونىڭ ىشىندە ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن كەشەندى جوسپار قابىلداپ, عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىق قۇرۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى «حالىقارالىق وزىق تاجىريبە نەگىزىندە اۋرۋدى ەرتە دياگنوستيكالاۋدىڭ جانە قاتەرلى ىسىكتى ەمدەۋدىڭ جوعارى تيىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس», دەدى.
وبىردى 1 مينۋتتا انىقتاۋعا بولادى
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ قازاقستاندا سوڭعى 10 جىلدا ءولىم كورسەتكىشىنىڭ 28,5%-كە تومەندەۋ ءۇردىسى بايقالعانىن ايتادى. قاتەرلى ىسىكتەردىڭ اۋىرتپالىعىن تومەندەتۋ ماقساتىندا ەلىمىزدەگى ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس بويىنشا 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار جوباسى ازىرلەندى. جوبا اياسىندا ەلىمىزدە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاي وتىرىپ, قوعامدىق دەنساۋلىقتى باسقارۋ ءىسىن جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ تەتىكتەرى دامىپ كەلەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس ابىشەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, الماتىداعى «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا» IBM Watson جوباسى ىسكە قوسىلعان. بۇل جوبانىڭ باستى جەتىستىگى – بۇرىن ونكولوگيالىق دەرتپەن اۋىراتىن پاتسيەنتكە دياگنوز قويۋ ءۇشىن دارىگەر 1-2 اپتا ۋاقىتىن جوعالتاتىن, ال قازىر ناۋقاسقا نەبارى 1 مينۋتتىڭ ىشىندە دياگنوز قويا الاتىن دەڭگەيگە جەتىپ وتىر. ودان بولەك اتالعان جوبا بويىنشا, ەمدەلۋشىلەردىڭ مەديتسينالىق تاريحى زەرتتەلىپ, پاتسيەنتكە جاسالعان حيرۋرگيالىق ەمنىڭ ساتتىلىگى 91 پروتسەنتتى كورسەتسە, ال حيميوتەراپيامەن ەمدەۋدىڭ ساتتىلىگى 83 پروتسەنتتى كورسەتكەن. جاڭا جۇيەنى جاساۋ ءۇشىن الەم ەلدەرىنىڭ بىلىكتى عالىمدارى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. «بۇل قاناتقاقتى جوبا رەتىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسىعان سايكەس, 250-گە جۋىق ادام زەرتتەلدى, دارىگەرلەرمەن كەزدەسۋ دە ۇيىمداستىرىلدى. اق جەلەڭدىلەر بۇل باستامانىڭ تيىمدىلىگىن العا تارتىپ وتىر. سەبەبى ونكولوگيالىق اۋرۋلار تەز اسقىنادى. ال اتالعان جۇيەگە مالىمەتتەردىڭ ءبارىن ەنگىزسەك, بۇل ءوز كەزەگىندە دارىگەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەتىن قوسىمشا قۇرال بولماق. ناتيجەسىندە, اۋرۋدىڭ ۇلعايماۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا تۇرعىندار ونكولوگيا ينستيتۋتتارى ءۇشىن كورەيا مەن اقش-قا بارىپ جاتىر. ەندىگى كەزەكتە شەتەلگە بارۋدىڭ قاجەتى بولمايدى», دەيدى و.ابىشەۆ.
15 ناۋقاستا مەديتسينالىق براسلەت بار
بۇگىندە بىرقاتار وڭىردە كارديولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ دەڭگەيى جىلدان جىلعا جاقسارىپ كەلەدى. ال دياگنوستيكالىق قىزمەت جوعارى دەڭگەيدە دەۋىمىزگە بولادى. ايتالىق, اقتاۋ قالاسىنداعى №2 ەمحانادا ءۇش ايدىڭ ىشىندە 90 مىڭنان استام ادام ەلەكتروندى پاسپورتقا كوشىپ, دەنساۋلىق سالاسىنىڭ تسيفرلاندىرۋ ىسىندە كوش باستاپ وتىر. سونىمەن قاتار قاراعاندى, پاۆلودار جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا بەلسەندىلىك تانىتىپ, كوپتەگەن جوبالاردى ەنگىزۋدە. بۇگىندە قاراعاندى وبلىسىنداعى الىس اۋدانداردان ازاماتتى وبلىس ورتالىعىنا جىبەرمەي-اق, كارديوگرامماسىن تسيفرلى تۇرعىدا قاشىقتىقتان قابىلداي الادى. ەگەر ازاماتتىڭ ەمدەلۋ كەزەڭىن ەمحاناعا دەيىن, ەمحانانىڭ ىشىندە, ەمحانادان كەيىن دەپ 3 دەڭگەيگە بولەتىن بولساق, اتالعان ءوڭىر بۇكىل قىزمەتتى ەمحانانىڭ ىشىندە كورسەتۋ ءىسىن جولعا قويعان. جاڭا تەحنولوگيالاردى پاۆلودار كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعى دا جولعا قويىپ وتىر.
تسيفرلى تەحنولوگيالار جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان بولەك, ادام اعزاسىنداعى قانت مولشەرىن دە جىلدام ءارى قاشىقتىقتان انىقتاۋدا ۇلكەن مۇمكىندىككە جول اشادى. مينيسترلىكتىڭ مالىمدەۋىنشە, قانت مولشەرىن قاشىقتىقتان باقىلاۋ جۇيەسى قازىر قاراعاندى وبلىسىندا بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قاناتقاقتى جوبا رەتىندە مەديتسينالىق براسلەت تاعۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ, 15 ازاماتقا اتالعان قۇرىلعى بەرىلدى. «مۇنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جۇرەك سوعىسى تومەندەپ نەمەسە جوعارىلاپ كەتەتىن بولسا, دارىگەرگە اۆتوماتتى تۇردە حابار بەرەدى. سونداي-اق ازاماتتى تاۋلىك بويى قاداعالاپ, ءتۇرلى اۋىتقۋلارىن بىلە الادى. براسلەتتەردىڭ ارنايى باتىرماسى بار. قاجەت كەزىندە ارنايى تەتىگىن باسسا مەدبيكە دەرەۋ كەلىپ ناۋقاستىڭ جاعدايىن تەكسەرەدى. بۇل ورنىنان تۇرۋعا مۇمكىندىگى بولماي جاتقان ناۋقاستار ءۇشىن قاجەت. سايكەسىنشە, ەمدەلۋشىلەردىڭ قولدارىندا براسلەت بولسا كوڭىلدەرى تىنىشتالىپ, جۇرەگىنىڭ جاعدايى جاقسارماق», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
سونىمەن قاتار باتىس قازاقستان وبلىسىندا ەلەكتروندى دەنساۋلىق تولقۇجاتىنىڭ دەڭگەيى 93 پروتسەنتكە جەتكەن. بۇل جۇيەنىڭ ەرەكشەلىگى – بۇرىن پاتسيەنتتەن ءتۇرلى قابىلداعان ەمدەرىن سۇراۋ ءۇشىن 45 مينۋت كەتەتىن, ال قازىر 2 مينۋتتىڭ ىشىندە بىلە الادى. بۇل ءۇشىن تولقۇجاتىن كورسەتەدى, دارىگەر ونىڭ مەديتسينالىق تاريحىن كورە الادى. اتالعان تولقۇجاتتا ەمدەلۋشىگە جاسالعان وتالارى, قابىلداعان ەمى, بارلىعى كورسەتىلىپ تۇرادى.
مينيسترلىك بەرگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 4 ميلليونعا جۋىق حرونيكالىق اۋرۋلار تىركەلگەن. قازىرگى تاڭدا مەدبيكەلەر ولاردىڭ ءۇيىن ارالاپ, جاعدايىن بىلۋگە اسىعادى. ال ەگەر جوعارىدا اتالعان وبلىستاردىڭ تاجىريبەسى بويىنشا ەلىمىزدە بارلىق ناۋقاسقا براسلەت تاعىلاتىن بولسا, اۆتوماتتى تۇردە ازاماتتىڭ جاعدايىنىڭ جاقسارعانىن نەمەسە ناشارلاعانىن بازادان ءبىلىپ وتىرۋعا بولادى.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كورەيادا ادامدار مەديتسينالىق تەكسەرىستەن جىلىنا 4 رەت وتەدى ەكەن. بۇل دەگەنىمىز – ازاماتتىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىن اڭعارتادى. دامىعان ەلدەردىڭ داعدارىسسىز كوش باستاۋىنىڭ باستى سەبەبى دە دەنساۋلىق سالاسىنىڭ دۇرىس جولعا قويىلعاندىعىمەن بايلانىستى. «تسيفرلى تەحنولوگيا كومەگىمەن قازىر بىرنەشە باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. «سەرگەك كامەرالارمەن» جاڭا جوبا باستادىق. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ادامنىڭ تەرىسىنىڭ تۇسىنە, ادامنىڭ كوزىندەگى مايدا تامىرلارى مەن بەت كەلبەتىنە قاراي وتىرىپ, ولاردىڭ ۇيالى تەلەفونىنا حابارلامالار جىبەرۋ. ماسەلەن, ادامنىڭ كوز تامىرلارى قىزاراتىن بولسا وعان ەمحاناعا بارىپ, قارالۋىن وتىنەمىز. سونداي-اق كەلەسى جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىستارى ىسكە قوسىلادى. وسىعان سايكەس, ءبىرىنشى قادام – كەز كەلگەن جۇمىس بەرۋشى جىلىنا ءبىر رەت قىزمەتكەرلەرىن مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتۋگە مىندەتتى تۇردە جىبەرەتىن بولادى. ال ەكىنشى قادام – سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ۇلتتىق ورتالىعىمەن جاسالعان كەلىسىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تسيفرلاندىرۋ – بۇل تەحنولوگيا ەمەس, كەرىسىنشە, دەنساۋلىق ساقتاۋداعى مادەنيەتتىڭ وزگەرۋى», دەيدى ولجاس امانگەلدى ۇلى.
بۇگىندە باتىس مەملەكەتتەرىن قاراپ وتىرساق ادامي كاپيتالعا ۇلكەن ءمان بەرەدى. دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مامانداردى شەتەلدەردە وقىتۋ ءۇردىسى دە ۇلكەن ساپاعا جۇمىس ىستەيدى. بۇل بويىنشا ەلىمىزدەگى «بولاشاق» باعدارلاماسى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن جوبالارى بار. وسىعان دەيىن 2300 دارىگەر شەتەلدە ءبىلىپ الىپ كەلدى. كوپتەگەن دامىعان ەلدەر ماسەلەن سينگاپۋر قالا-مەملەكەتى ەشقانداي تابيعي رەسۋرسى بولماسا دا, IT cالاسىنا كوپ كوڭىل ءبولۋ ارقىلى دەنساۋلىعى بويىنشا دا, ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنان كورىندى.
تەلەمەديتسينا تەتىگىندەگى ىلگەرىلەۋشىلىك
جاھاندىق مەديتسينادا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى – تەلەمەديتسينا. ەلىمىزدە تەلەمەديتسينا بويىنشا كۇنىنە 20 مىڭ قىزمەت كورسەتىلدى. جالپى, بۇل كورسەتكىش جىلىنا شامامەن 300 مىڭ ادامدى قۇرايدى. «وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان جوبالاردىڭ ءبىرى «دارىگەر-دارىگەرگە» دەپ اتالادى. سەبەبى پاتسيەنتكە جەرگىلىكتى دارىگەر دياگنوز قويا المايتىن بولسا, ول رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى دارىگەرگە شىعىپ, Skype ارقىلى سويلەسە الادى. مۇنى ۇجىمداسا وتىرىپ, قىزمەت اتقارۋ دەسەك بولادى. ماسەلەن, شالعايداعى دارىگەر ەلىمىزدەگى بىلىكتى مامانعا حابارلاسىپ, ناۋقاستىڭ ەم قورىتىندىلارى مەن رەنتگەن سۋرەتتەرىن كورسەتەدى دە, ءبىر-بىرىمەن اقىلداسىپ, كەڭەسەدى. ناتيجەسىندە مەديتسينالىق قاتەلىكتەر ورىن المايدى. ال تەلەمەديتسينا قىزمەتىن كوبىرەك قولداناتىن وبلىستارعا كەلەتىن بولساق, اقتاۋ جانە اتىراۋ وڭىرلەرى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, اتالعان سالانى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ەنگىزىلمەك. ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىمەن 2020 جىلعا دەيىن 100 پروتسەنت قامتۋ جوسپارلانعان. ەڭ نەگىزگى باعىت – ەلەكتروندى دەنساۋلىق تولقۇجاتىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ىسكە اسىرۋ.
نازەركە ەركىنقىزى