استىقتى ولكەدەگى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى جىل وتكەن سايىن جاقسارىپ كەلەدى. ەل تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتار جەرلەستەرىنىڭ جاعدايىنا كوڭىل اۋدارۋدا. وسىنداي ىزگىلىكتى ءىستىڭ ناتيجەسىندە شالعايداعى شاعىن اۋىلداردا بۇرىنعىسىنشا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىراتىندار ازايىپ, جالپاق جۇرت كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ قاربالاسىپ جاتىر.
قولدىڭ سالاسىنداي اققايىڭدار مەن ماڭگى جاسىل قاراعايلار كومكەرگەن, ساندىق تاستارى ءبىر-بىرىنە قولمەن قالاعانداي جىمداسا جالعاسقان ساندىقتاۋ – ەجەلدەن قۇنارلى ولكە. ساپ-سارى بولىپ پىسكەن, كىسى بويىنداي ەگىستىك القاپتى قاق جارىپ وتەتىن قارا جولمەن سالدىرىپ كەلە جاتىرمىز. ءسال عانا سامال ەسەدى. باستارىن كوتەرە الماي, كەرەقارىس ماساقتارى اۋىرلاعان ەگىستىك القاپ سارى تەڭىزدەي تولقىپ جاتىر. ىرىزدىق قوي بۇل, ىرىس قوي بۇل! وسىنىڭ بارلىعى ەڭبەك دەسە جانىپ تۇراتىن قاراپايىم ادامداردىڭ قارەكەتىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر.
ەت پىسىرىمدەي ۋاقىت وتكەن كەزدە كامەنكا ەلدى مەكەنىنىڭ قاراسى كورىنگەن. بۇل وسى اتتاس اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اۋماعى. وكرۋگتە كامەنكا جانە بوگوسلاۆكا ەلدى مەكەندەرى بار. قاي تاراپقا قاراساڭ دا كۇزگى قاربالاس جۇمىس. بىرەۋلەر شابىندىق باسىنداعى سوڭعى كوپەنەلەردى ارتىپ جاتىر, ال تولىسىپ پىسكەن ارپا جىعىلۋدا. تامىز ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى جاۋىن-شاشىندى بولىپ قول بايلاعان سوڭ دالا ەرلەرى كەتكەن ەسەسىن ەرەن ەڭبەكتەرىمەن قايتارۋعا جۇمىلعانداي. قۇددى بال ارالارى ءتارىزدى قاربالاسا قارەكەت ەتۋدە.
– ءبىزدىڭ وكرۋگتە جۇمىسسىز ادام مۇلدە جوق, – دەيدى كامەنكا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مايا اركەنوۆا. – تۇرعىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ جەكە شارۋاشىلىقتارىمەن اينالىسادى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە باعىمداعى مال باسى ءۇش ەسەگە دەيىن ءوستى. جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ 90 پروتسەنتتەن استامى وسىنداعى «كامەنكا جانە د» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە ەڭبەك ەتەدى. ەڭبەكاقىلارى دا تولىمدى.
ەتكەن ەڭبەكتىڭ زەينەتى دە بار ەكەن. ماسەلەن, وسىنداعى كامەنكا ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى سەرىكتەستىكتىڭ ەسەبىنەن تەگىن تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. سەرىكتەستىك باسشىسى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى الەكسەي دجەيرانوۆ ءبىلىم وشاعىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار ساتىپ اپەرىپتى. شالعايداعى شاعىن ەلدى مەكەننىڭ ءبىلىم وشاعىندا وقيتىن وقۋشىلاردىڭ جاعدايى قالا مەكتەپتەرىندەگى احۋالدان سىنىقسۇيەم كەم ەمەس. جالعىز وقۋشىلار عانا ەمەس, جاستاردىڭ دا جاعدايى ويلاستىرىلعان. جاستار ورتالىعىندا كەش تۇسە ويىن-ساۋىق قىزا تۇسەدى. ال تۇندە كوشەلەرى سامالاداي جارقىراپ تۇر. جارىق شامدارىن دا سەرىكتەستىك قارجىسىنا ورناتىپ بەرگەن ەكەن. وسىنداي ىلكىمدى ىستەر جاستاردىڭ اۋىلدا قالىپ, بولاشاعىن تۋعان جەرىمەن بايلانىستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.
– بۇگىنگى تابىس تۋرالى ءسوز ساباقتاعاندا, اڭگىمەنى ارىدەن باستاماسام بولماس, – دەيدى سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكورى الەكسەي دجەيرانوۆ, – توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ءبىزدىڭ ەلدى مەكەندەردىڭ دە ەڭسەسى ءتۇسىپ قالدى. ەگىستىك القابىن قۋراي باسىپ كەتتى. بۇرىنعى بار تەحنيكانى بارتەر دەگەن تاجال جۇتقان, قالعانى قاۋساپ تۇرعان 3-4 تراكتور. ەل بولسا ۇدەرە كوشىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇردى. وسى جەردە تۋىپ, وسى جەردە وسكەن سوڭ ءبىر قارەكەت ىستەۋ قاجەت بولدى. شىنىن ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ كوپ جايى مەن ءۇشىن جۇمباق بولاتىن. ويتكەنى قاراعاندى ساۋدا ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگىمىن. سولاي بولا تۇرا تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, ينۆەستيتسيا تارتتىم. جاسىراتىنى جوق, اگرونومدار مەن ينجەنەرلەر جايلى جازىلعان كىتاپتاردى وقىدىم. ءوزىمىزدىڭ جەرلەستەرىمىزبەن, اعا بۋىن اگرونومدارمەن تىلدەستىم. ءسويتىپ الدىمەن ەگىن شارۋاشىلىعى سالاسىن ءبىر ىزگە ءتۇسىرىپ الۋ كەرەك بولدى.
ءبىزدىڭ حالىقتا «كوز قورقاق, قول باتىر» دەيتىن مازمۇنى كاتەپتى قارا نارعا جۇك بولاتىن ءسوز بار. شىنىندا دا سولاي-اۋ. تاۋەكەل ىسكە بەل بۋعان جاس العاشقى جىلى ءۇمىتىن ۇلبىرەتىپ قۋراي باسقان قۇلا تۇزگە ەگىن ەككەن. كۇتىمسىز قالعاندىقتان با ەكەن, انشەيىندە مولىنان توگە سالاتىن جەر جارىقتىق تا اڭىسىن اڭدىعانداي. العاشقى جىلعى ءونىم ءار گەكتاردان 9 تسەنتنەردەن اينالعان. شىنىن ايتقاندا, سول كەزدەگى ولشەممەن ءتاپ-ءتاۋىر بولىپ كورىنگەن. الەكسەي دجەيرانوۆ بۇدان بىلايعى ارالىقتا دالانىڭ ءتىلىن بىلەتىن مامانسىز العا باسۋدىڭ قيىن بولاتىندىعىن ۇققان. قابىرعاسىمەن كەڭەسە كەلە, ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن كادرلاردى شاقىردى. ازىرگە ولاردىڭ باسىنا جۇماق ورناتىپ بەرە قوياتىن قاۋقارى جوق. ءبارىن بولاشاقتىڭ ەنشىسىنە سەندىرگەن, ءوزى دە سەندى. سول سەنىم العا جەتەلەيدى. بۇگىندە سەرىكتەستىك كول-كوسىر تابىسقا يە بولىپ وتىرسا, ەڭ الدىمەن ءوز سەنىمىنىڭ, ەل سەنىمىنىڭ ناتيجەسى. قازىرگى تاڭدا مۇندا جۇزدەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. تابىستارى دا ولقى ەمەس. ماسەلەن, 2017 جىلدىڭ ەگىن وراعى كەزىندە ءار كومباينشى ءبىر ميلليون تەڭگەدەن استام تابىس تاپتى. وزگەنىڭ قالتاسىنداعى قاراجاتتى ەسەپتەگەندىك ەمەس, سالىستىرۋ ءۇشىن ايتامىز دا. ءبىر ايعا جەتەر-جەتپەس ناۋقاندىق جۇمىس كەزىندە وسىنداي قاراجات تابۋ ءار كومباينشىنىڭ وتباسىلىق بيۋدجەتىن تولىقتىرىپ تاستاماي ما؟
ءىس وڭعا باسقان سوڭ الدىمەن شارۋاشىلىقتىڭ جايىن ويلاعان. كەم-كەتىگى كوپ, كەرەك قۇرال-جابدىق ءالى دە تولىپ جاتىر. بىراق ادامداردى دا ويلاماي بولمايدى. ەڭ باستىسى, ەڭبەكاقىنىڭ تۇراقتى تولەنۋى. الدىمەن وسىعان كوڭىل بولگەن. جاناشىرلىقتىڭ جايىن قاراپايىم حالىق تا ۇقتى. تۇسىنىك بار جەردە تۇپكى ناتيجە دە كورىنىپ تۇرماي ما؟ العاشقى كۇننەن باستاپ كادر تاپشىلىعىن سەزىنگەن ەمەس. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جاي, اۋدان ورتالىعىنداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدىڭ ءبىلىم الۋشىلارى وسى سەرىكتەستىكتە تاجىريبەدەن وتەدى. كادىمگى قازاقتىڭ «ۇيرەنگەنىڭ وزىڭە, ىستەگەنىڭ بىزگە جاقسى» دەگەنىندەي. ناۋقاندىق جۇمىس كەزىندە قولقانات ەكەندىكتەرى دە راس. وزدەرى دە تەحنيكا ءتىلىن مەڭگەرەدى. ونىڭ ۇستىنە تاجىريبە ساباقتارىنىڭ سوڭىندا ەڭبەكاقىلارىن دا الادى. وقۋشىلارعا ول دا ولجا.
سەرىكتەستىك وبلىستاعى ساناۋلى تۇقىم شارۋاشىلىقتارىنىڭ ءبىرى. الداعى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى جەردىڭ اۋا رايىنا ءتوزىمدى, ونىمدىلىگى جوعارى بيداي سۇرىپىن ءوسىرۋدى قولعا الماق. قازىر عىلىممەن ۇشتاستىرىلعان جۇمىس اۋقىمى كەڭىپ كەلە جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا جىل سايىن مول ونىمگە قول جەتكىزۋدە.
قياپات ەڭبەكتىڭ قايتارىمى بولعان سوڭ اۋىل ادامدارىنىڭ دا قۇلشىنىسى مىقتى. قازىر اۋىلدىق وكرۋگ اۋماعىندا 165 وقۋشىعا ارنالعان ورتا مەكتەپ, دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, بايلانىس بولىمشەسى, ناۋبايحانا, بىرنەشە ساۋدا نۇكتەلەرى مۇلتىكسىز جۇمىس ىستەپ تۇر.
– بىزدە 4 كەرەۋەتكە ارنالعان كۇندىزگى ستاتسيونار جۇمىس ىستەيدى. جەرلەستەرىمىزدىڭ باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداي قالسا, تاۋلىكتىڭ قاي مەزگىلى بولسىن, كومەك كورسەتۋگە دايىنبىز, – دەيدى دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەڭگەرۋشىسى سۆەتلانا كارانەتس, – ۇستىمىزدەگى جىلى وكرۋگتەگى 14 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ سانى 211-گە جەتتى. وسى دەرەكتەن-اق شالعايداعى شاعىن ەلدى مەكەندەردىڭ جاسارىپ كەلە جاتقاندىعىن اڭعارۋعا بولادى. بارلىق تۇرعىندى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزدىك. جۇقپالى اۋرۋلاردان ءدىن امانبىز.
ەڭبەك ارداگەرى مارينا پريچەپوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ قىزمەتى مۇلتىكسىز. قاي كەزدە دە ساپالى قىزمەت كورسەتەدى. قاجەتتى ءدارى-دارمەك الاتىن ءدارىحانالارى دا بار. فارماتسەۆت مارينا تيۋكوۆا ەكى جىل بۇرىن قاجەتتى قۇجاتتارىن راسىمدەپ, ءدارىحانا اشىپتى. قازىر ءدارى-دارمەك جەتكىلىكتى.
كامەنكا اۋىلىنداعى ناۋبايحاناعا باس سۇقتىق. نارتتاي قىزارىپ پىسكەن نان ءيىسى جان سارايىڭدى اشىپ جىبەرەردەي. ناۋبايحانا مەڭگەرۋشىسى ليۋبوۆ تيۋكوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كۇن سايىن جۇزدەگەن بولكە ساپالى نان پىسىرەدى ەكەن. وكرۋگ تۇرعىندارىنا مولىنان جەتەدى. ءتىپتى ىرگەلەس قونعان ەلدى مەكەندەردەن دە كەلىپ نان الىپ تۇرادى. نان باعاسى ارزان. ماسەلەن, ءبىر بولكە نان – 45 تەڭگە.
زەينەتكەرلەردىڭ ءجيى جينالاتىن جەرى اۋىلداعى پوشتا بولىمشەسى.
– اۋدان ورتالىعىنا بارماي-اق ءوزىمىزدىڭ پوشتادان قاجەتتى وپەراتسيالاردى جاساي الامىز, – دەيدى پوشتا مەڭگەرۋشىسى ليديا وماروۆا, – جەدەل نەسيە الۋ, وزگە دە قاجەتتى قۇجاتتاردى تولتىرۋ ءبىزدىڭ قۇزىرىمىزدا.
سەرىكتەستىك باسشىسى ءوز وكرۋگىندەگى حالىقتىڭ جايىن عانا ەمەس, توسكەيدە مالى قوسىلعان كورشىلەرىنىڭ دە قامىن ويلاپ ءجۇر. ماسەلەن, تاياۋدا عانا ۆاسيلەۆ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ مەديتسينالىق پۋنكتىنە جەدەل جاردەم كولىگىن سىيعا تارتىپتى.
– بۇل قايىرىمدىلىقتى شىن جۇرەكتەن جاسادىم, – دەيدى الەكسەي دجەيرانوۆ, – ول وكرۋگتىڭ اۋماعىندا ءبىزدىڭ سەرىكتەستىكتىڭ دە بىرنەشە مىڭ گەكتار جەرى بار. سول جەردە سەرىكتەستىك ديقاندارى ەڭبەك ەتەدى. بۇرىنىراق ولار اۋىرىپ-سىرقاپ قالعاندا جەدەل جاردەم كولىگىنەن قيىنشىلىق كورىپ كەلگەن بولاتىن ءارى جالعىز ءبىزدىڭ ەڭبەككەرلەرىمىز عانا ەمەس, ول وكرۋگتە دە جۇزدەگەن ادامدار تۇرىپ جاتىر عوي.
ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشقان ەلدى مەكەننەن ۇزاپ بارا جاتىپ ارتىمىزعا قاراعانبىز. كوز ۇشىندا ساپ-سارى تەڭىزدىڭ مايدا تولقىندارىن قاق جارىپ دالا كەمەلەرى كەتىپ بارا جاتىر ەكەن. كادىمگىدەي سارى دالانى اۋەنگە بولەپ. ىرىس شاقىراتىن ەڭبەك اۋەنى عوي بۇل.
بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى,
ساندىقتاۋ اۋدانى