بۇگىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» اۋماعىنان QazaqGeography «قازاقستاندىق ۇلتتىق گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ» ەكسپەديتسيالىق توبى ارال تەڭىزىنە كەزەكتى عىلىمي-تانىمدىق ساپارعا اتتاندى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz.
سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك ارالعا باعىتتالعان «ارال-2018» عىلىمي-تانىمدىق ەكسپەديتسياسى 10–29 مامىر ارالىعىندا وتەدى. ەكسپەديتسيا قۇرامىندا عالىم-گيدروبيولوگتار, كارتوگرافتار, تاريحشىلار, مادەنيەتتانۋشىلار, ارحەولوگتار, ەكولوگتار, بيولوگتار, جۋرناليستەر مەن فوتوگرافتار بار.
عىلىمي سىنامالاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا پلانكتوندىق قاۋىمداستىقتاردىڭ بيوالۋانتۇرلىلىگى, تۇز, فوسفور دەڭگەيى, قىشقىلدىعى, سۋدىڭ لاستىعى تۋرالى دەرەكتەر جينالادى, ول سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك ارال ەكوجۇيەسىنىڭ دامۋىنداعى ترەندتى الدىن الا انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان وزگە, ەكسپەديتسيا ارال ءوڭىرى بويىنشا تۋريستىك باعىتتار كارتاسىن جاساۋ, بىرەگەي فوتو جانە بەينەماتەريالداردى جيناۋ ماقساتىن كوزدەيدى.
ەكسپەديتسياعا قاتىسۋشىلارعا اق جول تىلەپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ يننوۆاتسيالار جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قازاقستاندىق ۇلتتىق گەوگرافيالىق قوعامنىڭ باسقارۋشى كەڭەسىنىڭ توراعاسى قانات بايعارين ءسوز سويلەدى.
«بۇگىنگى ارالعا ەكسپەديتسياعا شىعۋشىلاردى ۇلكەن ماقتانىشپەن شىعارىپ سالعالى تۇرمىن. بۇل QazaqGeography ەكسپەديتسيالىق توبىنىڭ ارال تەڭىزىنە جاساپ وتىرعان ءۇشىنشى عىلىمي-تانىمدىق ساپارى. ءبىز ءوڭىردىڭ تۇراقتى دامۋ مۇمكىندىگىن, ونىڭ ەكونوميكالىق جانە تۋريستىك الەۋەتىن زەرتتەۋدى جالعاستىرامىز. ارال تەڭىزىنىڭ اۋىر جاعدايى تۋرالى ۇنەمى ايتا بەرۋگە بولمايدى, وسى ايماقتىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن قاراستىرۋ كەرەك. ادامدار ول جەردەن كەتپەي, سوندا قالۋعا تىرىسادى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – اتالعان ءوڭىر ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن اشۋ مۇمكىندىكتەرىن انىقتاۋ. اسىرەسە, قازىر كىشى ارالدىڭ قالپىنا كەلۋ جاعدايىندا بۇل وتە ماڭىزدى. ەكسپەديتسيا توبىنا ساتتىلىك تىلەيمىن. ولاردىڭ ءوز ىستەرىنە ادالدىعى مەن شەبەرلىكتەرى ءۇشىن العىس ايتامىن. ولار – ىنتاگەرلەر. ولار جاي عانا قىزىقتى وقيعا ىزدەۋشىلەر ەمەس, سونىمەن قاتار ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن ماماندار», دەدى قانات بايعارين.
ساپارداعى 19 كۇننىڭ ىشىندە ەكسپەديتسيا قۇرامىنداعى 20 ادام بەس جول تالعامايتىن كولىكپەن قازاقستان جانە وزبەكستان اۋماعىنداعى 7 مىڭ شاقىرىمدى باسىپ وتەدى.
«ساپار مىنا باعىتتار بويىنشا: استانا – قاراعاندى – بالقاش – شۋ – تاراز – شىمكەنت – تاشكەنت – سامارقاند – بۇحارا – ۇرگەنىش – نۇكىس – مويناق – ارال تەڭىزى – بەينەۋ – بوزوي – ارال تەڭىزى – ارال – قىزىلوردا – جەزقازعان – قاراعاندى – استانا ارقىلى وتەدى. وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك ارالدا ءبىز ونعا جۋىق ۇلگى الامىز. عىلىمي تۇرعىدان تۇزدىلىق, قىشقىلدىق, سۋدىڭ لاستانۋى جانە باسقا دا پارامەترلەر زەرتتەلەدى», دەدى QazaqGeography مەنەدجەرى, ەكسپەديتسيا باسشىسى نۇرجان العاشوۆ.
«اۆالون» تاريحي-گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ باسشىسى ۆيتالي شۋپتاردىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپالىق جانە امەريكالىق تۋريستەر ءۇشىن ارال وڭىرىندەگى كەمە قورىمدارى ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. ءتىپتى تۋريستەر سولاردى كورۋ ءۇشىن الىس قاشىقتىقتارعا دجيپتەرمەن, موتوتسيكلدەرمەن, ۆەلوسيپەدتەرمەن نە بولماسا جاياۋ بارۋعا دايىن. وكىنىشكە وراي قازاقستان اۋماعىندا مۇنداي كەمەلەر ۋاقىت وتكەن سايىن ازايۋدا. وزبەكستاندا, ونىڭ ايتۋىنشا, ولاردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قانداي دا ءبىر ارەكەتتەر جاسالىپ جاتىر.
«ساياحاتتاۋشىلارعا ارال ماڭى بويىنشا تاريحتىڭ ەڭ قىزىقتى كەزەڭى – كەڭەس ءداۋىرى. بۇل ەكولوگيالىق اپات ورىن العان ۋاقىت, سونىڭ سالدارىنان سۋرەتكە تۇسىرۋگە قولايلى دەرلىك وبەكتىلەر – كەمەلەردىڭ توت باسقان ارقاۋ نەگىزدەرى قالعان. ادامدار سولاردى كورۋ ءۇشىن مىڭداعان شاقىرىم جەردى ەڭسەرۋگە دايىن. كەمەلەر قورىمىن ادامدار اقشاعا بولا قۇرتىپ جاتىر, بىراق جەرگىلىكتى بيلىك وعان قارسى ەشتەڭە جاساپ جاتقان جوق. ولار ەلگە اقشا اكەلەتىن ەڭ ماڭىزدى تۋريستىك نىسانداردىڭ جويىلىپ جاتقانىن تۇسىنبەيدى», دەدى تاريحشى.
ۆيتالي شۋپتار, سونداي-اق, كەز كەلگەن ورتالىق ازيا ەلى ءۇشىن ترانسشەكارالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ماڭىزدى, ويتكەنى تۋريستەر ادەتتە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءبارىن ارالايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىندە ءتۋريزمدى دامىتۋ سالاسىندا وڭىرلىك باستامالاردىڭ مۇمكىندىگى مول. سەبەبى, شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن ءبىز قازاقستان, تاجىكستان نەمەسە وزبەكستان ەمەس, ورتالىق ازيا ەلى بولىپ سانالامىز. ولار وسى ايماققا كەلگەن كەزدە, ءار ەلدىڭ ەڭ مىقتى دەگەن جەرلەرىن كورگىسى كەلەدى. تەك قانا ءبىر ەلگە كەلەتىن تۋريستەر از. وسىلايشا قانداي دا ءبىر جولمەن ەكونوميكانى تۇرلەندىرۋگە بولادى», دەدى ۆ.شۋپتار.
2016 جىلى قازاقستاندىق ۇلتتىق گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ ەكسپەديتسيا قۇرامىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدار توبى سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ بىرنەشە بولىگىندەگى سۋدىڭ گيدروبيولوگيالىق جاي-كۇيىن زەرتتەدى. سول كەزدە عالىمدار سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ ورتاشا تۇزدىلىعىنىڭ تومەندەۋىن بايقاعان, بۇل سولتۇستىك ارالداعى ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ جاقسارۋىن الدىن-الا بولجاۋعا ىقپال ەتتى.