تسەحتىڭ ءىشى شاڭنان تۇماندانىپ كەتكەن ءتارىزدى, ماشينالار داۋىسى مەن تاستىڭ تارسىلىنان قۇلاق تۇنادى. جۇمىسشىلار كوزىنە كوزاينەك, ۇستىنە برەزەنت كيىم, اياعىنا رەزەڭكە ەتىك كيىپ العانىمەن دە, شاڭنىڭ وتپەيتىن جەرى جوق. ورىمدەي قىزدىڭ قويۋ قارا كىرپىگىنە كىرەۋكەلەنىپ شاڭ تۇرىپ قالعان. تاماعى دا شاڭنان قۇرعاپ, جۇتىنعان سايىن وزەگىن اشىتىپ, قارلىعىڭقىراپ تۇر. بىراق وعان قاراپ جاتقان ءلاززات جوق, لەنتالار بويىمەن سۋداي اعىپ بارا جاتقان تاستاردان كوزىن المايدى.
ستۋدەنت كەزىندە تاجىريبەلىك ساباققا بارعاندا قۇربى-قۇرداستارىمەن شۋلاپ ءجۇرىپ, ءبىر ايدا ىستەيتىن جۇمىستى ءبىر-ەكى كۇندە قاعىپ تاستايتىن. ول كەزدە ەشتەڭە ويلامايتىن ەدى, جۇمىس تەز ءبىتىپ قالاتىنداي كورىنەتىن. قازىر ويلاسا جەكە وزىنە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوقتىعىنان ەكەن عوي. ستۋدەنتتەرگە ەشكىم جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەمەيتىن, قايتا ولارعا شەبەرلەر قولىنان كەلگەنشە جۇمىستىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ الەك بولاتىن. ول لەنتامەن اعىپ جاتقان تاستاردان كوز الماي تۇرعان. كوزىنىڭ قيىعى بايقاپ قالدى, اۋىسىمدا بىرگە ىستەيتىن ۆيكتور ميحايلوۆيچ ماحاچيۋك دەگەن ەگدە كىسى بۇعان قولىن سىلتەپ, بىرنارسەلەردى ايتىپ جاتىر ەكەن. تسەحتىڭ شۋىنان, قۇلاعىنا كيىپ العان قورعانىشتان ونىڭ داۋىسى ەستىلمەيدى. تاجىريبەلى جۇمىسشى وعان «قولىڭدى بايقا, ۇرىپ الما!» دەپ تۇر ەكەن. كەشە العاش كەلگەندە نە ىستەرىن بىلمەي, ەرسىلى-قارسىلى جۇرە بەرگەن قىزعا وسىنداعى ليۋبا دەگەن ايەل داۋىس كوتەرىپ ۇرسىپ تاستاعان بولاتىن. جاس قىز كوزى جاساۋراپ جىلاپ قالعان. شۋ مەن شاڭ كىمنىڭ دە بولسا جۇيكەسىن توزدىرادى, ليۋبا دا شارشاپ جۇرەدى, لەنتادا تۇرىپ قالعان تاستى يتەرىپ جىبەر دەپ نۇسقاعاندى تۇسىنبەگەن جاس قىزعا ايقاي سالعانى راس ەدى.
سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىندەگى ۋچاسكەلەردىڭ قايسىسىنىڭ دا جۇمىسى جەڭىل ەمەس. اسىرەسە سونىڭ ىشىندە تاس مايدالاۋ ۋچاسكەسىنىڭ جۇمىسى اۋىر. ماشينا مايدالاپ جاتقان تاستىڭ شىقىرلاپ, شۋىلداعان دىبىسى ميىڭنان وتەدى. «كەتسە كەتسىن, مەنىڭ ايقايىما عانا ەمەس, مىنا شاڭعا ءوزى دە شىداماس. جاپ-جاس قىزعا باسقا جەردە ورىن جەتپەي قالدى ما, مەكتەپكە, اۋرۋحاناعا نەگە بارمايدى؟ قايتا وسى ارادان كەتىپ جولىن تاپسىن» دەپ ويلاپ قويدى ليۋبا تاتەي جىلامسىراپ تۇرعان قىزعا ءبىر قاراپ قويىپ. بەينەتتەن جاۋىر تورىداي بولعان قاراپايىم ەڭبەك ادامى ەمەس پە, ليۋبانىڭ تىز ەتپە مىنەزى بولعانىمەن, قايتىمى تەز ايەل بولاتىن. ءلاززاتتى ىشىنەن اياپ تۇردى, مىنا شاڭنان كەتسە كەتىپ قالسىن دەپ ويلادى. ال ۆيكتور ميحايلوۆيچ تالدىرماش قارا قىزدىڭ بويىنان وجەتتىك بايقاعان. ۇندەمەي, جۇمساعان ىسكە شاۋىپ كەتەتىن ەلگەزەكتىگىن قايتەرسىڭ. جۇمىستىڭ قىر-سىرىن تەزىرەك ۇيرەنۋى ءۇشىن ول ءلاززاتتى «انا جەردە تاس كەتتى, مىنا جەردىڭ لەنتاسىن قارا», دەپ ءجيى جۇمساي بەرەدى. ورىسشاسى ناشار قىزدىڭ قازاق اۋىلىنان ەكەنىن تسەحتاعى ورىستىلدىلەر شامالادى. «ۇياڭدىعىنا قاراعاندا كوپ بالالى وتباسىنان بولار. اتا-اناسى مۇندا نەگە جىبەردى ەكەن؟» دەپ ويلادى ۆيكتور ميحايلوۆيچ. وسى تسەحقا جۇمىسقا كەلگەن تالاي جاس شاڭ مەن شۋعا شىداماي, ءبىر اي وتەر-وتپەستەن قاراسىن كورسەتپەي كەتەتىن. تسەحتاعىلار العاشقى كۇنى-اق جىلاعان ءلاززاتتى كەتىپ قالادى دەپ ويلادى. ولار قاتەلەسكەن ەكەن, قارا قىز كەلەسى اۋىسىمدا بارىنەن بۇرىن كەلىپ, جۇمىس كيىمىن كيىپ الىپ, ولاردى كۇتىپ تۇرعان ەدى.
وسىدان 28 جىل بۇرىنعى وسى كورىنىستەر ءلاززات باقتياروۆا ءۇشىن قازىر ەرتەگى ىسپەتتى. راسىندا, ءلاززاتتىڭ وسى تاس مايدالاۋ ۋچاسكەسىنە كەلگەنى ءبىر تاعدىردىڭ ءىسى بولدى. ول سوناۋ امانگەلدى اۋدانىنداعى يمانوۆ كەڭشارىندا تۋدى. ول كەزدە امانگەلدى اۋدانى تورعاي وبلىسىنا قارايتىن. وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارى شۇبارتاۋلىقتار باستاماسىمەن قوي وسىرەتىن كومسومول-جاستار بريگادالارى قۇرىلىپ جاتتى. مەكتەپتى بىتىرگەن جاستار كەمىندە ەكى جىل كومسومول جاستار بريگاداسىندا قالىپ, قوي باعۋى كەرەك. زامانى ادامىن قالاي بيلەمەدى, قالاي يلەمەدى دەسەڭشى, مەكتەپتى جاقسى وقىپ بىتىرگەن تالاي دارىندى, تالانتتى جاستاردى قويدىڭ سوڭىنا سالدى, كۇل-كۇمەلەش بولىپ اۋىلدا قالدى عوي. ءلاززاتتىڭ اكەسى ابدىعۇل دا مال باقتى, بىراق ول بالالارىنىڭ وقىعانىن قالايتىن. «قىزدارىما قوي باقتىرمايمىن» دەپ بۇلقىنسا دا, ءوزى كوممۋنيست بولعان سوڭ, قاتاڭ جۇيەگە قارسى ءسوز ايتا الماي ىشتەن تىندى. ءبىر جينالىستا اۋىلدىڭ مەكتەپ ءبىتىرىپ جاتقان بالالارىنا قوي باقتىرۋ ماسەلەسى تاعى قارالدى. «وقيتىن بالاعا وبال جاسامايىق» دەگەن ونىڭ ءسوزىن ەستىر قۇلاق بولمادى. ول مالدىڭ ءبارىن تاستاپ, ءبىر تۇندە قوستاناي قالاسىنا كوشىپ كەتتى. ابدىعۇلدىڭ التى قىز, ەكى ۇلى بولاتىن, قوستانايعا كەلگەن سوڭ, تاعى دا ەكى قىزدى بولدى. ءلاززات ى.التىنسارين اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا وقىدى. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ رۋدنىي قالاسىندا تۇراتىن اپاسىن جاعالاپ كەلىپ, پەداگوگيكا ۋچيليششەسىنە قۇجات تاپسىردى. ەمتيحاندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتتەن جاقسى ءوتتى دە, ماتەماتيكادان «قۇلادى». ەسىكتىڭ سىرتىندا جىلاپ تۇرعان قىزدىڭ قاسىنا ەكى ايەل كەلىپ, «جىلاما, ۋچيليششەگە تۇسە الماساڭ, تەحنيكۋمعا ءتۇس. حيميادان قالايسىڭ؟» دەيدى. «جاقسىمىن, ۋچيليششەگە تۇسە الماي تۇرعاندا تەحنيكۋمعا قالاي تۇسەمىن؟» دەيدى وكسىگىن باسا الماي تۇرعان ءلاززات. ەكى ايەل ونى قولىنان جەتەكتەپ اكەلىپ, يندۋستريالىق تەحنيكۋمنىڭ پايدالى قازبالاردى بايىتۋ فاكۋلتەتىنە ء«تۇسىرىپ جىبەرەدى». كەيىن ويلاسا, تەحنيكۋمعا بالا جەتپەيدى ەكەن عوي.
ونى قولىنان جەتەكتەپ وقۋعا تۇسىرگەن ەكى ايەلدىڭ ءبىرى ۇستازى ليۋبوۆ نيكولاەۆنا دانيلوۆا ەكەن. ورىس تىلىندە ءبىر اۋىز ءسوزدى دۇرىس ايتا المايتىن لاززاتقا وقۋدى بىتىرگەنشە كومەكتەستى. «سەنىڭ تالپىنىسىڭا ريزا بولامىن» دەيتىن. فاكۋلتەتتە ءوزى سەكىلدى ورىمدەي جاس قىزدار از بولعان جوق. بارلىعىمەن دوستاسىپ كەتتى. ءورىستىلدى ورتادا بۇل دا «شۇلدىرلەي» باستادى. ستۋدەنتتىك كوڭىلدى كۇندەر زۋلاپ وتە شىقتى. مىنە, سودان بەرى ءلاززاتتىڭ بار ءومىرى تابان اۋدارماي وسى شاڭى بۇرقىراعان تسەحتا ءوتىپ كەلەدى. ءومىردىڭ اششى-تۇششىسىن دا تاتتى. تۇرمىس قۇردى, بالا ءسۇيدى. قازىر بولاتى ازامات بولىپ ءوستى. ءتارتىپ ساقشىسى. ءبىر اۋىسىمداعى ۇجىمى لاززاتقا ءوزىنىڭ تۋعاندارىنان كەم ەمەس. بىراق ۇستازى ليۋبا دا, ليۋبوۆ نيكولاەۆنا دا, ۆيكتور ميحايلوۆيچ تە ەمەس, ءومىردىڭ ءوزى بولدى. وسى شاڭى بۇرقىراعان تسەحقا جەتكەنشە اسىعادى, ۇجىمداستارىمەن ايتار, بولىسەر سىرى بار. بىرىنە-ءبىرى قاجىعاندا سۇيەۋ, قۋانىشىنا دا ورتاقتاسادى. ءومىر دەگەن ۇستازى وعان ادامداردى ۇلتى, ءدىنى, ءتىلى ەمەس, ادامگەرشىلىگى, ادال نيەتى جاقىنداستىرادى دەپ ۇيرەتتى.
قازىر ءوزى دە شاكىرت تاربيەلەيتىن كانىگى مامان بولىپ الدى. قۇلاقتى تۇندىرعان شۋدىڭ اراسىنان قانداي كولەمدەگى تاستىڭ كەلە جاتقانىن, قانداي كولەمدەگى تاستىڭ لەنتادان وتپەي قالعانىن, قانداي تەتىككە تاستىڭ تىعىلىپ قالعانىن كوزىن جۇمىپ تۇرىپ ايتىپ بەرەدى. شاكىرتتەرى تاڭعالادى. تاستىڭ ءوزى دە تازالىقتى سۇيەدى, شاڭدى جاز ايىندا سۋمەن جۋىپ تۇرادى, قىستا سىپىرىپ, تاستىڭ جولىن اشادى. وسى تسەحتاعى شاڭنان وكپەسى قابىنىپ اۋرۋحانادا جاتقان كۇندەرى بولدى. تۇندە ۇيىقتامايدى. مەدبيكە كەلىپ: «نەگە ۇيىقتامايسىز, ءبىر جەرىڭىز اۋىرىپ تۇر ما؟» دەپ سۇرايدى. «ەش جەرىم اۋىرمايدى, بۇگىن مەنىڭ تۇنگى اۋىسىمعا شىعاتىن كۇنىم عوي, ادەتتەنىپ قالعانمىن, تۇندە ۇيىقتاي المايمىن» دەپ جاۋاپ بەردى. ءبىر تسەحتا, ءبىر فابريكادا تابانى كۇرەكتەي 31 جىل جۇمىس ىستەگەن ءلاززات باقتياروۆانى سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنىڭ بۇكىل ۇجىمى بىلەدى دەسەك بولار. دوڭگەلەك ءجۇزدى ايەلدىڭ ەسىمى قۇرمەتكە لايىق كەنشىلەر قاتارىندا اتالادى. مەرەكەلەردە «سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى مۇحامەدجان تۇرداحۋنوۆتىڭ ءوزى تالاي رەت قولىن قىسىپ, العىس حاتىن ۇسىندى. كەن الىبىنىڭ 60 جىلدىق تويىندا دا ءلاززات كاسىپورىن جەتەكشىسىنىڭ العىس حاتىنا يە بولدى. ول ءوزىن باقىتتى سەزىنەدى.
تاس مايدالاۋ ۋچاسكەسىندە ءوندىرىلىپ جاتقان قيىرشىق تاستاردى ەلىمىزدىڭ جول, ءۇي قۇرىلىستارىنا پايدالانادى. جولسىز دا, ءۇيسىز دە دامۋ جوق. ال ول تاستاردىڭ ءناپ-نازىك ايەل قولىنان شىققانى ەشكىمنىڭ ويىنا كەلە قويمايدى. راسىندا, كەرەعارلىققا پارا-پار كورىنىس ەمەس پە؟!.
ءنازيرا جارىمبەت, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى