تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياساتى ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنى بەلگىلى. بۇگىنگى تاڭدا وسىنداي جاۋاپتى سالادا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ايەلدەر دە بارشىلىق. حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى قارساڭىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىمەن بىرلەسە وتىرىپ ديپلومات ايەلدەر اراسىندا ساۋالداما جۇرگىزىپ, بىرنەشە سۇراققا جاۋاپ العان بولاتىن.
نەگىزىنەن ديپلوماتيا ەرلەردىڭ جۇمىسى ەكەنى ءجيى ايتىلادى. بۇل پىكىرمەن كەلىسەسىز بە؟
2. نەلىكتەن ديپلوماتيالىق قىزمەتتى تاڭدادىڭىز؟
3. ايەلدەرگە ءتان قاسيەتتەردىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتتە كومەكتەسكەن كەزدەرى بولدى ما؟
4. جاۋاپتى قىزمەت پەن وتباسىن قاتار الىپ ءجۇرۋ قيىن با؟
راۋشان ەسبولاتوۆا, قازاقستاننىڭ تايلاند كورولدىگىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
1.راسىمەن, ديپلوماتيا عاسىرلار بويى ەرلەر ماماندىعىنىڭ قاتارىنا جاتقىزىلدى. دەگەنمەن, بۇگىندە ديپلوماتتار قاتارىندا ايەلدەردىڭ سانى ارتۋدا. مىسالى, نيۋ-يوركتە باس كونسۋل ايەلدەر سانى 27-گە جەتتى. ال تايلاندتا 12 ەلشى ايەل اككرەديتتەلگەن. مەنىڭ ويىمشا, قازىرگى تاڭدا بۇل سالانى تەك ەر ازاماتتارعا عانا ءتان دەپ كەسىپ ايتۋعا بولمايدى.
2. بۇل قىزمەت ارقىلى ەلباسى ماعان ۇلكەن سەنىم ارتتى دەپ ويلايمىن. سونىمەن قاتار ديپلومات ءوزىنىڭ كاسىبيلىگىن, ينتەللەكتۋالدى كاپيتالىن, الەۋمەتتىك بايلانىستارىن پايدالانا وتىرىپ قازاقستاننىڭ دامۋى مەن ەل يگىلىگى ءۇشىن ءوز وتانىنان الىس جەردە جۇمىس ىستەيدى. بۇل دا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنى انىق.
3. مەنىڭ ويىمشا, پاتريوتيزم, ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, مەملەكەتتىڭ جەتىستىكتەرىن ماقتان تۇتۋ ادامنىڭ جىنىسىنا تاۋەلدى ەمەس. ال ديپلومات جۇمىس بارىسىندا كەز كەلگەن اداممەن ءتىل تابىسۋى كەرەك. بۇل ايەل ادامدارعا ءتان قاسيەتتەردىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن. سونىمەن قاتار ءبىز جەرگىلىكتى ايەلدەر قاۋىمىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولامىز. بۇل دا قىزمەتىمىزگە پايداسىن تيگىزبەي قويمايدى.
4. وتباسى دا ديپلوماتياعا نەگىزدەلگەن كىشىگىرىم مەملەكەت ەكەنى ءسوزسىز. ۇلىم مەنىڭ جاۋاپتى جۇمىس ىستەيتىنىمدى تۇسىنەدى. ال مەن ونىمەن ۋاقىت وتكىزۋ ءۇشىن ءار مۇمكىندىكتى پايدالانۋعا تىرىسامىن. تاڭەرتەڭ 5-تە تۇرىپ, تاڭعى اس ازىرلەپ, مەكتەپكە شىعارىپ سالامىن. جۇمىس قانشالىقتى ماڭىزدى بولعانىمەن, وتباسىنداعى ءتارتىپتى ساقتاۋعا, بالا تاربيەسىنە ۋاقىت ءبولۋ كەرەك.
ءمادينا جاربوسىنوۆا, ەقىۇ ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى ارنايى وكىلى جانە ۇيلەستىرۋشىسى
1.شىنىندا دا ديپلوماتيا ەر-ازاماتتارعا ءتان سالا رەتىندە مويىندالعان. مەن ديپلوماتيالىق قىزمەتكە ەندى كەلگەندە كوپ جۇمىس ىستەۋگە, كاسىبي دەڭگەيدە ەرلەرمەن تەڭ نەمەسە كەيبىر جەرلەردە جوعارى بولۋعا لايىق ەكەنىمدى دالەلدەۋگە ءماجبۇر بولدىم. كەيىن نيۋ-يوركتە «كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزە بىلگەن ايەلگە» دەگەن جازۋمەن الەمدىك ەسكەرتكىش تاڭبانى الدىم. بۇل مەنى جىگەرلەندىرە ءتۇستى. قازىرگى تاڭدا بۇل سالادا ايەلدەر ەر-ازاماتتارىمىزدان كەم جۇمىس ىستەمەيدى.
2. مەن ديپلومات بولۋدى مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ ارماندادىم. الايدا, قازاقستان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن عانا ارمانىم جۇزەگە استى.
3. بارلىق ايەلدەردىڭ بويىندا بولاتىن جاۋاپكەرشىلىك, جۇمىسقا قابىلەتتىلىك جانە جيناقىلىق ماعان دا ءتان قاسيەتتەردىڭ ءبىرى. سونداي-اق جۇمىسىمىزدا ايەلدىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا دەگەن ۇمتىلىسى دا كوپ كومەگىن تيگىزەدى. قارسىلاسىمدى سەندىرۋ ءۇشىن ەموتسياعا جۇگىنگەن كەزىم دە از ەمەس. مىسالى, بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى كوفي اننان 2002 جىلدىڭ قازان ايىنا ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ساپارىن جوسپارلادى. مەن ول كەزدە قازاقستاننىڭ بۇۇ-داعى تۇراقتى وكىلى ەدىم. سول كەزدە باس حاتشىنىڭ ساپارى يراكتاعى جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى كەيىنگە قالدىرىلاتىنى حابارلاندى. كوفي اننان اۋىزشا تۇسىنىكتەمە بەرۋ جانە مەملەكەت باسشىلارىنا كەشىرىم حاتتارىن جولداۋ ءۇشىن ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن موڭعوليا ەلشىلەرىن كەزدەسۋگە شاقىردى. جارتى ساعاتقا سوزىلعان كەزدەسۋدە ەر-ازاماتتار بۇل ساپاردىڭ بولمايتىنى تۋرالى حابارلامانى جەڭىل قابىلدادى. ال مەن ەموتسيالارىمدى شەكتەي المادىم. كەزدەسۋدەن كەيىن كوفي اننان ساپاردىڭ كەيىنگە قالدىرىلعانى تۋرالى حاتتاردى تاراتپادى. ءۇش ساعاتتان كەيىن وسى كابينەتتىڭ باستىعى يكبال ريزا تەلەفون سوعىپ, باس حاتشى ساپارعا بارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتتى. ول ماعان: «ەلشى حانىم, ەموتسيونالدى تۇرعىدا سەندىرە ءبىلدىڭىز, سەبەبى باس حاتشى العاش رەت حالىقارالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا تاراتىلعان شەشىمىن جوققا شىعاردى», دەدى. بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ قازاقستانعا العاشقى ساپارى 2002 جىلعى 18 قازاندا ءوتتى. وسىلايشا مەن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىندادىم.
4.وتباسىڭ مەن جۇمىسىڭدى قاتار الىپ ءجۇرۋ سىرت كوزگە وڭاي كورىنگەنىمەن, ءىس جۇزىندە بىرقاتار قيىندىقتار بار. بىراق وتباسىندا دا ديپلومات بولا ءبىلۋ كەرەك. ايەل – وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولعاندىقتان, كەيدە ءوز مۇددەلەرىڭدى شەكتەۋگە تۋرا كەلەدى.
جۇلدىز اقىشەۆا, بۇۇ-نىڭ وڭتۇستىك افريكاداعى ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ايماقتىق وكىلى
1.مەنىڭ ويىمشا, ديپلوماتيا – گەندەرلىك بەلگىگە نەگىزدەلمەگەن كاسىبي سالا. ول باسقا ماماندىقتار سياقتى ءبىلىم, كاسىبي دايىندىق, تاجىريبە مەن يكەمدىلىكتى قاجەت ەتەدى. تابىسقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جۇمىستى ۇلكەن ىنتامەن ىستەۋ كەرەك. الايدا, كوپتەگەن ءىسساپارلار مەن تۇراقسىز جۇمىس كۇنى سياقتى ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىستى ايەلدەردە بىرقاتار قيىندىق تۋىندايدى. كاسىبي تۇرعىدا دامۋ مەن وتباسىلىق مىندەتتەردى ورىنداۋدى قاتار الىپ ءجۇرۋ وڭاي ەمەس.
2. مەنىڭ بارلىق كاسىبي قىزمەتىم بۇۇ-مەن تىعىز بايلانىستى. رەسەي سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ديپلوماتيالىق اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتى بولا وتىرىپ, رەسەيدىڭ نيۋ-يوركتەگى بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىگىندە تاعىلىمدامادان ءوتتىم, ودان كەيىن قازاقستاننىڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلەتتىگىنىڭ ديپلوماتى رەتىندە جۇمىس اتقاردىم. قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق اپپاراتىنا قايتا ورالىپ, بۇۇ مەن حالىقارالىق ۇيىمدار باسقارماسى باسشىسىنىڭ لاۋازىمىنا تاعايىندالدىم. 18 جىل بويى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسىندا, العاشىندا ۆەناداعى شتاب-پاتەرىندە, قازىر وڭتۇستىك افريكاداعى ايماقتىق كەڭسەدە جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ماماندىققا كەلگەندە تاڭداۋ كوپ بولعان جوق.
3. قازىرگى تاڭدا ارۋلاردىڭ بويىنان شىدامدىلىقتى دا, تاباندىلىقتى دا كورۋگە بولادى. بۇل قاسيەتتەر كەز كەلگەن جۇمىستا كومەكتەسەدى دەپ ويلايمىن.
4. وتباسى مەن قىزمەتتى قاتار الىپ ءجۇرۋ وتە قيىن. ءجيى ىسساپارلارعا بايلانىستى ۋاقىتىم تىعىز, الايدا بوس ۋاقىتىمدى وتباسىممەن وتكىزۋگە تىرىسامىن. كەيدە ۇلىما ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋعا Skype ارقىلى كومەكتەسۋگە تۋرا كەلەدى. الايدا, مۇندايدا بوس ۋاقىتتى, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى باعالاي باستايسىڭ.
دايىنداعان
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»