مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا حالىققا ارنالعان «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى ۇندەۋى ەلدىڭ الەۋەتىن كوتەرەتىن تاريحي قادام بولدى.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى ەلباسى ۇندەۋىندەگى ماڭىزدى بەس باستامانى قولداپ, وندا ايتىلعان شەشۋشى ماسەلەلەردى ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلدادى. پرەزيدەنت انىقتاپ بەرگەن ۇتىمدى ۇسىنىستار بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. وسى ورايدا, ۇندەۋدەگى جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ, ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋ, شاعىن نەسيە كولەمىن كوبەيتۋگە قاتىستى ءۇشىنشى ۇسىنىسقا ەرەكشە توقتالىپ وتسەك.
مەملەكەتتىڭ كەمەل كەلەشەگىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى رەسۋرس – ول ادام كاپيتالى. الايدا بۇل رەسۋرستىڭ مۇناي, گاز جانە باسقا دا پايدالى قازبا بايلىقتارى سياقتى قايتا قالپىنا كەلتىرىلمەيتىنى تابيعي زاڭدىلىق. دەگەنمەن ەڭ باستى ۇلتتىق رەسۋرس سانالاتىن ادام كاپيتالىن دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەتىمىز بارلىق جاعدايدى جاساپ وتىر.
ۇندەۋدە, بيىلعى وقۋ جىلىندا ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن 20 مىڭ بىرلىككە كوبەيتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەرىلدى. ونىڭ 11 مىڭى اقپاراتتىق تەحنولوگيا, روبوت-تەحنيكا جانە نانوتەحنولوگيالار سالاسىنداعى ينجەنەر مامانداردى وقىتۋعا باعىتتالماق. بۇعان قوسا تەحنيكالىق جانە اۋىلشارۋاشىلىق ماماندىقتارى بويىنشا بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى گرانتتارىنىڭ قۇنىن ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ گرانتتارى دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل قادامدى قازاقستانداعى ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا سالىناتىن ينتەللەكتۋالدى ينۆەستيتسيا دەپ قابىلداعانىمىز دۇرىس. وسىنداي ستراتەگيالىق باستامالار ارقىلى مەملەكەت جاستارعا ەرەكشە قامقورلىق كورسەتۋدە.
قازىرگى ۋاقىتتا ەل ەكونوميكاسىن جانداندىرۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە الەمدىك نارىقتا ەكسپورتقا باعىتتالعان, باسەكەگە قابىلەتتى, ساپالى ءونىم كولەمىن مولايتۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. سوندىقتان رەسپۋبليكامىزدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن «اقىلدى تەحنولوگيالار» ارقىلى دامىتۋدى ىسكە اسىرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇر. بۇل رەتتە مەملەكەت, اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا قىزمەت ەتەتىن جاستارعا ۇلكەن سەنىم ارتۋدا.
ۋنيۆەرسيتەت ەلباسىنىڭ ۇسىنىستارىن قولداي وتىرىپ, «اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى تسيفرلى تەحنولوگيا» دەپ اتالاتىن جاڭا ماماندىق اشۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. جاڭا ءبىلىم مەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى تارتىپ, قازاقستان جاعدايىنا بەيىمدەۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتە وتاندىق اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە تسيفرلى جۇيە ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «سيتۋاتسيالىق ورتالىق» جۇمىس ىستەيدى. بۇل باعىتتا بارلىق ماماندىقتار بويىنشا اگروبيزنەستى ۇيىمداستىرۋ, كاسىپكەرلىكتى باسقارۋ, بيوەكونوميكا, بيوينفورماتيكا, جوبالاردى باسقارۋ سياقتى جاڭا پاندەر, «اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى», «ۆەتەريناريا» ماماندىقتارى بويىنشا «مولەكۋليارلى بيولوگيا نەگىزدەرى» پاندەرى ەنگىزىلدى. بۇل ەلباسى انىقتاعان ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى جاڭا ەكونوميكادا» زور سۇرانىسقا يە بولاتىن كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى, زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن قارۋلانعان جاڭا ماماندى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال «اقىلدى تەحنيكانى» مەڭگەرىپ, باسقارا الاتىن جاڭا بۋىنداعى وزىق مامانداردى دايىنداۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارى بۇگىنگى زامان تالاپتارىنا ساي ءوز ينفراقۇرىلىمدارىن جاڭعىرتۋى قاجەت.
بۇگىنگى تاڭدا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى تاعام قاۋىپسىزدىگى, توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا, جىلۋ ەنەرگەتيكاسى, بيوتەحنولوگيا سياقتى 11 ماماندىق بويىنشا جانە مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا ماماندار دايىنداۋدى ىسكە اسىرىپ وتىرعان رەسپۋبليكا كولەمىندەگى 10 بەلدى جوعارى وقۋ ورنى ساناتىنا ەنگەن. اتالعان ماماندىقتار بويىنشا جاسالعان ءمودۋلدى باعدارلامالاردىڭ جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرا الاتىن يننوۆاتسيالىق بەيىندىگى بار. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ءتيىمدى جۇرگىزۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتە جاڭا 11 لابوراتوريا اشىلدى. ونىڭ ىشىندە «جاسىل ەكونوميكا» جانە كلەتكالى ينجەنەريا» زەرتحاناسىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. وندا اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىن باعالاۋدىڭ كەشەندى تۇردەگى مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتاماسى, گەنەتيكالىق موديفيكاتسيالانعان جانۋارلاردىڭ مونيتورينگى, وتاندىق سەلەكتسيا ناتيجەسىندە شىعارىلعان جانە شەتەلدەن اكەلىنگەن اسىل تۇقىمدى مالداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن باعالاۋدىڭ ادىستەمەلەرىن جاساقتاۋ مەن بەكىتۋ, اسىل تۇقىمدى جانۋارلارمەن مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق دەڭگەيدە جۇمىس جاساۋدىڭ نورماتيۆتىك قۇجاتتارىن ءتۇزۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر قولعا الىنۋدا.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋعا ىقپالداسۋ ماقساتىندا قازاقستان – بەلارۋس اگروينجەنەرلىك يننوۆاتسيالىق ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ قىزمەتى اگرارلىق سالاداعى تەحنيكا ء«تىلىن» مەڭگەرگەن, ساپالى ينجەنەرلەردى دايارلاۋعا باعىتتالعان. قازىردىڭ وزىندە اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن وڭدەپ, وسىرۋگە ارنالعان تراكتورلار, كومبايندار جانە اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىن زەرتتەۋ ءۇشىن ون وقۋ زەرتحاناسىن قۇرۋ جۇمىستارى اياقتالۋدا. مۇنىڭ بارلىعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مەملەكەت قويعان تالاپ-مىندەتتەر نەگىزىندە ءتيىمدى دە ناتيجەلى جۇمىس اتقارىپ جاتقاندىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىسىمەن رەسپۋبليكامىزداعى ەكى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن: كارتوپ جانە كوكونىس شارۋاشىلىعى عزي مەن جەمىس جانە ءجۇزىم شارۋاشىلىعى عزي-دى قازۇاۋ-عا سەنىمدى باسقارۋعا بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل وتاندىق اگروونەركاسىپتىك كەشەندى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ بويىنشا ەلباسى تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى عالىمداردىڭ قوسار ۇلەسىن مولايتۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك.
ۇندەۋدە مەملەكەت باسشىسى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىنىڭ قاتىسۋىمەن 75 مىڭ ورىنعا ارنالعان ستۋدەنتتىك جاتاقحانالاردى 2020 جىلعا دەيىن سالۋدى جوسپارلاعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جاتاقحانا قۇرىلىسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا بولىگىن بىرتە-بىرتە قايتارۋعا كەپىل بەرەدى. بۇل, اسىرەسە, 99% اۋىل بالالارى ءبىلىم الاتىن ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىز ءۇشىن قۋانا قابىلدايتىن جاڭا باستاما بولعانى انىق. بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە جاتاقحاناعا مۇقتاج ستۋدەنتتەردىڭ 40%-ى عانا جاتىن ورىندارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ەسەپتىك كورسەتكىشتەر بويىنشا ستۋدەنتتەر جانە جاس عالىمداردى جاتاقحانامەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوسىمشا 27 مىڭ شارشى مەتر قاجەت.
ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ كوپ بولىگىن جاس عالىمدار قۇرايدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ەلباسى ۇندەۋىندەگى ءاربىر وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن بەرۋگە قاتىستى ءبىرىنشى باستاماسى, اسىرەسە, جاس وتباسىلاردىڭ باسپانالى بولۋى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان وڭتايلى قادام ەكەنىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. ەلباسى ۇسىنعان الەۋمەتتىك ماڭىزى بار «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى تەتىگى دەپ ەسەپتەۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, «نەسيە ءوسىمىنىڭ مولشەرلەمەسى قازىرگىدەي 14-16% ەمەس, جىلىنا 7%-دان اسپايتىن بولادى, ال باستاپقى جارنا باسپانا قۇنىنىڭ 20%-نان اسپاۋعا ءتيىس».
قورىتا ايتقاندا, ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – اۋىل-اۋىلداردان كەلگەن ستۋدەنتتەرىمىزگە ءتيىستى ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولاردى ەل مەن جەردىڭ قاسيەتىن باعالايتىن ۇلت زيالىسىنا اينالاتىن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ. سوندىقتان ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جوعارىدا اتالعان باستامالارى مىندەتتى تۇردە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز.
تىلەكتەس ەسپولوۆ, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا اكادەميگى