قازىرگى تاڭدا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جاڭا سيپاتقا يە بولىپ, بۇرىنعىداي قوعام دەرتىنىڭ سالدارىمەن ەمەس, ونىڭ باستاپقى سەبەپتەرىمەن كۇرەسكە ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. سوعان وراي ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, ادەپ كەڭەسىنىڭ توراعاسى جاندوس سارسەنوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ەلباسىنىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى حالىققا جولداۋىندا مەملەكەتىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا, الەمنىڭ وزىق 30 ەلىنىڭ قاتارىنان كورىنۋىنە جول اشاتىن مىندەتتەرگە باسا ءمان بەرىلىپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىن تەجەيتىن كەدەرگىلەردى جويۋ ماسەلەلەرى دە قاراستىرىلعان. سول كەدەرگىلەردىڭ ءبىرى, قوعام دەرتى – سىبايلاس جەمقورلىق. جولداۋدا وسى ىندەتتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كۇرەستىڭ جالعاستىرىلاتىنى اتاپ كورسەتىلدى. مۇنى تەك مەملەكەتتىك ورگاندارعا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتىنا بەرىلگەن تاپسىرما دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون. سەبەبى قوعامىمىزدىڭ تازا, اشىق بولۋىنا, ەلىمىزدىڭ ودان ءارى ءوسىپ-وركەندەۋىنە بارلىعىمىز بىردەي جاۋاپتىمىز.
ەلباسىمىز ايتقانداي, بۇل باعىتتا ءبىراز جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. 2014 جىلدىڭ سوڭىندا ەلباسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيا بەكىتىلدى, ال 2015 جىلى «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. سول ۋاقىتتان باستاپ ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا ۇلگىسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ناقتىراق ايتساق, نەگىزگى باسىمدىق الدىن الۋ شارالارىنا, ونىڭ ىشىندە, جەمقورلىق كورىنىستەرىن جاساۋعا ىقپال ەتەتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى انىقتاۋ جانە ونى جويۋعا, ەكىنشىدەن, قۇقىقتىق ساۋاتتاندىرۋ شارالارىنا, حالىقتىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارىنا ارنالعان وقىتۋ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا, جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا بەرىلۋدە. ياعني جەمقورلىقتىڭ سالدارىمەن ەمەس, ونىڭ باستاپقى سەبەپتەرىمەن كۇرەسكە باسا نازار اۋدارۋدامىز.
– بۇل باعىتتا قولعا الىنعان شارۋالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى, سونىمەن قاتار بۇل ىسكە دەگەن بۇگىنگى قوعامنىڭ كوزقاراسى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– وسى ماقساتتا ارنايى دىبىستىق قۇرىلعىلاردا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋ ماسەلەسى تۇسىندىرىلەتىن ارنايى اۋديوروليكتەر تاراتىلىپ, كينوتەاترلاردىڭ كۇتۋ زالىندا, LED-ەكرانداردا, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا, ەمحانالاردا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, ساۋدا ۇيلەرىندە جانە باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردا ورنالاسقان تەلەديدارلار ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىققا توزبەۋشىلىكتى قالىپتاستىرعان ءارى قۇندىلىقتار جۇيەسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان بەينەروليكتەر حالىق نازارىنا ۇسىنىلۋدا.
ءبىلىم وشاقتارىندا «ادال ۇرپاق» كلۋبتارىنىڭ جۇمىسى جاندانىپ, جو-عارى وقۋ ورىندارىندا «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ومبۋدسمەن» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. تەاترلاردا دا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى باعىتتالعان قويىلىمدار قويىلدى.
وبلىسىمىزدىڭ بارلىق اۋدان, قالالارىندا قۇرىلعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءموبيلدى توپتار دا بەلسەندىلىك تانىتىپ, وتكەن جىلى 300-دەن استام ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, قالالار مەن اۋدانداردا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان «ەسىكتەن ەسىككە» جوباسى دا ىسكە اسىرىلدى. ەتنومادەني, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا بەلسەندىلىك تانىتىپ, حالىقتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتىن ارتتىرۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا.
كوپ جاعدايدا, وسىنداي الدىن الۋ شارالارىن وتكىزۋ بارىسىندا, سىبايلاس جەمقورلىق دەگەنىمىز نە دەپ سۇراعاندا, قاتىسۋشىلاردىڭ كوبىسى پارا الۋ نەمەسە پارا بەرۋ دەپ جاۋاپ قايتارىپ جاتادى جانە مۇنداي جاعداي تەك قانا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر اراسىندا كەزدەسەدى, بۇل تەك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ءتان دەگەن دە ۋاجدەر ايتىلىپ جاتادى.
– كەيىنگى كەزدە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءتۇرلى زاڭ بۇزۋشىلىققا بارعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر تۋرالى حابار-وشار كوبەيىپ كەتكەندەي كورىنەدى. ال شىندىعىندا قالاي؟
– ءيا, كەيدە قىزمەتتىك دارەجەسىن جەكە ماقساتتا پايدالانعاندىعى ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر اشكەرەلەندى دەگەندى ەستىپ جاتامىز. وسىنى ەستىگەن كەيبىر ادامدار جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردى, كەمشىلىكتى تۇزەتۋگە ەمەس, كەرىسىنشە بۇكىل مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن جامانداۋعا دايىن تۇرادى. جالپى, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جۇمىسىنا قاتىستى سىن ايتىلىپ جاتادى عوي. دەگەنمەن وبلىستا 7000-عا جۋىق مەملەكەتتىك قىزمەتشى ەڭبەك ەتسە, ولاردىڭ ىشىندە بىرەن-سارانى عانا جەمقورلىق ارەكەتتەرىنە بارىپ جاتادى. ال ءبىر ادامنىڭ جىبەرگەن قاتەلىگىن كورە وتىرىپ, جالپى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىسىنا باعا بەرۋ دۇرىس ەمەس دەپ سانايمىن جانە كەي جاعدايدا بۇعان يتەرمەلەيتىن ازاماتتارىمىزدىڭ ءوزى دە ەكەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك.
مىسالى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل شارالارى قولدانىستاعى زاڭ نورماسىنا سايكەس جەمقورلىققا قارسى مونيتورينگ جاساۋدى قامتيدى. وسىنداي مونيتورينگ 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاسالىپ, وبلىسىمىزدا سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى بويىنشا 93 ادامنىڭ سوتتالعاندىعى انىقتالدى.
ونىڭ ىشىندە 43-ءى لاۋازىمدى تۇلعا, ال قالعان 49-ى جەكە جانە زاڭدى تۇلعا. ياعني جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانداردىڭ 53 پايىزى مەملەكەتتىك قىزمەتكە مۇلدەم قاتىسى جوق وبلىسىمىزدىڭ تۇرعىندارى. بۇل جەردە, ارينە, مەملەكەتتىك قىزمەتشى كىنالى ەمەس دەپ ايتپايمىن. بىراق تا مۇنداي جاعدايدىڭ پايدا بولۋىنا بارلىعىمىز بىردەي جاۋاپتىمىز دەپ ويلايمىن.
– سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارى ناقتى جەمىسىن قانشالىقتى بەرۋدە دەپ ويلايسىز؟
– ءبىز ءوز تاراپىمىزدان وتكىزىلگەن بارلىق شارالاردا جەمقورلىقپەن كەلگەن تابىستىڭ قۇت بولمايتىندىعى جانە ادامنىڭ بويىندا بار جاقسى قاسيەتتەردى جوعالتىپ الماۋ اسا ماڭىزدى ەكەندىگىن ۇنەمى ايتۋدامىز. سەبەبى ۇرى ۇرلىق جاساۋىن قويسا دا, «ۇرى» اتاۋى ونىڭ قىر سوڭىنان قالمايدى دەگەن ءسوز بار. ومىردە ءبىر رەت اڭداماي باسىپ, قاتەلىككە جول بەرىلسە, ول ءومىر بويى الدىڭنان شىعادى دا تۇرادى.
جالپى, وتكەن جىلى حالىقتىڭ بۇكىل الەۋمەتتىك توپتارىنا ارناپ 800-گە جۋىق ءتۇسىندىرۋ, وقىتۋ شارالارىن وتكىزدىك. مۇنداي شارالار رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە دە كوپتەپ وتكىزىلۋدە. بۇل, ارينە ءوزىنىڭ ناتيجەسىن بەرۋدە. مىسالى, 31 قاڭتاردا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە پروگرەستى باعالايتىن 9 رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ ءبىرى – الەمدىك سوت تورەلىگى جوباسى ەسەبىن جاريالاعان بولاتىن.
جوعارىدا ايتىلعانداي, سوڭعى جىلدارى قازاقستان ءبىرىنشى كەزەكتە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ پايدا بولۋىنىڭ سەبەپتەرى مەن جاعدايلارىن جويۋعا باعىتتالعان قازىرگى زامانعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتتى ۇستانىپ كەلەدى. وسى ۇستانىم, ياعني باسىمدىقتىڭ جازالاۋدان الدىن الۋ شارالارىنا ىعىسۋى حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ وڭ باعاسىن الىپ وتىر. مىسالى, الەمدىك سوت تورەلىگى جوباسىنىڭ باعالاۋى بويىنشا قازاقستان 0,51 ۇپاي جيناپ, 2016 جىلعى ناتيجەلەرمەن (73) سالىستىرعاندا 9 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, الەمنىڭ 113 ەلىنىڭ اراسىندا 64-ورىنعا تابان تىرەدى. مۇنداي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – «سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بولماۋى» ينديكاتورى بويىنشا كورسەتكىشتىڭ 2016 جىلمەن (0,43) سالىستىرعاندا 0,02 ۇپايعا ءوسۋى (0,45) دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»