ءومىردى ورەلى ونەگەسىمەن ورنەكتەپ وتكەن سىيلاس, سىرلاس, مىنەزدەس, قايران قيماس دوسىم ءابىش جايلى جان تەبىرەنىسىمنەن تۋعان وي ورامدارى...
ن.نازارباەۆ: ء«ابىش كەكىلباەۆ – ۇلتتىق ساياساتىمىزدىڭ ۇرانشىسى», دەيدى.
ءابىش كەكىلباەۆ – تاريحشى, شەجىرەشى, جىلناماشى, حالىق جازۋشىسى, ساياساتكەر, قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, فيلوسوف, عۇلاما, ابىز, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني ۇستازى, ادامدىقتىڭ, ازاماتتىقتىڭ سيمۆولى.
ول ەشكىمدى دە بولمەيتىن, جارمايتىن, الالامايتىن, قۇلالامايتىن, ءبارى دە بولسىن, ءبارى دە وڭسىن دەيتىن, ءتانى دە, قانى دا, جانى دا تازا, ەشكىمگە قىلداي قيانات جاساماعان, ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاماعان, ەشكىمگە جەل بولىپ تيمەگەن, ەشكىمنىڭ كوڭىلىنە كولەڭكە تۇسىرمەگەن, تىپتەن, جەرگە دە سالماق سالماي جۇرەتىن, كوپشىل, حالىقشىل, قازاقشىل, مەملەكەتشىل جان ەدى.
قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنداي ماڭدايىنا ىرگەلى ەل سىيعانداي, تاڭدايىنان مارجان ءسوز, بال تامعانداي, مەيىرىمدى, مەرەيلى, جىلى, جۇمساق جۇزىنەن يماندىلىقتىڭ, يناباتتىلىقتىڭ, شاپاعاتتىڭ, شاراپاتتىڭ نۇرى توگىلىپ تۇرعانداي پەرىشتە پەيىلدى جان ەدى.
ول قازاقتىڭ كەڭ-بايتاق دارقان دالاسىنىڭ دانالىعىن, قازاقي قاسيەتىمىزدىڭ, قازاقي فيلوسوفيانىڭ قايماعىن تانىنە, قانىنا, جانىنا مولىنان سىڭىرگەن تاۋ تۇلعا.
ۇلكەندەردىڭ ورتاسىندا كىشى ەمەس, كىشىلەردىڭ ورتاسىندا ۇلكەن ەمەس عاجايىپ ءبىر بەتەگەدەن بيىك, جۋساننان الاسا, سۇتتەن اق, سۋدان تازا بولاتىن. بۇل دۇنيەدەن كورگەنى دە كوپ, تەرگەنى دە كوپ, تۇيگەنى دە كوپ, بىلگەنى دە كوپ, ىلگەنى دە كوپ, جادىنىڭ مىقتىلىعى تاسقا تاڭبا باسقانداي, زەرەك ەدى, زەردەلى ەدى.
ءبىر كەزدەسۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت, ساليقالى, سالاۋاتتى, كيەلى كەڭەستىڭ, ءماندى ءماسليحاتتىڭ ادامى. كەيدە, شىركىن-اي ادامداردىڭ ءبارى وسى ابەكەڭدەي بولسا, زامان, قوعام, ءومىرىمىز قانداي بولار ەدى دەپ قيالدايسىڭ, ارماندايسىڭ. وكىنىشكە قاراي, ارمان دەگەن ارمان, قيال دەگەن قيال, ءومىر دەگەن ءومىر.
پەرىشتەڭ بولماسا, پەندەڭ وسىنداي-اق بولسىن, اعايىن.
ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ قايراتكەرلىك, ساياساتكەرلىك قاسيەتتەرى جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى, توراعاسى بولعان كەزدەرىندە جالپاق جۇرتقا جارقىراي كورىن- ءدى. مىسالى سول زاماندا شەشى- ءمى ەڭ ءبىر قيىن بولعان ماسەلە ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ ەلتاڭباسىن قابىلداۋ بولدى.
«اتى نەسى, قاناتى نەسى» – دەپ كوپتەگەن دەپۋتاتتار ونى تۇسىنبەي, بۇرا تارتىپ, باستارىن الا قاشىپ, سان-ساققا جۇگىرتتى. سونداي ءبىر ماسەلە ابدەن ۋشىعىپ, تىعىرىققا تىرەلگەن سىن ساعاتىندا ءابىش كەكىلباي ۇلى: «قازاق قازاق بولعانى ءۇشىن مىڭ ءولىپ, مىڭ ءتىرىلىپ ءجۇرىپ, قازاق بولىپ قالعانى ءۇشىن اتقا قارىزدار. قازاق اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا ءجۇرىپ, ىرگەلى ەل, قابىرعالى حالىق بولعان. قازاقتى جىلقى مىنەزدى دەيدى. جىلقىنىڭ ەتى دە ءدارى, ءسۇتى دە ءدارى. قازاقتىڭ جىلقىسىز كۇنى جوق. جىلقى قاسيەتتى, كيەلى قامبار اتانىڭ ت ۇلىگى. وڭىڭدە تۇگىل, تۇسىڭدە اتقا مىنسەڭ باقىتتى بولاسىڭ.
قاناتتى ات – قازاقتىڭ قىرعيداي قيالى, الاتاۋداي ارمانى. قاناتتى ات – قازاقتىڭ جارقىن بولاشاعى, كەمەل كەلەشەگى. قاناتتى ات – جاقسىلىقتىڭ نىشانى, جاڭالىقتىڭ جارشىسى» – دەگەندە دەپۋتاتتار سىلتىدەي تىنىپ, بۇل جوباعا ءبىر اۋىزدان داۋىس بەردى. مىنە, دانىشپاننىڭ دۋالى اۋزىنان شىققان قاسيەتتى, كيەلى ءسوزدىڭ قۇدىرەتى وسىنداي بولدى.
ول كەزدە جوعارعى كەڭەستىڭ 362 دەپۋتاتى حالىقتىڭ قايناعان ورتاسىنان شىققان, حالىق سايلاعان, حالىق سەنگەن, ارقايسىسى سەن تۇر, مەن اتايىن دەيتىن, اۋىزدىعىمەن الىسقان, باسى كەز كەلگەن نوقتاعا سىيا بەرمەيتىن, كەز كەلگەننىڭ ايتقانىنا كونىپ, ايداعانىنا جۇرە قويمايتىن, اياقتىعا جول, اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن, ەشكىمنىڭ قاسى مەن قاباعىن قاراۋىلدامايتىن, تابالدىرىعىنا تابىنبايتىن, ار مەن نامىستان جارالعان ارقالى, قابىرعالى, ومىرتقالى ازاماتتار, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى حالىقشىل, مەملەكەتشىل تۇعىرلى تۇلعالار بولاتىن.
ولار: سالىق زيمانوۆ, ماناش قوزىباەۆ, شاحماردان ەسەنوۆ, ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, سۇلتان سارتاەۆ, ساۋىق تاكەجانوۆ جانە جوعار- عى كەڭەسكە توراعا دا, دەپۋتات تا بولعان ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ءابىش كەكىلباەۆ سياقتى عۇلامالار, دارابوزدار, ون توعىز وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلارى, وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتتەرىنىڭ توراعالارى, مينيسترلەر بولاتىن.
مىنە ءابىش كەكىلباي ۇلى وسىنىڭ ءبارىنىڭ باسىن ءبىر شاڭىراققا قوسىپ, ۇيىتىپ, ۇيىمداستىرىپ, اقىلىمەن ارقانداپ, شەبەرلىگىمەن شەگەلەپ, كىسىلىگىمەن كىسەندەپ, تالانتىمەن تاعالاپ, تاپقىرلىعىمەن تۇساۋلاپ, كوسەمدىگىمەن كوندىرىپ, شەشەندىگىمەن سەندىرىپ, دالدىگىمەن, دايەكتىلىگىمەن دالەلدەپ, شايتانعا تۇزاق قۇرارلىقتاي سۇڭعىلا ساياساتكەرلىگىمەن 362 دەپۋتاتتى ساباسىنا ءتۇسىرىپ, نەبىر تاريحي, تاعدىرلى سىن ساعاتتارىندا كۇرمەۋى قيىن, كۇردەلى ماسەلەلەردى مايدان قىل سۋىرعانداي ەتىپ, وگىز ولتىرمەي, اربا سىندىرماي شەشەتىن ەدى, جارىقتىق ابەكەڭ.
ابەكەڭنىڭ ەل, جەر, حالىق, وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرى ءبىر توبە.
ءابىش كەكىلباەۆ «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» اتتى ماقالاسىندا: «ار-نامىس قانا تاۋەلسىزدىككە تىرەك بولا الادى. ول ءبىزدىڭ تىلەگىمىزدى ەمەس, ءبىز ونىڭ تىلەگىن تىلەۋىمىز قاجەت» دەپ بىرلىكسىز ۇلتتىڭ, تۇيسىكسىز ەلدىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەستىگىن ايقىنداپ, قارا باستىڭ قامىنان گورى, ۇلتتىق مۇددەدەن جانىن اياماۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. تاريحتىڭ اششى ساباقتارىن ۇمىتپاۋعا شاقىرىپ, بيلىك اۋىسۋ كەزىندە ەل اعالارىنىڭ اراسىنداعى باقاس- تىق پەن باقتالاستىقتىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭىندا قايتالانباۋى ءۇشىن جان-تانىمەن كۇرەستى.
«ۇلت تەك قانا ۇلتتىق ىنتىماق جاعدايىندا عانا ءوز مۇددەسىنە جەتە الادى» دەپ سان جىلدار بويى حالىقتىق قاسيەتىمىزدەن ايىرىپ – توبىرلاندىرۋعا, حالىقتى بىرلىگىنەن ايىرىپ – ۇلتسىزداندىرۋعا, تاريحىنان ايىرىپ – رۋحسىزداندىرۋعا باعىتتالعان وتارشىلدىق دەرتىنىڭ ەمشىسى بولا ءبىلدى.
ءابىش كەكىلباەۆ: «20-شى عاسىردا ۇلتتاردى ۇلى مۇراتتار جەتەلەيدى», «بوستاندىق ۇلتتى بوداندىقتان دا قاتتى سىنايدى», «مەن ءۇشىن ەڭ قىمباتتى تۋعان جەرىم», «مەن ماڭعىستاۋدا تۋماسام, ءدال وسىنداي بولماس ەدىم», «كوزىڭ باردا, ماڭعىستاۋدى كورىپ قال», «ادامدى ادام ەتكەن كىتاپ, ازامات ەتكەن – كىتاپحانا», «مەنىڭ ارمانىم – قازاقتىڭ كەڭ دالاسى قازاققا تولسا ەكەن» دەيدى.
جاقسى ادامنىڭ ءوزى دە, ءومىرى دە, ءولىمى دە جاقسى. كەز كەلگەن مۇسىلمان جاسارىن جاساعان سوڭ, اسارىن اساعان سوڭ, بەرەرىن بەرگەن سوڭ, الارىن الىپ, پارىزىن, قارىزىن, بورىشىن ورىنداعان سوڭ اللا اماناتىڭدى (جانىمدى) قيناماي, جان-جاعىما سالماق سالماي الا كور دەپ تىلەيدى.
ابەكەڭ تەاتردان ۇيىنە كەلىپ, جۇمساق ورىندىقتا وتىرىپ, كەشكى اسىن ءىشىپ, توسەككە ءبىر كۇن دە جاتپاي, ءوزىنىڭ قارا شاڭىراعىندا, ءوزىن دە قيناماي, وزگەنى دە قيناماي اللانىڭ اماناتىن ابىرويمەن تاپسىردى.
اقيقاتىندا, ابەكەڭ ءوزى ايتقان «اقىل-ەسى بۇتىندە جونىمەن جونەلۋ كەز كەلگەنگە بۇيى- را بەرمەيتىن باق ەمەس پە؟» دەگەن ۇلاعاتتى وسيەتى دە, تىلەگى دە ورىندالعان باقىتتى ادام.
تاريحتا شوقانمەن قاتار شىققان, يمپەراتورلىق ورىس گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ مۇشەسى بولعان ەكىنشى قازاق مۇحاممەد سالىق قاراۋىل قوجا ۇلى باباجانوۆتىڭ ورنى ەرەكشە بولعان.
ول ولگەندە: «سالىق ءولدى دەگەنشە,
الىپ ءولدى دەسەيشى,
الىپ ءولدى دەگەنشە,
حالىق ءولدى دەسەيشى», دەپ بۇكىل باتىس ولكەسىنىڭ حالقى كۇڭىرەنگەن ەكەن. بۇگىن حالىقتىڭ وسى ءبىر زارى, مۇڭى, جوقتاۋى, ىزدەۋى, ساعىنۋى قۇددى ءبىر ءابىشتىڭ رۋحىنا ارنالعانداي.
ءابىشتىڭ رۋحى حالقىمەن ماڭگىلىك بىرگە جاسايدى. قازاق باردا, ءابىش بار.
قازاقتا: «قۇدانى قۇداي قوسادى, دوستى پايعامبار قوسادى», ء«بىر ادال دوسى بار ادام باقىتتى», ء«بىر دۇشپان ازدىق قىلمايدى», «مىڭ دوس كوپتىك قىلمايدى», «جول-جونەكەي قوسىلعان ەكى دوستان», ء«بىر دوس ارتىق ەجەلدەن كوڭىل قوسقان», «سەن دوسىڭنىڭ كىم ەكەنىن ايت, مەن سەنىڭ كىم ەكەنىڭدى ايتايىن» – دەگەن ات باسىنداي اتالى سوزدەر بار.
...ءبىزدىڭ ابەكەڭمەن ءبىرىنشى كەزدەسۋىمىزگە سەبەپكەر بولعان تومەندەگى جاعداي ەدى.
قىزىلوردادا كورنەكتى عالىم, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلاعاتتى ۇستاز, ەلگە تانىمال ابىرويلى ازامات دۇيسەن نۇرىموۆتىڭ جارى تىلەكتەسپەن تۇراتىن. تىلەكتەس – ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ تۋعان قارىنداسى. دۇيسەننىڭ اكەسى ەگەن نۇرىموۆ شيەلى اۋدانىنداعى جيدەلىارىق ۇجىمشارىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءتور- اعا, وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ العاشقى, ءىرى ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولعان.
ابەكەڭ تۋىسقاندىق جولمەن الدىمەن قىزىلورداعا, سوسىن دۇيسەننىڭ اناسى بيبىسالعا سالەم بەرۋ ءۇشىن شيەلىگە كەلدى. مەن سول كەزدە شيەلى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولاتىنمىن. مىنە, وسىلايشا 1984 جىلى ءبىز ابەكەڭدى بۇرىن سىرتتاي بىلەتىن بولساق, ەندى ءبىرىنشى رەت كەزدەستىك, ەتەنە تانىستىق, بىلىستىك. «ادام سويلەسكەنشە, ات كىسىنەسكەنشە» دەگەندەي, ەگجەي-تەگجەيلى سويلەستىك, سىرلاستىق, سىيلاستىق, تۇسىنىستىك, بولاشاق دوستىعىمىزدىڭ العاشقى ءساتتى قادامىن جاسادىق.
مەنىڭ سول جىلدارى «كەزدەيسوقتىق دەگەنىمىزدىڭ ءوزى قاجەتتىلىك» دەگەن قاعيدانىڭ اقيقاتتىعىنا كوزىم جەتتى.
وسى كەزدەسۋدىڭ الدىندا عانا مەنىڭ قولىما ابەكەڭنىڭ «ۇركەر» رومانى ءتۇسىپ, ۇلكەن ءبىر قىزىعۋشىلىقپەن, ىنتامەن, ىقىلاسپەن وقىپ, ساۋ بەتىن قالدىرماي سىزىپ, شيمايلاپ, ەڭ ءبىر ۇتىمدى, ۇتقىر, تارتىمدى, تاڭداۋلى جەرلەرىن ارنايى قويىن داپتەرىمە كوشىرىپ العانمىن. سول رومان, ونداعى قۇدىرەتتى, كيەلى سوزدەر, ورالىمدى, وردالى ويلار, كەرەمەت كەيىپكەرلەر, جانتەبىرەنتەرلىك وقيعالار, جانسەمىرتەرلىك جايتتەر مەنىڭ رۋحاني جان دۇنيەمدە توڭكەرىس جاسادى. قاسيەتتى, قۇدىرەتتى, كيەلى سوزگە, كىتاپقا, ادەبيەتكە, مادەنيەتكە, ونەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىم مەن قىزىعۋشىلىعىمدى, جاڭا, جاعىمدى, جاسامپاز كوزقاراسىمدى قالىپتاستىردى, كەلەشەكتە ءوزىم دە قولىما قالام الاتىنداي ىنتا-ىقىلاسىمدى, قۇشتارلىعىمدى تۋدىردى.
قۇدىرەت-اي دەسەڭىزشى, سول كەزدەن باستاپ ءاربىر كەزدەسۋدەن, ءاربىر شارادان, باس- پاسوزدەن, تەلەارنادان, كىتاپتان, تاريحتان, حالىقتان, ۋاقىتتان, وقيعالاردان مارجان ءسوز, دۋالى ءسوز, ءپاتۋالى ءسوز ىزدەپ, تاۋىپ,تەرىپ, «قۇمنان تاۋ تۇرعىزعانداي», «ينەمەن قۇدىق قازعانداي» تىرنەكتەپ, جيناپ, شەكسىز بۇكىلالەمدىك, بۇكىلادامزاتتىق قۇندىلىقتاردىڭ شەكسىز وي ورمانىن ارالاۋمەن كەلەمىن.
ابەكەڭ تۇلپاردى شاپپاي تۇرىپ تۇياعىنان تانيتىن, سۇڭقاردى ۇشپاي تۇرىپ قياعىنان تانيتىن, كىسى بولار بالانى بەسىگىنەن تانيتىن, كورىپكەل, داناگوي بابالارىمىزدىڭ ۇرپاعى, جاراسىمدى جالعاسى, سەزىمتال, سەرگەك, ادامسۇيگىش, ادامسىيلاعىش, ادامتۇسىنگىش, ادامتانىعىش, نە ايتىپ وتىرعانىن تۇگىل, نە ايتايىن دەپ وتىرعانىڭدى, نە ويلاپ وتىرعانىڭدى قاسىڭ مەن قاباعىڭنان ءبىلىپ قوياتىن پسيحولوگ, ادام جانىنىڭ ينجەنەرى ەدى عوي, شىركىن.
ءيا, ول سول جولى شيمايلانعان كىتاپتى, قويىن داپتەرىمدى كورىپ, مەنىڭ بار جان دۇنيەمدى, رۋحاني تەبىرەنىسىمدى, رۋحاني جاڭعىرۋىمدى ءۇشىنشى كوزى – جۇرەگىمەن سەزىنىپ, مەنى بىردەن جاقسى كورىپ قالدى.
ويتكەنى كىمنىڭ دە بولسا جازعان كىتابى ونىڭ سانالى ءومىر جالعاسىنداعى باۋىر ەتىنەن جارالعان بالاسى, ءوزى, ءومىرى, ءومىرىنىڭ جالعاسى. سوندىقتان ءاربىر شىعارماشىلىق ادامى ءوزىنىڭ وزەگىن جارىپ شىققان دۇنيەسىن باعالاعان, ۇناتقان, سىيلاعان, ماقتاعان, ماداقتاعان, جاقتاعان ادامدى جانىنداي جاقسى كورۋى تابيعي, زاڭدى قۇبىلىس.
مىنە, ابەكەڭ ەكەۋمىزدىڭ ارامىزداعى دوستىعىمىز وسىلايشا باستالىپ, ابەكەڭ دۇنيەدەن وتكەنشە, دۇنيەدەن وتكەن سوڭ دا ونىڭ رۋحىنىڭ الدىندا جاراسىمدى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
ءبىزدىڭ دوستىعىمىز ءجاي عانا, وتكىنشى, كەزدەيسوق, «سىرتى ءبۇتىن, ءىشى ءتۇتىن», «سىرتى جىلتىراپ تۇرعان, ءىشى قالتىراپ تۇرعان», جاساندى, جالعان, الاۋلاپ, جالاۋلاپ تۇرعان باقايەسەپتىڭ دوستىعى ەمەس, شىن, شىنايى ىشكى تەرەڭ تۇسىنىستىكتىڭ, جان-جاقتى, رۋحاني سايكەستىكتىڭ, ۇندەستىكتىڭ, ۇيلەسىمدىلىكتىڭ, ۋاقىتقا, وقيعالارعا, زامانعا, قوعامعا, تاريحقا, حالىققا دەگەن كوزقاراسىمىز بەن پىكىرىمىزدىڭ بىرلىگىنىڭ دوستىعى ەدى.
اتام قازاق: «جاقسىمەن جولداس بولساڭ جەتەرسىڭ مۇراتقا, جامانمەن جولداس بولساڭ قالارسىڭ ۇياتقا» دەپ قالاي تاۋىپ ايتقان, دەسەڭىزشى. مەنىڭ ابەكەڭمەن العاشقى كەزدەسۋدەن العان كەرەمەت اسەرىمنىڭ ارقاسىندا, ونىڭ شاپاعاتىمەن, شاراپاتىمەن مەن دە كەيىنىرەك «ەشتەن كەش جاقسى» دەگەندەي, قولىما قالام الدىم. ابەكەڭمەن دوستىعىمنىڭ جاراسىمدى جالعاسى اق قاعازبەن, قالاممەن ومىرلىك دوستىعىمنىڭ قالىپتاسۋى بولدى. ناتەجيەسىندە, جەتى كىتاپ جازدىم, قازىر دە جازىپ جاتىرمىن, كەلەشەكتە دە اقىل-ەسىم تۇگەلدە جازا بەرەتىن بولارمىن.
ازدى-كوپتى شىعارماشىلىق ەڭبەگىم ەلەنىپ, ەسكەرىلىپ, باعالانىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جۋرناليستەر, جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى بولدىم.
مەنىڭ «پارىز بەن پاراسات» اتتى التىنشى كىتابىمنىڭ العىسوزىن «كوركەم وي مەن كوركەمسوزدىڭ قاينارى» اتتى ايدارمەن ارداقتى, اسىل دوسىم ءابىش كەكىلباي ۇلى جازىپ ەدى.
وندا ءابىش كەكىلباي ۇلى: «سەيىلبەك مەنىڭ قۇرداسىم, سىيلاسىم, سىرلاسىم, مۇڭداسىم, دوسىم. ونىڭ شىعارمايتىن قىلىعى جوق. سوڭعى جىلدارى قاعاز بەن قالامعا ابدەن قۇنىعىپ الدى. بۇرىنعى شۇقىناتىندارىمىز جولدا جايىلىپ قالدىق. كىتاپ ۇستىنەن كىتاپ توگىل- ءتىپ, جازادى دا جاتادى. ەلدەن ەستىگەندەرىم دەپ ءبىر شىعارادى. ەلدەن كورگەندەرىم دەپ ءبىر شىعارادى. باستان كەشكەندەرىم دەپ ءۇش شىعارادى. ويدان شىعارعاندارىم دەپ جانە شىعارادى. ءتۇپسىز شىڭىراۋ سياقتى. قانشا قاۋعالاساڭ دا, سارقي المايسىڭ! قايسىسىن وقىساڭىز دا, جاڭبىردان سوڭ, تازا اۋا جۇتقانداي كوكىرەگىڭ اشىلىپ, كوز شولاڭ كەڭەيىپ سالا بەرەدى. ۇزاق جىل تەبىرەنتىپ, سان قايتارا تولعانتقان جايتتار ءسوز بولادى. كوپتى كورىپ, كوپتى تۇيگەن كوشەلى ازاماتتىڭ وي سوقپاعىنا ءتۇسىپ, سەرۋەنگە شىققاندايسىڭ.
تۇسىنە بەرەسىڭ, تۇسىنە بەرەسىڭ, بىلە بەرەسىڭ! بۇگىنگى جانە باياعى دۇنيەنىڭ بايقاي قويماعان, ەستي قويماعان, ەسكەرە قويماعان ادەپتەرىنىڭ قىر-سىرىنا قانىعاسىڭ. بارىنەن دە شۇرايلى ءتىلىن ايتسايشى. بۇنداي دا بەينەلى, بۇنداي دا دالەلدى, بۇنداي دا دايەكتى, بۇنداي دا ۇشقىر دا ۇتقىر جازۋعا, سويلەۋگە بولادى ەكەن-اۋ دەپ تاڭ قالاسىڭ.
شەشەندىك پەن كوشەلىلىك اي قۇشاق قاۋىپ ايمالاسقان بۇنداي كەستەلى سوزبەن, كەلىستى ويمەن ءالى دە تالاي ۇشىراسارىمىز ءسوزسىز. سوندىقتان دا بۇگىن ءبارىن قامتىپ, ءبارىن سارقىپ ايتامىز دەپ, بوسقا اۋرە بولماعانىمىز دۇرىس» دەيدى.
دۇنيەدەگى ەڭ قىمبات نارسە التىن دا ەمەس, اقشا دا ەمەس – ۋاقىت. ادام دا, زامان دا, قوعام دا, تاريح تا, تاعدىر دا سول ۋاقىتتىڭ اياسىندا وتەدى, ءبارى سول جوعارى مارتەبەلى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.
بۇرىنعىنىڭ ادامدارى ء«وتىپ بارا جاتقان ۋاقىت, مەنىڭ ءومىرىم» دەپ جىلايدى ەكەن. بۇگىنگىنىڭ ادامدارى بۇعان قۋانارىن دا, قايعىرارىن دا بىلمەي دەل-سال كۇي كەشۋدە. بىرەۋلەر «ەڭبەكاقى, جاردەماقى, زەينەتاقى الاتىن كۇن جاقىن» دەپ قۋانادى, باز بىرەۋلەر نەسيە تولەيتىن كۇن جاقىن» دەپ قايعىرادى.
ۋاقىت – ءامىرشى, ۋاقىت – سىنشى, ۋاقىت – ەمشى, ۋاقىت – تورەشى.
مەنىڭ ابەكەڭمەن ەتەنە تانىسقانىما وتىز جىلدان اسىپ بارادى.
وسى جىلدارى نە كورمەدىك, نە بىلمەدىك, قانشاما مىڭداعان ادامدارمەن كەزدەستىم, قانشاما ءىرىلى-ۇساقتى وقيعالار باسىمىزدان ءوتتى دەسەڭىزشى. قانشا نارسە ۇمىتىلدى. كەشەگىنى بۇگىن ۇمىتاتىن جاعدايعا, جاسقا جەتتىك. ادامنىڭ باسىنىڭ دا, ميىنىڭ دا, جادىنىڭ دا مۇمكىندىلىگى, سىيىمدىلىعى, شەڭبەرى, شەگى بولادى عوي.
مىسالى ءبىر ەسكەرتكىشتىڭ باسىندا تۇرىپ-اق, تاريحتى تەرەڭنەن قوپارىپ, جۇزدەگەن ادامنىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەيتىن, ءبارىن بىلەتىن اقىلدى, دانىشپان, جادى تاسقا تاڭبا باسقانداي ابەكەڭنىڭ ءوزىنىڭ ءۇيىنىڭ,تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن بىلمەۋى تاڭعاجايىپ وقيعا ەمەس پە؟ ويتكەنى ونىڭ باسىندا مۇنداي مايدا-شۇيدە ماسەلەلەرگە ورىن جوق.
سوندىقتان دا قانشاما ادامداردىڭ, قانشاما وقيعالاردىڭ ەستەن شىعىپ قالۋى تابيعي زاڭدىلىق. سونداي-اق كىسىنىڭ جادىن, ەسىن ەنشىلەپ العان, ەش ۋاقىتتا ەستەن شىقپايتىن ادامداردىڭ دا, وقيعالاردىڭ دا بولارى ءسوزسىز.
مەنىڭ ومىرىمدەگى سونداي ادامداردىڭ ءبىرى, بىرەگەيى ءابىش كەكىلباەۆ, ال سونداي وقيعا 1984 جىلعى ەكەۋمىزدىڭ كەزدەسۋىمىز, تانىسۋىمىز, تابىسۋىمىز, دوس- تاسۋىمىز.
ابەكە! قازاقتا: «ولىك ولىك ەمەس, ءتىرى ولىك» دەگەن ءسوز بار, ءسىز ءبارىن سەزىپ, ءبارىن ءبىلىپ, ءبارىن ەستىپ جاتىرسىز.
وسىعان ريزا بول, قايران ابەكەم!
سەيىلبەك شاۋحامانوۆ