ەلدەن حابار
...ماسەلە كوتەرەدى
قوعامدىق كولىككە ءزارۋمىزتاراز قالاسىمەن جاپسارلاس جاتقان «قازاق» دەگەن اۋىل بار. اتالعان ەلدى مەكەن تۇرعىندارى اۋىل ىشىندە وقۋشىلار تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستىڭ جوقتىعىنان قيىندىقتى ءالى دە كورىپ كەلەدى. وسى اۋىلدا وقۋشىلاردىڭ وقيتىن ءبىلىم وشاعى بولماعاندىقتان اۋىل بالالارى قالاعا قارايتىن №14 مۇقاعالي ماقاتاەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپكە قاتىناپ وقۋعا ءماجبۇر. سوندىقتان ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ بالالارى ەكىنشى اۋىسىمدا ءبىلىم الادى.
وسىدان بىرەر جىل بۇرىن اۋىل تۇرعىندارى قوزعاۋ سالىپ, بۇل اۋماققا اۆتوبۋس جۇرگىزگەنبىز. ول اۆتوبۋس تا ەلدىڭ جانايقايى باسىلعان سوڭ قاتىناۋىن توقتاتىپ, قاراسىن كورسەتۋدى قويدى. قازىر جۇزدەن استام وقۋشى جاياۋ سابىلادى. بۇل اۋماققا قالادان №29, №32 شاعىن اۆتوبۋستار قاتىنايدى. بىراق اتالعان ەكى قوعامدىق كولىك تە اۋىلدىڭ سىرتىمەن ءوتىپ كەتەدى. قالاداعى مەكتەپتەن شىققان بالالار №32 شاعىن اۆتوبۋسقا ۇلگەرسە ۇلگەرەدى, ۇلگەرمەسە جاياۋ كەلەدى. وسى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمى تابىلسا دەيمىز.
جۇلدىز تولەبەكوۆا, قارت انا جامبىل وبلىسى
...جاڭالىعىن جەتكىزەدى
جاڭا مەشىت اشىلدىاقمولا وبلىسىنىڭ بۋراباي اۋدانىندا جاڭا مەشىت اشىلدى. كەنەسارى اۋىلىندا اشىلعان مەشىتتىڭ يمامى جاسۇلان ەرتەحالىقتىڭ ايتۋىنشا, عيمارات ون بەس ايدا سالىنىپ ءبىتىپتى. 1700-دەي تۇرعىنى بار اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اۋماعىندا تۇراتىن مىڭعا تارتا ءيسى مۇسىلمان قاۋىم مەشىت قۇرىلىسىنا قولدان كەلگەن كومەكتەرىن كورسەتىپتى. جاڭا مەشىت تۇگەلدەي حالىقتىڭ ءوز قالتاسىنان شىعارعان قارجىسىنا سالىنعان. ءۇش بولىكتەن تۇراتىن مەشىتتىڭ ەرلەر ناماز وقيتىن نەگىزگى ۇلكەن زالىنا جۇزگە تارتا ادام سياتىن بولسا, ايەلدەر بولمەسى وتىز ادامعا شاقتالعان. ايتا كەتەرلىگى, كەنەسارى اۋىلىندا مەشىت جانىنان تاياۋ بولاشاقتا مۇسىلمان ءدامحاناسى دا سالىنباقشى.
اسلان وسپانوۆ
اقمولا وبلىسى
...وي بولىسەدى
قىز – ەلدىڭ نامىسىقازىرگى زاماندا كەيبىرەۋلەردىڭ اكە-شەشەسى قىزدارىنىڭ تاربيەسىمەن اينالىسپايتىنداي كورىنەدى. قازاق قىزدارىنىڭ نامىسى تاپتالىپ, ءتىپتى اقشالى ادام – شەتەلدىك بولسا, ءوزىن شەتەلدىككە ساتىپ جىبەرەتىندىگى قىنجىلتادى. تالاي قارا كوزىمىز قىتايىڭا, تۇركىڭە تۇرمىسقا شىعىپ جاتىر... سول تۇرىكتەردىڭ قىزدارىن قازاقستاندا قازاق جىگىتىمەن جۇرگەنىن ءبىر كوردىڭىز بە؟ الدە سول قىتايدىڭ ءبىر قىزىن قازاقستاندا قازاق جىگىتىمەن جۇرگەنىن كوردىڭىز بە؟
شەتەلدەگى قانداستارىمىز «مەن ءوزىم قازاقپىن, شەتەلدە تۋىپ ءوستىم, وتباسىمىزدا قىزدارىمىزدى تەك قازاققا تۇرمىسقا بەردىك, نە ىستەسەڭ سونى ىستە, ءتىپتى اينەكتەن سەكىر, بىراق قازاقتان باسقاعا تۇرمىسقا بەرمەيمىز», دەيدى ەكەن.
بالا كەزىمنەن ەسىمدە, كەشكە انام بارىمىزگە اڭىز, ەرتەگى, باتىرلار جىرىن وقيتىن. ايەلدىڭ بالا تاربيەسىندەگى ىقپالى وتە زور, دانا اقىنىمىز ابايدىڭ اقىندىعىنا زەرە اجەمىز يگى اسەرىن تيگىزگەنى تاريحتان ءمالىم. بۇل زاماندا ارقايسىسىمىز وزىمىزگە: «مەن كىمدى تاربيەلەپ جاتىرمىن؟» دەگەن سۇراق قويعانىمىز ءجون سياقتى...
قىمبات كەرەيباي
استانا
...پىكىر بىلدىرەدى
ءسۇيىنشى حابارعا ءبارىمىز قۋاندىق«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ءار ءنومىرىن اسىعا كۇتىپ وتىرامىز, ويتكەنى بارلىق سالانى قامتىپ اقپارات بەرىپ وتىراسىزدار. ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەر, ورىن الىپ جاتقان كەيبىر كەلەڭسىز جايتتار, دۇنيە جۇزىندەگى اقۋالدار تۋرالى باس باسىلىمنان وقيمىز.
وڭىردەگى مەنشىكتى تىلشىلەردىڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قوزعاپ, ساراپتاما جاساپ جازعان ماقالالارى قىزىقتىرادى. سىزدەر شەكاراداعى اۋىل, اۋدانداردىڭ احۋالدارى جونىندە ماسەلە كوتەرىپ, گازەت بەتىندە ۇنەمى ماقالا بەرىپ تۇردىڭىزدار. ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى بيلىك سىزدەر كوتەرگەن ماسەلەگە ءمان بەرىپ, جاقىندا بۇرىن جابىلىپ قالعان نارىنقول اۋدانىن اشۋعا شەشىم شىعارىپتى, بۇل ءسۇيىنشى حابارعا ءبارىمىز قۋاندىق.
قازىر قوعامىمىزداعى ەڭ وتكىر دە وزەكتى ماسەلە – ءبىلىم سالاسى, مۇعالىمدەردىڭ بەدەلى مەن تاجىريبە الماسۋلارىن ورىندى دەپ سانايمىز. مەكتەپتىڭ, مۇعالىمدەردىڭ بەدەلىن كوتەرمەي بارلىق سالانىڭ بولاشاقتا توقىراۋعا ۇشىرايتىنى بارىمىزگە بەلگىلى. ءبىلىم بەرۋمەن قاتار تاربيە ماسەلەسىنە دە كوپ كوڭىل ءبولۋ قاجەت. مەكتەپ باسشىلىعىنا ءبىلىمدى, جىگەرلى, تاربيەلى ەر-ازاماتتاردى كوپتەپ تارتسا وقۋشىلار اراسىندا ءبىلىم الۋمەن قاتار ءتارتىپ تە دۇرىستالار ەدى.
سۇلەيمەن مامەت پەن دۋمان اناشتىڭ ءبىلىم سالاسى, مۇعالىمدەر مارتەبەسى تۋرالى جازعان ماقالالارىن سۇيسىنە وقىدىق. ايناش ەسالي قارىنداسىمىزدىڭ ىزدەنىسى, اسىرەسە قىزىلوردالىق فوتوگرافتىڭ وسىدان 30-40 جىل بۇرىن تۇسىرگەن تانىمال تۇلعالارىمىزدىڭ فوتوسۋرەتتەرىن سۇراپ الىپ « ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە باستىرۋى وتە اسەرلى شىقتى.
قابىلانبەك مەيىربەكوۆ
تاراز
...ۇسىنىس جاسايدى
المەرەك ەسىمى اسپەتتەلسەاتاقتى ءاز تاۋكە حاننىڭ ءۋازىر دارەجەسىندەگى بيلەرىنىڭ ءبىرى بولعان ءاز المەرەك جونىندە كوپ ايتىلدى, جازىلدى جانە زەرتتەلدى. مىنە, سوندىقتان 2001 جىلى ونىڭ ەسكى قورعان بەيىتىنىڭ ۇستىنە جاڭا كەسەنە سالىندى. قازىر بۇل جەر ادامدار كەلىپ زيارات ەتىپ, اللا تاعالادان جاقسىلىق تىلەيتىن قاسيەتتى ورىنعا اينالعان.
حاندىق داۋىردەگى اتاقتى «جەتى جارعىنى» قابىلداعان ءاز تاۋكە حاننىڭ «حان كەڭەسىنە», «بيلەر كەڭەسىنە» جانە «مولدا-يشاندار ءماسليحاتىنا» قاتىسىپ, سول زاماننىڭ مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلەلەرى جونىندە ءاز المەرەك ءوز ويىن اشىق ايتىپ وتىرعان. ال تۇركىستانداعى ەكىنىڭ ءبىرى باس سۇعا المايتىن «حان مەشىتىنە» المەرەكتىڭ كىرىپ, ناماز وقىپ, حالقى ءۇشىن قۇدايدان تىلەك تىلەپ, ءمىناجات ەتۋى – ونىڭ «اۋليە بي» دارەجەسىنە كوتەرىلگەنىن دالەلدەيدى.
البان ەلىندەگى 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ كوسەمدەرى ۇزاق, اۋباكىر, تاعى دا باسقالار المەرەكتىڭ باتىر ۇرپاقتارى ەدى. المەرەك تاريحي تۇلعا, جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى قول باستاعان باتىر, اتى ەل ۇرانىنا اينالعان قاسيەتتى كىسى رەتىندە ۇلتتىق ەنتسيكلوپەدياعا كىرگەن. مىنە, سوندىقتان وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن المەرەككە الماتى وبلىسىنداعى ءبىر اۋداننىڭ اتىن بەرىپ, وعان ەسكەرتكىش ورناتۋ جونىندە باستاما كوتەرىلدى. ولاي بولسا وسىنداعى تاۋ بوكتەرلەرى المەرەكتىڭ جاز جايلاۋى بولعان ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ اتىن المەرەك دەپ وزگەرتسە قۇبا-قۇپ بولار ەدى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا بەلگىلى تۇلعا, اۋليە ابىزعا اۋدان اتى بەرىلىپ, وعان ەسكەرتكىش ورناتىلىپ جاتسا بۇل ءبىر ايتارى جوق يگىلىكتى ءىس بولار ەدى.
وراز قاۋعاباي, جازۋشى