قاراپايىم قويشىنىڭ بۇكىل عۇمىرىن وزىنە سىيدىرعان عاجايىپ ءساتتى, اكەلەرىنىڭ اتى بايگەدەن كەلگەندە قۋانىشتان ەبىل-دەبىل بولىپ جۇگىرگەن ون بالاسىنىڭ قۋانىشىن ۋاقىتتىڭ ۋىسىنان ۇستاپ الۋ تەك كوزمەرگەن فوتوتىلشىلەرگە بۇيىرعان. قىزىلوردالىق ارىپتەسىمىزدىڭ قورجىنىنداعى سىرلى سۋرەتتەردە ەسەپ جوق. زىمىراپ ءوتىپ جاتقان كۇندەرگە ەسەسىن جىبەرمەي جۇمىس ىستەگەن فوتوگرافتىڭ كەي دۇنيەلەرى ءبىر قارا بەرىپ قالاپ الاتىنداي قۇندى ەكەنىن مويىنداۋ ءلازىم.
بولات وماراليەۆ ءوزىنىڭ قىزىلورداسىندا جاتىپ-اق ءبىر سيرەك فوتونى جالت ەتكىزىپ كورسەتە قويادى. سوسىن سۋرەتتىڭ تاقىرىبىن دا ءوزى قويا قويادى. بۇل فوتونى «قويشىنىڭ بايگەدەن كەلگەن اتى» دەپتى. ەلەكتروندى پوشتامەن لىپ ەتىپ كەلە قالعان سۋرەتكە قاراپ وتىرىپ, كوكىرەكتە تولقىنىستى ءسات لىقسي جونەلدى. داۋرەن-اي!
بۇكىل بالا-شاعاسىمەن قۋانىشى قوينىنا سىيماعان قويشىنىڭ بەينەتتەن كوزى ءبىر اشىلماعان باسقا ءومىرى دە سۋرەتتىڭ ارتىنان سىعالاپ تۇرعانداي بولا بەرگەنى... سونىمەن بۇل سۋرەتتىڭ سىرى قانداي؟
– بايىرعىدا قىزىلوردا وبلىسى سىرداريا اۋدانى قويشىلارىنىڭ جايىلىمدارى جەزقازعان وڭىرىندەگى ۇلىتاۋعا, ودان كەيىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سوزاق اۋداندارىمەن شەكتەسىپ جاتۋشى ەدى. سىرداريا اۋدانى سارىسۋداعى مال جايىلىمىنان ەرتە كوكتەمدە جايلاۋعا شىعىپ, قويدى تولدەتىپ, كۇزگە قاراي سەمىرتىپ, قىستاۋعا سىرعا قايتا قۇلايدى. وسى ءۇردىس 1960 جىلدان باستاپ 1990 جىلدارعا دەيىن جالعاستى. سول زاماندا مامىر ايىنىڭ اياعىنا تامان قوي تولدەپ بولعاسىن, ەكى كۇن قاتارىنان شوپاندار تويى وتەدى. مالشىلار دا وسى كەزدە ءبىر سەرگىپ قالۋشى ەدى.
قۇدا كەلگەندەي قىزىقتى دۋماننىڭ العاشقى كۇنى وزات شوپاندار ماراپاتتالادى. ەكىنشى كۇنى ات بايگەسى بولادى. ول كەزدە شوپاندار تويىنان باسقا جەردە ات بايگەسى وتپەيتىن. مەن دە سول 1970 جىلدان 1980 جىلعا دەيىن فوتوكامەرالارىمدى ارقالاپ, شوپانداردىڭ تويلارىنا اتتانامىن. گازەت تاپسىرماسىمەن وسىنداي بايگەنىڭ تالايىنا قاتىستىم. 1975 جىلعى الامان بايگەگە شىمكەنت, تاراز جاقتان نەبىر جۇيرىك اتتار قوسىلدى. 40-50 شاقىرىم شاپقان الامان بايگەدە اندا-ساندا قويعا ءمىنىپ جۇرگەن قويشىنىڭ اتى ءبىرىنشى كەلىپ, كۇتپەگەن قۋانىشتان حالىق دابىرلاپ كەتتى. دۇرمەكتىڭ دۇبىرىنەن تويدىڭ اسپانى جەرگە اينالىپ تۇسكەندەي بولدى عوي. الامان بايگەگە جىلقىنىڭ جۇيرىگى عانا شىداس بەرەدى.
اكەلەرىنىڭ اتى باسقالاردان وزا شاۋىپ, مارەگە كەلە جاتقاندا شوپاننىڭ ون بالاسى ون جاقتان جۇگىرىپ جەتىپ, جىلاپ قۇشاقتاسقانىن كورگەندە جۇرت تولقىپ كەتتى. بۇل وڭىردە بۇرىن بولماعان وقيعا بولدى. نەبىر اتبەگىلەر باپتاعان, كىل تازا قاندى جۇيرىكتەر دالادا قالىپ, قويشىنىڭ اتى وزىپ كەلگەنى ەلگە دە قاتتى اسەر ەتتى. ول كەزدە باس بايگەگە كىلەم, ساماۋرىن سياقتى تۇرمىستىق زاتتار بەرىلەتىن. قازىرگىدەي باس بايگەگە بەرىلەتىن «دجيپ» تۇگىلى, اربا دا جوق. شوپاننىڭ جۇلدەگە العان ساماۋرىنىن ءبىر جەڭگەسى قالاپ الىپ كەتتى. كىلەمدى باسقا جەڭگەسى قالاپ الماقشى بولىپ جاتىر ەدى, قويشىنىڭ ايەلى ويبايلاپ بەرمەدى, – دەيدى وسى ساتكە كۋا بولعان ءفوتوتىلشى.
«سۋرەتتى ۇلكەيتىپ قاراڭىزشى. قويشىنىڭ اتىنىڭ قۇلاعىنىڭ ۇشىندا تىلىك بار, بايگەگە باپتالاتىن جىلقىلاردىڭ قۇلاعى تىلىنبەيدى. ءبىر اتبەگىلەر وسى فوتونى كورىپ, ناعىز قويعا مىنەتىن ات قوي, قالاي بولعانى؟» دەپ قاتتى تاڭ قالدى دەيدى سۋرەتتىڭ اۆتورى.
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتى تۇسىرگەن بولات وماراليەۆ