ەرلەر دەنساۋلىعى الاڭداتادى

12 جىل بۇرىن الماتىداعى اكادەميك ب.جار­بوسىنوۆ اتىنداعى ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعى­نىڭ باستاماسىمەن «ەرلەر دەنساۋلىعى» باع­دار­لاماسى قولعا الىندى. بۇل باعدارلاما بۇگىن­دە الەمدىك برەندكە اينالىپ, حالىقارالىق سيمپوزيۋمداردا شەتەلدىك دارىگەرلەر ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتتى. وسى ارالىقتا ەل ەر-ازا­مات­تارىنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا باعدار­لامانىڭ سەپتىگى ءتيدى مە دەگەن سۇراق تۋ­ماق. تاياۋدا ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا وسى ماسە­لەلەر ءسوز بولدى.

– ەرلەردىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى ماسەلەلەر بەلەڭ العان سوڭ, وسى باعدارلاما اياسىندا 25 مىڭ ەر-ازاماتتى سكرينينگتىك تەكسەرۋلەردەن وتكىزگەن بولات­ىنبىز. ناتيجەسىندە بىزگە قارالعان ازا­مات­تاردىڭ 56 پايىزىندا ەرەكتيلدى قىز­مەت­تىڭ بۇزىلعانى, 44 پايىزىندا جىنىستىق جول­دارمەن بەرىلەتىن جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ بار ەكەنى, 30 پايىزىندا بەلسىزدىك انىقتالعان ەدى. ءبىز وسى ناتيجەگە سەنبەي قايتا-قايتا دارى­گەرلىك ساراپتامالار جۇرگىزىپ, مۇنىڭ راس ەكە­نىن ايعاقتاعان ەدىك. سول كەزدە «الشىنباەۆ ەلى­مىز­د­ىڭ بۇكىل ەركەكتەرىن بەلسىز قىلىپ ءبىتىردى» دەس­كەندەر دە بولدى. الايدا بۇل دۇنيە جۇزىندە بار ماسەلە. ويتكەنى الەمدە ايەلدەرگە قاراعاندا ەرلەر دارىگەردىڭ الدىنا 6 ەسە از بارادى. قانت ديابەتىنە 3-6 ەسە كوپ شالدىعادى.

قازىر 12 جىلدا جاساعان جۇمىس قورىتىندىسى قولىمىزدا. وسى ارالىقتا ەركەكتەردىڭ دەنساۋلىعىنا تەك اندرو­لوگيا جاعىنان قاراماۋ كەرەك دەگەن قورى­تىندىعا كەلدىك. دەنساۋلىعىنان كىنارات تاۋىپ كەلگەن ازاماتتىڭ اۋرۋىنىڭ تۇپكى تور­كىنى كارديولوگيا, ەندوكرينولوگيا, ءتىپتى بولماسا جۇقپالى تەرى اۋرۋلارىنا بارىپ تىرەلۋى ابدەن مۇمكىن. ۋرولوگ دارىگەرگە شاعىم ايتىپ كەلگەن ازاماتتىڭ نامىسىنا ءتيىپ الماۋ ءۇشىن سۇراقتاردى دۇرىس قويۋ دا ماڭىزدى. وعان قوسا ۇل بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا ەرتە باستان ءمان بەرگەن ءجون. ءبىز تەك 2009-2012 جىلدار ارالىعىندا 16 جاسقا تولماعان 458 بالانى تەكسەرگەندە, ونىڭ 414-ىندە پاتولوگيالىق اۋىتقۋلار بارىن انىقتادىق. ارينە ساۋ بالانى دارىگەرگە ەشكىم الىپ كەلمەيدى. قاي كەزدە دە بالالاردىڭ اراسىندا ءتۋابىتتى دەرتتەر كوپ.

وسىدان قورىتىندى جاساي كەلە, ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستاندا 800-گە تارتا دارىگەردى «ەرلەر دەنساۋلىعى» باعدارلاماسى اياسىندا وقىتتىق. بۇل باعدارلاماعا 200 ميلليون تەڭگە كولە­مىندە دەمەۋشىلەردىڭ قارجىسى تارتىلدى. ەلىمىزدىڭ بار­لىق وبلىستارىندا ەرلەر دەنساۋ­لىعى ور­تالىعى اشىلدى. ورتالىقتا نەگىزگى بەس دارى­گەر – ۋرولوگ, كارديولوگ, ەندو­كرينو­لوگ, دەر­­­ما­­تو­ۆەنەرولوگ پەن بالالار حي­رۋرگى جۇ­مىس ىس­تەيدى, – دەيدى «ەرلەر دەنساۋ­لىعى» با­عدار­لاما­­سىنىڭ اۆتورى مىرزاكارىم الشىنباەۆ.

بۇل جوبا ساتى-ساتىسىمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. اكادەميك ب.جاربوسىنوۆ اتىنداعى ۋرولو­گيا عىلىمي ورتالىعىندا جانە وبلىستىق ورتالىق­تاردا ۇيىمداستىرىلعان «ەرلەر دەنساۋ­لىعى» كۇندەرى ارقاسىندا 20 مىڭنان اسا دارىگەر­لىك تال­­داۋلار مەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, 83,3% جاع­دايدا ۋرواندرولوگيالىق اۋىتقۋ انىقتالعان.

اندرولوگيا, ەندوكرينولوگيا, كارديولوگيا, پسيحولوگيا سالاسىندا تاجىريبەلى ماماندار 80-نەن اسا ءدارىس وقىعان. وبلىس ورتالىقتارىندا جەتەكشى دارىگەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن كۇردەلى وتا­لار جاسالدى. باعدارلامانىڭ ارقاسىندا قازىر 14 وبلىس پەن الماتى جانە استانا قالالارىندا «ەرلەر دەنساۋلىعى جانە وتباسىلىق ۇزاق ءومىر ورتالىقتارى» قىزمەت ەتەدى.

ەركەكتەر ايەلدەرگە قاراعاندا 10 جىل كەم ءومىر سۇرەدى. زەينەت جاسىنا دا جارلارىنان ەكى ەسە ازايىپ جەتەدى. بىراق ەر جىگىت ايەلىنە دە, بالالارىنا دا, قوعامعا دا ماسىل بولماۋى ءتيىس. ازاماتىنىڭ دەنساۋلىعى مىقتى بولعان سايىن ايەلى سونشالىقتى باقىتتى بولادى.

وتاندىق مەديتسينا سالاسىنىڭ مايتالمانى ميحايل زەلتسەر ەرلەر دەنساۋلىعىنىڭ مەم­لەكەتتىك تۇرعىدا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ەكەنىن دايەكتەپ, وسى جوبانىڭ ارقاسىندا 2014 جىلى مەديتسينالىق ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە اندرولوگيالىق قىزمەت ەنگىزىلدى دەدى.

ال كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ءسالىم بەركىن­باەۆ حالىق دەنساۋلىعىنداعى كىناراتتىڭ كوبە­يۋىنە قيمىل ازدىعى دا كوپ كەسىرىن تيگىزىپ وتىر دەي كەلە, تالاي ناۋقاستى كارديولوگ دارىگەرگە ەرەك­تيلدىك قىزمەتتىڭ بۇزىلۋى الىپ كەلىپ جات­قا­نىن اتادى. سەمىزدىك, قانت ديابەتىنىڭ ءورشۋى, قي­مىل­دىڭ ازدىعى جۇرەك-قان تامىرلارى دەرتى­نىڭ بەلەڭ الۋىنا, بەلسىزدىككە باستاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

م.الشىنباەۆ ەرلەر دەنساۋلىعىنا قاتىستى پەردەنىڭ ار جاعىنداعى جاسىرۋلى جايتتاردىڭ ءبارىن رەت-رەتىمەن بايانداي كەلە, الدىمەن ەر-ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قاتىستى پسي­حو­لوگياسىن وزگەرتىپ, ونىڭ جاسىنا, ەكولو­گيا­لىق, كاسىپتىك, ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا بايلانىستى قالىپتى جاعداي ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ كەرەكتىگىن اتادى.

ءبىر قۋانارلىعى «ەرلەر دەنساۋلىعى» جوبا­سى 2018 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك باع­دار­­لا­مالار قاتارىنا ەنىپ, ۇكىمەت تاراپىنان قارجى­لاي قولداۋعا يە بولماق

ايناش ەسالي,

«ەگەمەن قازاقستان»