مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى بريفينگتەر لەگى بۇل جولى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ارنالدى. وعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قايرات ايتۋعانوۆ, ۆيتسە-مينيستر رۇستەم قۇرمانوۆ, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق باسقارما توراعاسى نارمۇحان سارىباەۆ, «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق باسقارماسى توراعاسى جاندار وماروۆ قاتىستى.
ق.ايتۋعانوۆ ءوز كەزەگىندە اگرارلىق قايتا وڭدەۋ سالاسىن كەشەندى دامىتۋ ءۇشىن 4 ايدىڭ ىشىندە كەڭ كولەمدە تالداۋ جۇرگىزىلگەنىن جانە العاش رەت قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ مالىمەتتەر بازاسى جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل بازا اعىمداعى جاعدايدى باعالاۋدى, قۋاتىن, ىسكە قوسۋ جىلىن, جابدىق ءتۇرىن, جۇكتەمەسىن, ءونىمنىڭ كولەمى مەن نومەنكلاتۋراسىن, سونداي-اق, تەجەۋشى پروبلەمالاردى قامتيدى.
قايتا وڭدەۋدىڭ باسىمدىققا يە 9 ءتۇرىن دامىتۋ ءۇشىن ەسەپتەر جۇرگىزىلىپ, ونىڭ ىشىندە ءار وبلىس جانە اۋدان بويىنشا «اگرارلىق قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ ورنالاسۋ كارتاسى» جاسالعان.
«كارتانى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىندە بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالماقتى ازايتۋدىڭ بىرنەشە نۇسقاسى دا قارالدى. تالداۋ, ەڭ الدىمەن, اينالىم قاراجاتتارىن تولىقتىرۋعا نەسيە رەسۋرستارى قاجەت ەكەنىن كورسەتتى. ەكىنشىدەن, قاراجات جاڭا كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ مەن سالۋعا قاجەت», دەدى ق.ايتۋعانوۆ. سونداي-اق, ول بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن اتالعان باعىتتار بويىنشا قارجى ينستيتۋتتارى نەسيەلەرىنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ ۇسىنىلعانىن, مۇنداي ءتاسىل قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعىمەن جانە بانكتەرمەن تالقىلانعانىن, ولار اتالعان سحەما بويىنشا جۇمىس جاساۋعا ءازىر ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا كارتانى رەسىمدەۋ بويىنشا جۇمىستار اياقتالۋعا جاقىن. سودان كەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ونى ىسكە اسىرۋ باستالادى. بۇل قايتا وڭدەۋ ونىمدەرىنىڭ جالپى ءوندىرىسىن 1,9-دان 3 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋعا جانە 7 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
سونىمەن قاتار, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ەكسپورتىن ۇلعايتۋ بويىنشا مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» اق سىرتقى نارىقتاردا بارلىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساتۋ جونىندەگى وپەراتورعا وزگەرگەنىن, ول ەندى استىقپەن عانا ەمەس, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ باسقا تۇرلەرىمەن دە اينالىساتىنىن حابارلادى.
اعىمداعى جىلى 850 مىڭ توننا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا 43,4 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ جوسپارلانعان. وعان قوسا, ەكسپورتقا ارناپ ساتىپ الىناتىن مايلى داقىلدار مەن قوي ەتى الدىن الا وتاندىق زاۋىتتاردا قايتا وڭدەلەدى, وسىلايشا ولاردىڭ جۇكتەمەسى ارتادى. ناتيجەسىندە بيىلعى جىلدىڭ العاشقى 5 ايىندا 880 ملن اقش دوللارىنا اوك ونىمدەرى ەكسپورتتالدى نەمەسە ءوسىم 4 پايىزدى قۇراعان. قايتا وڭدەۋ ەكسپورتىنىڭ كولەمى 7,6 پايىزعا وسكەن.
ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ءوندىرىسى 7,5 پايىزعا ۇلعايدى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ۇن, ماكارون ونىمدەرى, جارما, وسىمدىك مايى جانە وڭدەلگەن ءسۇت ءوندىرىسى ءوسىمى بايقالدى. بۇل تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ر.قۇرمانوۆ اتاپ ءوتتى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ الەۋەتى ءالى دە سوڭىنا دەيىن پايدالانىلماعان, وسىعان بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا وندىرىستىك قۋاتتاردى ورنالاستىرۋ كارتاسى ازىرلەنىپ وتىر. بۇگىندە قازاقستاندا 1 345 بەلسەندى كاسىپورىن بار, ولاردىڭ ىشىندە مينيسترلىك باسىمدىقتى ورتالىق توپتى انىقتادى, ءبىرىنشى كەزەكتە سولاردى دامىتۋ كوزدەلگەن.
جوعارىدا اتالعان كارتا توعىز باعىتتى – ءسۇت, ەت, تەرى جانە ءجۇن, مايلى جانە ءداندى داقىلداردى, قانت قىزىلشاسى مەن كارتوپتى وڭدەۋدى قامتيدى. بۇل باعىتتار 435 كاسىپورىندا ۇسىنىلعان. سونىمەن قاتار, كارتادا ءۇش جۇيەلى قاعيدات نەگىزگە الىنعان. ءبىرىنشىسى – نەسيە رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىك جانە اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى ارقىلى قاراجات جيناۋ ەسەبىنەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى بارىنشا جۇكتەۋ. ەكىنشىسى –جۇمىس ىستەپ تۇرعان 80 كاسىپورىندى جاڭعىرتۋ. ءۇشىنشىسى – شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتىلگەن, بىراق جەكە ءوندىرىسى جوق وڭىرلەردە 79 جاڭا قايتا وڭدەۋ كاسىپورنىن سالۋ. بريفينگتە سونداي-اق, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق باسقارما توراعاسى ن.سارىباەۆ قازاقستاننىڭ ەكسپورتقا باعدارلانعان اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندارى «اگروەكسپورت» ارنايى باعدارلاماسى بويىنشا تومەندەتىلگەن پايىزدىق مولشەرلەمەلەر بويىنشا ءتيىمدى نەسيە قاراجاتتارىن الا الاتىنىن مالىمدەدى. «ماي شىعاراتىن زاۋىتتاردى, ەت كومبيناتتارىن, ەت باعىتىنداعى قۇس فابريكالارىن, قۇراماجەم زاۋىتتارىن, جەمىس-كوكونىس قويمالارىن, جىلىجاي كەشەندەرىن, تاۋارلى بالىق ءوندىرىسىن جانە تاعى باسقالاردى قۇرۋ, كەڭەيتۋ جانە جاڭعىرتۋعا قاتىستى ينۆەستيتسيالىق جوبالار قارجىلاندىرۋ باسىمدىعىنا يە. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق 2016 جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالعان «اگروەكسپورت» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. بيىلعى جىلعا باعدارلاما بيۋدجەتى شامامەن 80 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى ن.سارىباەۆ.
ايتۋىنشا, «اگروەكسپورت» باعدارلاماسى وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە نەسيە الۋدىڭ بارىنشا تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەسىن ۇسىنادى. ول سوڭعى قارىزگەرگە جىلىنا 8 پايىزدى قۇرايدى. نەسيەلەندىرۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ءتۇرى – 10 جىلعا دەيىن قاراستىرىلعان, ال جەڭىلدىكتى كەزەڭ 2 جىلعا سوزىلادى, ول اياقتالعاننان كەيىن نەسيەنى تولەۋ كەزەڭى باستالادى. باعدارلامانىڭ مىندەتتى تالاپتارى – تۇراقتى قارجىلىق احۋال, بيزنەس جوسپاردىڭ بولۋى, جوباعا كەم دەگەندە 15 پايىز جەكە قاراجاتپەن قاتىسۋ, سونداي-اق, كەپىلزاتتاردىڭ بولۋى بولىپ تابىلادى.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق باسقارماسى توراعاسى ج.وماروۆ ءوز كەزەگىندە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەردىڭ قولداۋ تەتىكتەرى تۋرالى باياندادى. مالىمدەۋىنشە, اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىن نەسيەلەۋ «ىنتىماق» باعدارلاماسى سەرۆيستىك دايىنداۋ قىزمەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋگە 7 جىلعا دەيىن جىلىنا 6 پايىزبەن 50 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, اعىمداعى جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ كەپىل مۇلكىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جەڭىل مەحانيزمى جۇمىس ىستەيدى, كەپىلگە قاراجات ەسەبىنەن ساتىپ الىنعان م ۇلىك قابىلدانادى. كووپەراتيۆ مۇشەلەرى ءۇشىن «بەرەكە» جانە «يگىلىك» باعدارلامالارى بويىنشا جەڭىل نەسيەلەۋ قاراستىرىلعان. بۇلار بويىنشا جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 6 پايىزدان اسپايدى. مال بورداقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن كووپەراتيۆكە قاتىسۋشىلار 6,5 جىلعا دەيىن 4,0 ملن تەڭگەگە دەيىن قاراجات الا الادى. مالدى ءوسىرۋ ءۇشىن 6,5 جىلعا دەيىن 6,0 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيە بەرىلەدى. وسىلايشا, اعىمداعى جىلى اۋىل تۇرعىندارى مەن اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى ارقىلى 41 ملرد تەڭگە بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.