• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
رۋحانيات 17 تامىز, 2017

قاجىمۇقانعا قولداۋ كورسەتكەن ەكەۋ

575 رەت
كورسەتىلدى

وسىدان بىرەر جىل بۇ­رىن استانا قالاسىنا جول ءتۇسىپ, ءبىراز كۇن باس شاھاردى ارالادىم. قالا­داعى مادەني, تاريحي ەسكەرت­كىشتەردى تاماشالادىم. سول ۋاقىتتا ءوزىم كۋا بولعان جايلاردىڭ ىشىندەگى بولە-جارا ايتارىم ايگىلى جازۋشى, قوعام قايراتكەرى, بارىمىزگە بالا جاسىمىزدان ءوزىنىڭ «توقاش بوكين» رومانىمەن تانىس زەيىن شاشكيننىڭ شاڭىراعىندا قوناق بولعانىم دەر ەدىم.

جازۋشىنىڭ زايىبى ءما­ريام نۇرلانقىزى جاسى سەكسەن جەتىگە كەلسە دە ءالى كۇنگە سەرگەك, شيراق, با­قۋات­تى كۇيدە ەكەن. ول كىسى كەن­جە قىزى گۇلجان مەن كۇيەۋ بالاسى ەربولاتتىڭ قو­لىن­دا, سولاردان تۋ­عان كىشكەنتاي جيەن نەمە­رە­لەرىنە ەس بولىپ, تىرلىك كە­شىپ جاتىر. مەنىڭ بۇل ۇيگە تاپ بولعانىم دا سول ەر­بولاتتىڭ, كۇرشىم اۋدان­دىق مادەنيەت ءبولىمىن 18 جىل باسقارعان بەلگىلى ونەر ارداگەرى قابدوللا تۇراروۆتىڭ كەنجە ۇلىنىڭ ارقاسى ەدى. كۇرشىمگە ءبىر كەلگەنىندە ەرەكەڭنىڭ: «اعا, استانا جاققا جو­لى­ڭىز تۇسسە, سوقپاي كەت­پە­ڭىز!», – دەپ قاتتى تاپ­سىر­عانى بار-تىن. سول تاپ­سىرمانىڭ اياعى وسىنداي قىزىقتى دا قادىرمەندى ادام­دارمەن تانىستىققا ۇلاستى. ەربولاتتىڭ جارى گۇلجان زەيىنقىزى بەلگىلى عالىم, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنداعى قاداعالاۋ جانە اتتەستاتسيا­لاۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ باس ساراپشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. ال ونىڭ اناسى ءماريام اپامىزدىڭ اڭگىمەسىن تىڭ­داعاندا ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن بايقاماي قال­عا­نىمىز دا شىندىق. قى­زىقتى حيكاياعا بار ىنتاممەن بەرىلىپ وتىرعان مەنىڭ نازارىمدى قابىرعاعا ىلىنگەن سۋرەتتەگى داڭقتى با­لۋان قاجىمۇقاننىڭ جا­نىندا تۇرعان ەكى ادام اۋدارعان بولاتىن. 

− بۇل مەنىڭ اكەم نۇرلان مەن ونىڭ ءىنىسى ابدوللا, − دەپ جىميدى ءماريام اپاي سۋرەتكە ءبىر قاراپ قويىپ. – ەكەۋى دە سەمەيدەگى بەلگىلى كوپەستەر بولعان. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» ەپو­پەياسىنداعى اتاقتى كيىزشى بەيسەكە دەگەن باي بار ەمەس پە, سول مەنىڭ اتام. ونىڭ بالالارى دا وزىنە تارتىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىستى.

1914 جىلدىڭ جازىندا اكەم ىنىسىمەن بىرگە رەسەيدىڭ نيجني نوۆگورود قالاسىندا وتكەن ايتۋلى جار­مەڭكەگە قاتىسادى. وسى جارمەڭكەگە شميدت دەگەن نەمىستىڭ بالۋانى ءوز تسيركىمەن كەلىپ, نەشە كۇن بويى ونەر كورسەتىپ جاتسا كەرەك. ۇيرەنشىكتى قار­سىلاستارىنىڭ ءبىرى كەلگەنىن ەستىگەن قاجىمۇقان دا ات ارىتىپ جەتىپتى بۇل تاما­شاعا. بىراق, باي شميدت قاجەكەڭمەن كۇرەسۋدەن قاشقاقتاپ, قيىنداۋ شارت قويىپتى. ءوزى سورەگە ءجۇز سوم (تسەلكوۆىي) تاستاعان نەمىس قاجىمۇقاننىڭ دا وسىنشا اقشا تىگۋىن تالاپ ەتىپتى. ول تۇستا ءبىر جىلقىنىڭ قۇنى ءۇش سوم ەكەن. وتىز ءۇش جىلقىنىڭ قۇنى قاجەكەڭنىڭ قالتا­سىندا قايدان بولسىن, اشۋ­لانعان بالۋان ارەناعا جۇ­گىرىپ شىعىپ: 

− ءاي, حالايىق! ماعان ءجۇز سوم تىگىپ, مىناۋمەن كۇرەستىرەتىن ءبىر مۇسىلمان بار ما, ارالارىڭدا, جوق الدە جىگەرىمىز قۇم بولىپ, قالا بەرەمىز بە؟! – دەپ اي­عاي سالىپتى.

سول كەزدە زالدا وتىرعان اعايىندى ەكى جىگىت قاتار شىعىپ, قاجەكەڭنىڭ قولىنا ەكى ءجۇز سوم اقشا ۇستاتقان ەكەن. وسىدان كەيىن ايبار ءبىتىپ, كۇرەسكە ارقاسى قوزىپ شىققان قاجىمۇقان نەمىستى ءاپ-ساتتە الىپ ۇرىپ, جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلايدى. ەل تاراي باستاعاندا سول كۇرەس كيىمىمەن جۇگىرىپ شىعىپ, وزىنە قولداۋ كورسەتكەن ەكى باۋىرىن تاۋىپ العان بالۋان ولارعا شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ول ۋاقىتتا اركىمنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن فوتوسۋرەتكە تۇسۋگە شاقىرعان ەكەن.

كەيىننەن بالۋان اعا­لارى سەمەيگە ادەيىلەپ كەلىپ, بەيسەكە بايدىڭ بالالارىنا ارنايى قوناق بولىپ ءجۇرىپتى. ءسويتىپ, اعايىندى كاسىپكەرلەردىڭ ارقاسىندا حالقىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان داڭقتى بالۋان ءوز ونەرىن جات جۇرتتىڭ الدىندا تاعى ءبىر مارتە كورسەتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان ەكەن.

حاسەن زاكاريا   شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم اۋدانى  

سوڭعى جاڭالىقتار