باستى بايلىق – دەنساۋلىق

پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ 2016 جىلعى قورىتىندىسى تىڭدالدى. وسى ماسەلە جونىندە ەسەپ بەرگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مين­يس­ترى ەلجان ءبىرتانوۆ اتالعان مەم­لەكەتتىك باعدارلاما تۇرعىن­داردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ تۋ­رالى باستى مىندەتىنە قول جەت­كىزۋ ءۇشىن 7 باسىم باعىتتى جۇزەگە اسىراتىندىعىن ايتىپ, ءار باعىت بويىنشا اتقارىلعان جۇ­مىستاردى ورتاعا سالدى. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا ءدۇ­نيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى جانە CDC-مەن بىرلەسىپ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارىنا وزىندىك باعالاۋ جاسالدى. مينيسترلىكتە ءتيىستى قۇرىلىمدار جاساقتالدى. ال ەكىنشى باعىت اياسىندا «كەزەكسىز ەمحانا» اتتى قانات­قاقتى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى بو­يىنشا ديسپەت­چەر­لىك قىزمەت; ەرەسەكتەرگە, بالا­لارعا, قارتتارعا ارنالعان تىركەۋ بولىمدەرى; سall ورتالىق ارقى­لى پاتسيەنتتەردىڭ دارىگەر قابىل­داۋىنا الدىن الا جازىلۋى ۇيىمداستىرىلدى. قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنا ارنالعان دەن­ساۋلىقتىڭ ەلەكتروندى ءتول­قۇجاتىن (دەت) ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى جوبا ىسكە قوسىلدى. بيىل بىرقاتار ەمحانالاردا بۇل جۇيەنى قاناتقاقتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. «ءۇشىنشى باعىت بويىنشا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار­دىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن­داعى جەكە سەكتوردىڭ, فار­ما­تسەۆتيكالىق ءوندىرىس وكىلدەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن ساپا جونىندەگى بىرلەس­كەن كوميسسيا (سبك) قۇرىل­دى. ءتورتىنشى باعىتتا قازاق­ستاندىق ۇلتتىق فورمۋليار ودان ءارى تولىقتىرىلۋدا, ەكونو­ميكاداعى وتاندىق ءونىم ءوندىرۋ­شىلەردىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. وندىرۋشىلەرمەن تىكەلەي كەلىسىم-شارت جاساۋ, UNICEF-پەن تىعىز بايلانىس سىندى بىرقاتار شارالار بىرىڭعاي ديستريبيۋتەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىردى. بۇل دارىلىك زاتتاردىڭ با­عاسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. دارىلىك زاتتاردىڭ 7713 ساۋ­دا اتاۋلارىنىڭ 4183-ءنىڭ باعا­سى مەملەكەت تاراپىنان رەت­تە­لەدى», دەپ مالىمدەدى ەلجان ءبىر­تانوۆ. بەسىنشى باعىت بويىنشا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسي­نا­لىق ساقتاندىرۋ ەنگىزىلۋدە. «ءمىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭ قابىل­دانىپ, وعان 2016 جىلى جار­نانىڭ بازالىق تولەمدەرىن ءتو­مەندەتۋ جانە قورعا اۋدارى­لىم­داردى باستاۋ مەرزىمىن 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا شەگە­رۋ تۋرالى وزگەرىستەر ەنگى­زىلدى. اتالمىش زاڭداردى جۇزە­گە اسىرۋ ءۇشىن 17 نەگىزگى نورما­تيۆ­تىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قابىل­دانىپ, ولاردىڭ ۇشەۋى ۇكىمەت­تە بەكىتىلدى. الەۋمەتتىك مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ قورى قۇرىل­دى. ەل ىشىندە اقپاراتتىق-ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مەم­لەكەت پەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ اۋدارىم كولەمىن تومەندەتۋ تۋرالى زاڭ جوباسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى. التىنشى باعىت بويىن­شا دەنساۋلىق ساقتاۋ رەسپۋب­لي­كا­لىق ورتالىعىنىڭ كادرلىق وبسەرۆا­تورياسىنىڭ بازاسىندا مەدي­تسينالىق كادرلارعا قاجەت­تىلىك بولجانىپ, ادامي رەسۋرستاردى سترا­تەگيالىق بولجاۋ جانە مەديتسي­نالىق ءبىلىمدى جاڭعىرتۋ ءجونىن­دەگى ەكى ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرى­لۋدا. مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ شەتەلدىك سترا­تەگيا­لىق ارىپتەستەرى ناقتىلاندى. قولدان­بالى باكالاۆرياتتىڭ فيندىك ۇلگىسىنىڭ نەگىزىندە مەيىرگەرلىك ءبىلىم­دى جاڭعىرتۋ جونىندەگى جۇمىس جالعاسۋدا. بۇل جوبا بويىنشا 6 قانات­قاقتى كوللەدجدە 320 ادام ءبىلىم الۋدا. جەتىنشى باعىت بويىنشا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ورتاق ماسە­لەلەرىن تالقىلاۋ الاڭى رەتىندە مينيسترلىك جانىنان بيزنەس-كەڭەس قۇرىلدى. ەۋ­رو­پا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى­مەن, ازيا دامۋ بانكىمەن (ادب) بىرلەسىپ مەملەكەتتىك-جەكە سە­رىكتەستىكتى (مجس) جانە ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى جاسالىپ, مجس جوبالارىن قولداۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. ازيا دامۋ بان­كى­مەن مەملەكەت-جەكە-مەنشىك ءارىپ­تەستىگىنىڭ 4 قاناتقاقتى جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا, تاعى 2 رەس­پۋبليكالىق جوبا دايىندىق كە­زەڭىندە. مجس نەگىزىندە 3 جوبا, سەنىمدى باسقارۋ جونىندەگى 9 جوبا بويىنشا كەلىسىمگە قول قويىلدى. «مەملەكەتتىك باع­دار­لامانى 2016 جىلى جۇزەگە اسىرۋ بارى­سىن­دا ءبىز ەلباسىنىڭ جول­داۋىن­دا قويىلعان جاڭا ءمىن­دەتتەر­دى دە باسشىلىققا الدىق. مەملە­كەتتىك باعدارلامانىڭ 2016 جىل­عى قورىتىندىلارى بويىنشا كۇ­تىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى, تۇرعىنداردىڭ دەن­ساۋلىق يندەكسى, حا­لىقتىڭ مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنا دەگەن قاناعاتتانۋشىلىعى سياقتى مەديتسينالىق-دە­مو­گرا­فيالىق كورسەتكىشتەردىڭ وڭ دينا­ميكاسىن بايقاپ وتىرمىز. الايدا بىلتىر كۇتىلگەن 35 كور­سەتكىشتىڭ ەكەۋى ورىندالعان جوق. بۇلار – انا ءولىمى مەن قاتەرلى ىسىككە شالدىق­قانداردىڭ 5 جىلعا دەيىن قايتا ناۋقاستانباۋىن قام­تاماسىز ەتۋ», دەدى ەلجان ءبىر­تانوۆ. وسى ماسەلەنى قورىتىن­دىلا­عان ۇكىمەت باسشىسى باقىت­جان سا­عىنتاەۆ مۇنداعى باستى ماسە­لەنىڭ ءبىرى مىندەتتى مەديتسي­نالىق ساق­تاندىرۋدى ەنگىزۋ ەكەن­دىگىن اتاپ كورسەتتى. مۇنىڭ ءاربىر قازاق­ستاندىققا اسەرى بار. بىراق, سوعان قاراماستان, وسى ماسە­لەنى حالىققا ءتۇسىندىرۋ جاعى ءالى دە كەمشىن سوعىپ جات­قان سەكىلدى. ماسەلەن, وسى ءجونىن­دە دايىندالعان روليكتى ون ايدا بار بولعانى 4,5 مىڭ ادام عانا كورگەن ەكەن. ال بۇل ماسەلە جۇمىسسىزدار مەن ءوزىن ءوزى جۇ­مىسپەن قامتىعاندار ءۇشىن وتە ماڭىزدى. دەمەك دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ سالاسىنداعى اقپارات­تان­دىرۋ ماسەلەسىنە ءمان بەرىلۋى كەرەك. سونداي-اق, پرەمەر-مين­­يستر سوڭعى 10 جىلدا سالا بوي­ىن­­شا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى­مەن 1 مىڭنان استام نىسان سالىن­عان­دىعىن, الداعى ۋاقىتتا بۇل ىستە قار­جى ۇنەمدەۋ ءۇشىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىنە بارىنشا ءمان بەرۋ كەرەك­تىگىن ايتىپ ءوتتى. وسى بويىنشا اقتوبە وبلىسىنداعى جۇ­مىستاردى ۇلگى رەتىندە كەلتىردى. ۇكىمەت وتىرىسىندا «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, قا­بىلداندى. بۇل تۋرالى بايان­دا­عان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا اتالعان قۇجات رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تولە­نەتىن زەينەتاقى مولشەرىن كە­زەڭ-كەزەڭمەن ۇلعايتۋدى كوز­دەيتىندىگىن ايتىپ ءوتتى. وسى بو­يىنشا ىنتىماقتى زەينەتاقى مولشەرى جىل باسىندا 9 پايىزعا ارتتىرىلسا, ەندى 1 شىلدەدەن باستاپ 11 پايىزعا, ال بازالىق زەينەتاقى مولشەرى جىل باسىندا 7 پايىزعا ارتتىرىلسا, ەندى 1 شىلدەدەن باس­تاپ تاعى 13 پايىزعا ارتتىرىلادى. ناتيجەسىندە, 2016 جىلعى زەينەتاقى مولشەرىمەن سالىستىرعاندا, 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باس­­تاپ زەينەتاقى مولشەرى 20 پاي­ىزعا دەيىن ۇلعايتىلاتىن بولا­دى. زەينەتاقىنىڭ ءوسۋى زەينەت جا­سىنداعى ەل حالقىن نەمەسە 2 ملن-نان استام ادامدى قامتيدى. جو­عارىدا كورسەتىلگەن وزگەرىستەردى ەسەپكە العاندا, زەينەتاقىنىڭ ەڭ تومەن مولشەرى (بازالىق زەينەت­اقىنى ەسەپكە العاندا) 2016 جىلعى 37 789 تەڭگەدەن 2017 جىلعى 1 ءشىل­دەدەن باستاپ 45 711 تەڭگەگە دەيىن وسەدى. زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى (بازالىق زەينەتاقىنى ەسكەرگەندە) 55 154 تەڭگەدەن 66 721 تەڭگەگە دەيىن وسەدى. بالانىڭ تۋى­لۋىنا وراي بەرىلەتىن ءبىر جولعى مەم­لەكەتتىك جاردەماقى مولشەرى 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باس­تاپ 7 پايىزعا وسسە, 2017 جىلعى 1 ءشىل­دەدەن باستاپ تاعى 20 پايىزعا كوبەي­تىلەدى. ءسويتىپ, 2016 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 27 پايىزعا وسەدى. «2016 جىلى ءبىرىنشى, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى بالانىڭ تۋىلۋىنا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقى كولەمى 66 621 تەڭگەنى قۇراسا, 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ونىڭ مولشەرى 71 270 تەڭگەگە كوتەرىلدى. ەندى 1 شىلدەدەن باستاپ 86 222 تەڭگەگە دەيىن وسەتىن بولادى. ءتورتىنشى جانە ودان دا كوپ بالانىڭ تۋىنا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جارداماقى مولشەرى وتكەن جىلى 111 035 تەڭگەنى قۇراسا, 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ 118 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ەندى 2017 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ونىڭ مولشەرى 142 947 تەڭگە بولادى. جالپى, جوعارىدا اتالعان زەينەتاقى مولشەرى مەن بالانىڭ تۋىلۋىنا بەرىلەتىن ءبىر جولعى جاردەماقىنى وسىرۋگە 2017 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە قوسىمشا 81,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان», دەدى ت.دۇيسەنوۆا. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»