قازاقستان حالقى بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتۋدە. 25 جىل بىلاي قاراعاندا, ونشالىقتى كوپ ۋاقىت ەمەس سياقتى. الايدا, تاريح تارازىسىنا سالساق ەلىمىزدە وسى از عانا ۋاقىتتا اتقارىلعان ۇلان-عايىر ىستەر بۇتىندەي ءبىر عاسىردىڭ جۇگىن ارقالاپ تۇرعانىن بايقار ەدىك. ءيا, وسى 25 جىل سان عاسىرلار بويى ەركىندىك اڭساعان قازاق حالقى ءۇشىن ناعىز التىن ءداۋىر بولدى دەسەك, اسىرا ايتقاندىق بولماس. ويتكەنى, وسى ءبىر جىلدار ىشىندە تاۋەلسىز قازاق ەلى بۇكىل الەم تانىعان مەملەكەت بولدى. بارشا ەلىمىز تۇلەپ-تۇرلەندى, حالقىمىز ءوستى, دەربەس ەلدىگىمىز, ەگەمەندىگىمىز نىعايدى. ارينە, مۇنداعى بارلىق جەڭىستەرىمىز بەن جەتىستىكتەرىمىز كورەگەن باسشى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسقان قايراتكەرلىگى مەن دانا ساياساتىنا تىكەلەي بايلانىستى بولعانى ءسوزسىز.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ – حالقىنىڭ جوعىن جوقتاپ, مۇڭىن مۇڭداعان جاناشىرى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ءبىرتۋار تۇلعا. ەكونوميكانى قارقىندى دامىتۋ مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدا ايرىقشا تابىستارعا قول جەتكىزگەن كەمەل قايراتكەر. ول – بابالارىمىزدان كەلە جاتقان ۇلى ارمان – ءتاۋەلسىزدىگىمىزدى ورنىقتىرعان, تاريح تورىنەن وزىندىك قولتاڭباسىمەن كورىنگەن سارابدال ساياساتكەر.
تاۋەلسىزدىك جاريالاعان كەزەڭدە ەلىمىز ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتى باستان كەشىپ جاتتى. سول سەبەپتى, جاسىراتىنى جوق, ەلدىڭ ءوز الدىنا ءتۇتىنىن تۇتەتىپ, اياعىنان تۇرىپ كەتەتىنىنە سەنىمسىزدىك بىلدىرگەندەر از بولمادى. ن.نازارباەۆتىڭ سارا ساياساتىنىڭ, قاجىرلى قايراتىنىڭ ارقاسىندا سول كۇمان-كۇدىكتىڭ ءبارىن جەڭىپ, ءبۇگىندە بولاشاعى جارقىن مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدىق. ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل رەتىندە تانىلدىق. الەمنىڭ نەبىر ازۋىن ايعا بىلەگەن ەڭ الىپ مەملەكەتتەرى بىزبەن ساناساتىن بولدى. جيىرما جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىتتا ەلىمىز ىشكى تۇتاستىق پەن ىرىستى ىنتىماق قۇندىلىعىن ساقتاي وتىرىپ, جاس قازاقستان تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ بەرىك ورناعان مەكەنىنە اينالدى.
قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جىل ءوتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى اۋىز تولتىرا ايتارلىقتاي وزگەردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن كوتەرگەن ەلباسى ەلىمىزدىڭ كۇرە تامىرىنا ءنار بەرىپ, قاجىماي-تالماي حالقىن العا باستاپ كەلەدى. ەلىمىزدى باسەكەگە قابىلەتتى, قاي سالادا بولماسىن موينى وزىق ەلدەردىڭ ساناتىنا قوسۋدى ماقسات ەتكەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز وسى جولدا ايانباي ەڭبەك ەتىپ, تەر ءتوگۋدە. الەمدى شارپىعان قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ بىرنەشە لەگىن ەڭسەردىك. داعدارىستان كەيىنگى دامۋ باعدارىن جاساپ, ەلدىڭ ەكونوميكاسىن توقتاۋسىز ءوسىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2010 جىلى دۇنيەنىڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرى قۇرمەتتەيتىن اسا بەدەلدى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتتىك. ودان كەيىنگى جىلى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتۋىمىز دە ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق كەڭىستىكتەگى ابىروي-بەدەلىن اسقاقتاتتى.
ەلباسى ءوزىنىڭ وزىق ويلى, ومىرشەڭ قاعيدا-ۇستانىمدارىمەن, ءادىل دە تۋراشىل مىنەزىمەن, كەڭپەيىلىمەن قۇرمەتكە بولەنگەن جان ەكەنىنە ءبارىمىز دە كۋامىز. ونىڭ ءبىر عانا دالەلى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىنبەرىنەن جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ-جاراقتاردى قىسقارتىپ, الەمدە باياندى بەيبىتشىلىك ورناتۋ جونىندەگى ونىڭ 2016 جىلعى مانيفەسى الەمدە قوشەمەت پەن ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جالپى ادامزات قاۋىمىنا دەگەن ىستىق ىقىلاسىن, مەيىرىمدىلىگى مەن جاناشىرلىعىن تانىتاتىن ادامي يگى قاسيەتتەرىنىڭ ءبىر پاراسى عانا.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ حالىقتى مىڭجىلدىقتار اۋىسىپ, عاسىرلار توعىسقان الماعايىپ زاماندا بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتا, ىنتىماقتاستىق پەن تاتۋلىقتا ۇستاپ تۇرۋدى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ باستى نىساناسى ەتتى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستان بىردەن بەيبىت دامۋدىڭ دارا داڭعىلىنا ءتۇستى. ەلباسى ەل ىشىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋمەن قاتار, ايماقتىق تەكەتىرەستەردى بولدىرماۋدا دا ۇلكەن قاجىر-قايرات كورسەتتى, الەم جۇرتىنا ونەگە بولارلىق ۇلگىلى ساياسات ۇستاندى.
ءبىلىم مەن تاربيە – ەگىز, ەكەۋى قارلىعاشتىڭ قوس قاناتىنداي تۇتاس رۋحاني قۇندىلىق. ادامگەرشىلىك يگىلىكتەرى وسى ەكەۋى ارقىلى قالىپتاسادى. وسىنى ەسكەرگەن ەلباسى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, ۇلتتىق تاربيەنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ, حالقىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ۇرپاعىن تاربيەلەۋدى ماقسات تۇتىپ كەلەدى. ول مەملەكەتتىڭ, حالىقتىڭ بولاشاعى جاستاردا ەكەنىن قاپەرىندە ۇستاپ, جىل سايىن مىڭداعان ۇرپاقتى ءوز باستاماسىمەن قولعا العان رەسپۋبليكالىق «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا الىس-جاقىن شەتەلدەرگە وقۋعا جىبەرىپ وتىرادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ەل جاستارىنا ءبىلىم بەرۋدە الەمنىڭ ەڭ وزىق سانالاتىن وقۋ ورىندارىنا جىبەرىپ وقىتىپ-ءتاربيەلەۋى, ءوز ەلىمىزدە ءبىلىم الۋشى باسقا ورەندەردىڭ دە زاماناۋي تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋىنە جاعداي جاساپ وتىرۋى ەل ەرتەڭىن ويلاعان جاناشىرلىعىنىڭ جارقىن كورىنىسى. قازىرگى كۇندە بۇل ماسەلە ءبىزدىڭ ىلگەرى قاراي دامۋىمىزدىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, جاس بۋىننىڭ بويىندا وركەندەگەن قازاقستاندى نىعايتۋعا دەگەن قۇشتارلىق پەن سەنىم ۇيالاتادى.
ەلباسى ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ بولاشاق ازاماتتارىن وركەنيەتتى وزگە حالىقتاردان كەم بولماسىن, سولارمەن تەرەزەسى تەڭ بولسىن دەپ وقىتىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە جاستارعا دەگەن ۇلكەن ءۇمىتتىڭ كورىنىسى. ءارى ولارعا جوعارى جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەيدى. سوعان وراي, ول جاستاردى تۋعان ەل مارتەبەسىنىڭ بيىك, ابىرويىنىڭ اسقاق, ار-نامىسىنىڭ جوعارى بولۋى ءۇشىن جاقسى ءبىلىم الىپ, ادال ەڭبەك ەتۋگە شاقىرادى.
پرەزيدەنت ەل جاستارىنىڭ اشىق دەموكراتيالىق قوعام قۇندىلىقتارى نەگىزىندە تاربيەلەنگەنىن قالايدى. سول ءۇشىن جاستارىمىزدىڭ ءوز وتانىنىڭ پاتريوتى بولعانىن, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن جوعارى بىلىكتى, تەرەڭ ءبىلىمدى, باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولعانىن تىلەيدى. سوندىقتان دا مەملەكەتىمىز بۇگىندە بار قۇندىلىقتارىمىزدى يگەرگەن, ەل ىشىندەگى بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى جاستاردى تاربيەلەۋدى باستى نازارىنا الىپ وتىرعانىن اڭعارامىز.
الەمدىك دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, يسلام, حريستيان, يۋدا, بۋددا سىندى ىرگەلى دىندەردىڭ باعىتىن ۇستانۋشىلاردى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا جيناپ, قول الىستىرعان, بەيبىتشىلىككە ۇندەگەن بىردەن-ءبىر ادام تاعى دا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەدى. قازىر ءدىنباسىلاردىڭ استانا قالاسىنداعى جيىنى ءداستۇرگە اينالىپ, بەلگىلەنگەن ۋاقىتىندا تۇراقتى تۇردە ءوتكىزىلىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن مۇنداي ءىس-شارانى ەشبىر ەل وسىنشاما ءساتتى ۇيىمداستىرا الماعان بولاتىن. بۇل دۇنيە ءجۇزى حالقىن بەيبىتشىلىككە شاقىرۋدىڭ, ولاردىڭ ءبىر-ءبىرىمەن جاۋلاسپاي, سىيلاستىقتا ءومىر سۇرۋىنە ۇندەۋدىڭ نەگىزىنە اينالدى. وسى ءتارىزدى يگى باستامالارمەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حالىقارالىق دەڭگەيدە زور قۇرمەتكە بولەندى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىنا بارشا الەمنىڭ, جەر-جاھان جۇرتىنىڭ كوزىن جەتكىزە ءبىلدى. حالقىمىزدىڭ مەرەيىن تاسىتىپ, ابىرويىن اسىردى. ەلىمىزدەگى جاراسىمدى تاتۋلىق پەن بەرىك ورناعان بىرلىكتى وزگەگە ونەگە ەتىپ كورسەتتى.
ءوزىم ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا قىرىق جىلدان استام ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقاندىقتان, وقۋ-اعارتۋ, عىلىم سالاسىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جايتتارعا ۇنەمى نازار اۋدارىپ كەلەمىن. مۇندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل ەرتەڭى – بالالاردىڭ ءوز زامانىنداعى وزىق ويلى ازامات بولۋىنا باسا ءمان بەرىپ كەلە جاتقانىن كورۋگە بولادى. ايتالىق, جوعارىداعى ءبىز اتاعان «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىنا قوسا, ەلىمىزدىڭ بىرەگەي جوعارى وقۋ ورنى – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اشىلۋى, رەسپۋبليكامىزدىڭ تالانتتى ورەندەرىنە ارنالعان فيزيكا-ماتەماتيكالىق, حيميا-بيولوگيالىق باعىتتارداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى, الەمدىك تاجىريبەدە تەڭدەسى جوق جوبالار بولدى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدەگى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ سانى مەن ساپاسىنىڭ ارتۋىنا بارلىق جاعداي جاسالدى. ماسەلەن, وسى تاۋەلسىزدىك تۇسىنداعى 25 جىلدا ەلىمىزدە 1 مىڭنان استام جاڭا مەكتەپ سالىنىپ, 6 مىڭداي بالاباقشا اشىلعانى وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى. بۇل شارالار بۇگىنگى وسكەلەڭ ءومىر تالابىنىڭ كوشىنەن قالماي, رۋحاني الەۋەتىمىزدىڭ ارتۋىنا, ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا, ءسويتىپ, ەلىمىزدىڭ ارقاشان وزىق بولىپ وركەندەۋىنە مۇمكىندىك بەردى.
حالقىنا ادالدىق, ەلىن, جەرىن ءسۇيۋ – ءاربىر ادامنىڭ پەرزەنتتىك بورىشىن تانىتاتىن قاعيدالار. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بويىنداعى وسىنداي بيىك ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى جاستار ۇلگى تۇتۋعا ءتيىس. ەلباسىنىڭ ءاربىر ىسىنەن ونەگە الۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ەلدىڭ كەلەشەگىنە, مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قارايتىن, ەلباسىنىڭ ۇكىلى ءۇمىتىن العا اپاراتىن جانە سارا ساياساتىن جالعاستىرا الاتىن ءبىلىمدى دە بىلىكتى, پايىمدى دا پاراساتتى ۇرپاق قالىپتاسۋى مۇمكىن.
ادام ءومىرى قيلى بەلەستەردەن, قيان اسۋلاردان تۇراتىنى بەلگىلى. سول اسۋلاردى ەڭبەكپەن ەڭسەرىپ, جوعارى ءبىلىم مەن بىلىكتىڭ, بيىك وي مەن ءورشىل ورەنىڭ, ەلىم دەپ سوققان جۇرەكتىڭ ارقاسىندا قاراپايىم شويىن قۇيۋشىدان مەملەكەت باسشىسىنا دەيىن وسكەن نۇر-اعانىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىنەن الار ونەگە مول دەرلىك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ حالقىن سۇيگەندىگى, ساليقالى ساياساتكەرلىگى توتاليتارلىق جۇيەدەن كۇيرەپ شىققان قازاقستاندى جيىرما بەس جىلدا تورتكۇل دۇنيە تۇگەل قىزىعا قارايتىنداي قارقىندى دامۋشى جانە بولاشاعى زور مەملەكەتكە اينالدىرعان ەرەن ەڭبەگىنەن بايقالادى. بۇل – ەرلىككە پارا-پار تىرلىك. سوندىقتان دا بەلگىلى اقىن جارىلقاسىن امانوۆتىڭ:
«سەندە ءسۇيدىڭ حالقىڭدى,
ءبىر-بىرىنەن كەم كورمەي.
حالقىڭ ءسۇيدى سەنى دە,
ەشبىر جانعا تەڭگەرمەي», – دەگەن جىر جولدارىن ارناۋى جايدان-جاي بولماسا كەرەك.
الداعى جىلى استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى, الماتىدا بولاتىن قىسقى ۋنيۆەرسيادا ويىندارى دا جاڭا قازاقستاننىڭ جارقىن كەلبەتىن تانىتاتىنى ءسوزسىز. بۇل دا ەل پرەزيدەنتىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان يگى شارالار.
تاۋەلسىزدىك جانە ەلباسى. بۇل ەكى ءسوز بۇگىندە ءبىرتۇتاس, ءبىر-بىرىنەن اجىراماس ەگىز ۇعىمعا اينالعان. ءبىرىن ايتساق, ەكىنشىسى ويعا ورالادى. بىرىنە-ءبىرى نۇرلى ساۋلەسىن شاشىپ, جارىق ءتۇسىرىپ تۇرعانداي بولادى. ولاي بولسا, تاۋەلسىزدىگىمىز تۇعىرلى, ەلباسىمىز عۇمىرلى بولسىن دەپ تىلەيىك.
باقتيار سمانوۆ,
ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, پروفەسسور