ەگىننىڭ ساپاسى – ءونىمنىڭ كەپىلى

جيىندى اشقان ءوڭىر باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ جولداۋ تالاپتارىنان تۋىندايتىن اۋىل شارۋاشىلىعىن اۋ­قىمدى جاڭعىرتۋدىڭ كەلەلى ماسە­لە­­­لەرىن كەشەندى تۇردە شەشۋدىڭ ءپى­سىپ-جەتىلگەنىن اتاپ كورسەتتى. اۋىل­شا­­رۋاشىلىق ءوندىرىسىن ارتتىرۋ, جاڭا تەح­نولوگيالاردى ەنگىزۋ ەسەبىنەن گەكتار شىعىمدىلىعىن مولايتۋ كەزەك كۇ­ت­تىرمەيدى. سولتۇستىك قازاقستاننىڭ جە­رى وتە قۇنارلى, قاراشىرىندىگە باي, تو­پىراقتىڭ ورتاشا بونيتەتى 54,8 بال­دى قۇرايدى. سوندىقتان ەلىمىزدە ون­دىر­ى­لە­تىن استىقتىڭ 30 پايىزى ءوڭىر الەۋ­ەتىنىڭ ش­ە­گى ەمەس. قۇمار ىرگەباي ۇلى سونىمەن قاتار وب­لىس ازىق-ت ۇلىك تاعامدارىنىڭ كەيبىر تۇر­لەرىمەن ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتە الماي وتىرعانىنا نازار اۋداردى. مەم­لەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەرگە قول جەت­كى­­زۋدىڭ ىشكى مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پاي­­دالانىپ جۇرگەن جوقپىز. وڭىردە اۋ­­ىل شارۋاشىلىعى – ەڭ باسىم با­عىت­­تاردىڭ ءبىرى. بۇل ورايدا, جەر-انا­نىڭ قايتارىمىن كوتەرۋ ءۇشىن بار­لىق اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن ون­دى­رۋ­شىلەرمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋدىڭ ما­ڭى­ز­ى زور. اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن قول­داۋ ماقساتىمەن بيىل 43,9 مي­ل­لي­ارد تەڭگە كولەمىندە دەمەۋقارجى قاراستىرىلعان. بۇل – اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي قارجى. ال, ءوسىم – 39 پايىز عانا.  جاسىراتىنى جوق, كەي اگرو­قۇ­رىلىمدار توپىراقتىڭ قۇنار­لى­لىعىن ارت­تىرۋ, اۋىسپالى ەگىس جۇيەسىن قاتاڭ ساق­تاۋ, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارىن ءوز دەڭ­گەي­ىن- ­دە اتقارا الماي كەلەدى. جەرمەن جۇمىس ىس­تەۋ­دىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن كو­تە­­رۋدە ءداستۇرلى ادىستەرمەن بىرگە قور ساق­تاۋدىڭ نولدىك جانە جەردى ەڭ از وڭ­دەۋ تەحنولوگيالارى كەڭىنەن پايدا­لا­نىلمايدى. ءداستۇرلى تەحنولوگيا­مەن وسىرىلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق دا­قىل­دارى 42, نولدىگى 11 پايىزدى قۇ­راي­دى. ەگىستىكتىك القاپتاردى پار­عا قالدىرۋ, سۇدىگەر جىرتۋ جايىنا از كوڭىل بولىنەدى. جيىندا 4 جانە 5 سۇ­رىپ­تى ءداندى جانە بۇرشاق تۇقىمداس دا­قىلد­اردى ەرتە پىسەتىن, جوعارى ءونىمدى تۇر­لەرىمەن اۋىستىرۋ باسا ايتىلدى. كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا قاجەتتى 65 مىڭ توننا ديزەل وتىنىنىڭ 39 مىڭ تونناسىنا عانا شارت جاسالعان. مي­نەرالدى تىڭايتقىشتار الۋدا شا­رۋاشىلىقتاردىڭ 9 پايىزى عانا كە­لى­سىم­گە قول جەتكىزگەن. ۇكىمەت قاتتى وتىن­نىڭ ءار ءليترىن 126 تەڭگەدەن بوسا­تىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, وسىناۋ مۇم­كىن­دىكتى ءمۇلت جىبەرۋگە بولمايدى.  باراەۆ اتىنداعى استىق شارۋا­شى­لى­عى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ دي­رەكتورى جەكسەنباي قاسقىرباەۆ سەپتوريوز, ساباقتىڭ تاتتانۋى, تاعى باس­قا وسىمدىك اۋرۋلارىنىڭ ءورشۋى سال­دارىنان ونىمدىلىك 30-70 پايىزعا دەيىن كەميتىنىنە ناقتى مىسالدار كەل­تىردى. ونىڭ ءبىر ۇشىعى بىلىكتى ما­مان­دار­دىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە, كاسىبي دا­يار­لانباۋىنا, عىلىمي جەتىستىكتەر مەن جاڭالىقتاردىڭ ەنگىزىلمەيتىنىنە كە­لىپ تىرەلەدى. سولتۇستىك قازاقستان مال جا­نە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرت­تەۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ مىن­دە­تىن اتقارۋشى ءايىپ ىسقاقوۆ ساپالى جەم­ازىق بازاسىن قۇرۋدىڭ الەۋەتىن قا­لىپتاستىرۋ جولدارىنا توقتالدى. «تايىنشا-استىق» جشس ديرەكتورى انا­تولي رافالسكي استىق ءوندىرىسىن ءار­تاراپتاندىرۋ تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. مۇن­دا 2008 جىلى ەگىستىك القاپتىڭ 68,6 پايىزىنا بيداي وسىرىلسە, بىلتىر جا­سىمىق 40,9, بيداي 21,3 پايىزدى ق­ۇراعان.   سوڭعى جىلدارى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن قولداۋعا «اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەندەرىن دامىتۋ» باع­دار­لاماسى اياسىندا 240 ميلليارد تەڭ­گە بو­لىنگەن. الايدا, وتكەن جىلى ەڭ­بەك­ا- قى تولەۋ قورى 13,5 ميلليارد تەڭگە عا­­نا بولعان. ءىس جۇزىندە, مەملەكەت دە­مەۋ­قارجى ەسەبىنەن جالاقى تولەپ وتىر­­­­عانىنا قاراماستان ونىڭ مولشەرى جو­­نى­نەن وبلىس سوڭعى ورىنداردا ەكەن. لاي­ىق­تى ەڭبەكاقى الماعاندىقتان, كادر تۇ­راقتامايدى.  سەميناردا وبلىستىڭ ىشكى نارىعى بۇ­رىنعىسىنشا يمپورتقا تاۋەلدى ەكە­نى, كوپتەگەن ونىمدەر سىرتتان اكە­لى­نەتىنى, سوندىقتان ەكسپورت الەۋەتىن ارت­تىرۋدىڭ, باسەكەگە قابىلەتتى ساپالى ءونىم شىعارۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى دە اڭ­گى­مەلەندى.

ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى