الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەكتىڭ تۇرعىندارمەن بيىلعى ەسەپتى كەزدەسۋى بايىرعى ماسەلەلەردىڭ كوبەسىن قايتا سوكتى. مەگاپوليستە اكىمدەردىڭ ەسەپ بەرۋى ءۇردىسكە ەنگەلى بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان جايتتار جەتكىلىكتى. ءارينە, اكىمدەردىڭ ەسەبىندە تىندىرىلعان تىرلىكتەر شەتىنەن ءتىزىلىپ ايتىلسا دا, قوردالانعان ساۋالدار قوزعالماي قويمايدى.
اكىم ەسەپ بەرگەن سايىن كولىك كەپتەلىسى, الماتىنىڭ ەكولوگياسى, بازارلاردى كوشىرۋ, جۇمىسى سىن كوتەرمەيتىن كەيبىر پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى قىزمەتى, اينالما جولداردىڭ قۇرىلىسى ءسوزسىز ايتىلادى. سودان كەيىن الميساقتان بەلگىلى جايتتاردىڭ بارلىعى الماتىنىڭ اجارىنا, ءتۋريزمدى دامىتۋعا بارىپ تىرەلەدى. بيىل دا سولاي بولدى.
ماسەلەن, ءتۋريزمدى تابىس كوزىنە اينالدىرعىسى كەلەتىن شاھاردىڭ تۇرعىندارى جۇرتتىڭ ارمانداپ جەتە الماي جۇرگەن شىمبۇلاعى مەن مەدەۋىنە بارمايدى. قاراعايلى ورماندارى قول بۇلعاعان الاتاۋ بوكتەرلەرىنە قىدىرمايدى. قىسقاسى, قالانىڭ تۋريستىك نىساندارى تولىق الەۋەتىن ىسكە قوسىپ وتىرعان جوق.
ەسەسىنە, دەيدى اكىم, قالالىقتار ءدارىگەرگە جاعدايى ابدەن مۇشكىل بولعاندا بارادى. ءىشۋدى ازايتۋ كەرەك. شىمبۇلاقتى قىمبات دەيدى. الايدا سىرانىڭ ءبىر ساپتاياعىنا 1500 تەڭگەنى ايامايمىز. كەشكە قايدا بارساڭ دا ورىن جوق, ال شىمبۇلاققا بارۋعا كەلگەندە اقشا تاپپاي قالامىز. بۇل ادەتتى وزگەرتۋ كەرەك, دەگەن اكىمنىڭ سوزىنە كوپشىلىك قوشەمەتپەن كەلىستى.
ال ەندى قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, تاعى بىرنەشە جىلدان كەيىن الماتىدا كولىك كەپتەلىسى دەگەن بولمايدى. 2018 جىلعا قاراي كىشى كولىكتىك اينالما جولى ىسكە قوسىلادى. ودان بولەك بيىل الماتى ۇلكەن ءاۆتوموبيلدى اينالما جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, كولىك كەپتەلىسى كوپتەگەن مەگاپوليستەرگە ءتان. ءبىز بۇل ماسەلەگە كولىك رەفورماسىن باستاۋ ارقىلى, جۇيەلى ءتۇردە كەلدىك. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا سوڭعى 15 جىلدا تەك قانا الماتىداعى 30 جولايرىقتى سالۋعا 300 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. تاعى ەكى اينالما جولدىڭ قۇرىلىسى 2018 جىلى بىتەدى, دەيدى باۋىرجان بايبەك.
الماتىنىڭ كولىك كەپتەلىسىن ايتقاندا, اينالىپ وتپەيتىن ءبىر ماسەلە «التىن وردا» بازارى ورنالاسقان تراسسا. اكىم بۇل ماسەلە بيىل شەشىمىن تابادى دەيدى. سول سياقتى, الماتى ۇلكەن اۆتوموبيلدى اينالما جولى قالانى ترانزيتتىك كولىكتەردەن ارىلتىپ, بۇل الماتىنىڭ باتىس قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى لوگيستيكالىق حاب رەتىندەگى ەكونوميكالىق الەۋەتىن كۇشەيتە تۇسپەك. بۇل جوباعا 350 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا كەلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, الماتىداعى كولىك كەپتەلىسى جولايرىق, اينالما جولدارمەن شەشىلمەيدى. قالا اكىمدىگى قازىر جەكەمەنشىك ەمەس, قوعامدىق كولىكتەردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر.
قوعامدىق كولىكتەر جۇرەتىن جولاقتار كوبەيە تۇسەدى. تروللەيبۋس جەلىلەرىن جاڭالاۋعا 5,5 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. بۇل ترامۆاي جولدارىن قالپىنا كەلتىرگەننەن گورى 3 ەسەگە ارزان. تاعى ءبىر ۇلكەن كولىكتىك جوبا – جەڭىل رەلستى ترامۆاي. بيىل بۇل جوبانىڭ مەردىگەرلىگىنە بايقاۋ جاريالاندى. ال 2020 جىلعا قاراي تاعى 2 مەترو ستانساسى پايدالانۋعا بەرىلىپ, مەترو تارماقتارى اباي مەن مومىش ۇلى كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنا دەيىن جەتەدى. قازىر مەترو ءوزىن ءوزى اقتاي باستادى. جولاۋشىلار سانى 4 ەسەگە كوبەيدى, دەدى اكىم. سول سياقتى, قوعامدىق كولىكتەردى ەلەكتروندى بيلەتتەندىرۋ دە ايتىلماي قالعان جوق. باسىندا شۋ تۋعىزعان بۇل ماسەلەدە قازىر ءىلگەرىلەۋ بار. تۇرعىندار ءبىر جولعى بيلەتتەن گورى, ەلەكتروندى بيلەتپەن ءجۇرگەن ءتيىمدى ەكەنىن تۇسىنە باستادى.
ياعني, الماتىدا سوڭعى جىلدارى كولىكتەر سانى 10 ەسەگە كوبەيۋى كولىك كەپتەلىستەرىن كوبەيتىپ قويماي, قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن دا ناشارلاتىپ وتىر. اۋانى 80 پايىزعا لاستاپ وتىرعان دا وسى جايت.
سوندىقتان, وتكەن جىلى ءتۇتىنى بۋداقتاعان ەسكى كولىكتەرگە 136 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. جانە بۇل كولىكتەردىڭ 67 پايىزى قالاعا سىرتتان كىرەدى. اكىم قالانى ەكولوگيالىق جاعىنان ءتيىمدى كولىك تۇرلەرىنە كوشىرۋگە قاتىستى ناقتى ەسەپ بەرە كەلە, بۇل ماسەلەنىڭ 2018 جىلعا قاراي قالانى تولىق گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى شەشىلەتىندىگىن اتادى.
سول سياقتى, پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى قىزمەتىنىڭ ساپاسى تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنىڭ تازالىق ايناسى ەكەنى ايان. اكىمدەر ەسەپ بەرگەن سايىن حالىق تا پيك-تەردىڭ جۇمىسىنا كوڭىلدەرى تولمايتىنىن جىلدا العا تارتادى.
قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, پيك-تەردىڭ قىزمەتىنە قوعامدىق جانە پارتيالىق باقىلاۋ كۇشەيگەن. 150-دەي پيك تەكسەرىلگەن. ونىڭ 86 پايىزىنا ايىپپۇلدار سالىنىپ, ەسكەرتۋلەر جاسالعان.
سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزدى مىنا ماسەلەگە اۋدارعىم كەلەدى. ستاتيستيكا بويىنشا الماتىدا 1,7 ميلليون تۇرعىن بار. شىن ءمانىندە قازىر مەگاپوليستە 2,2 ميلليون حالىق تۇرىپ جاتىر. ءبىراق تەك ونىڭ 800 مىڭى عانا قوقىس شىعارۋ اقىسىن تولەيدى. مۇنان بىلاي ءبىز بۇل ماسەلەدە قاتاڭدىق تانىتامىز, دەدى قالانىڭ قاق ورتاسىندا قوقىسىن ارنايى جاشىككە ەمەس, دالاعا تاستاي سالعان تۇرعىنداردى ءوز كوزىمەن كورگەن اكىم.
سول سياقتى, اكىمنىڭ ەسەپتى كەزدەسۋىندە الماتىنىڭ بازارلارى, جان-جانۋارلارى قايتا-قايتا ولە بەرگەن حايۋاناتتار باعىنىڭ ماسەلەسى قوزعالىپ, جاڭا باسشىنىڭ جوسپارلىق ەسەبى تىڭدالدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتى مەن جۇمىسىنان قۋىلعان شەنەۋنىكتەردىڭ جايى ءسوز بولدى.
قالالىقتاردىڭ سۇراق قويىپ, جاۋاپ الۋىنا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ەسەپتى كەزدەسۋ كۇنى جەدەل تەلەفون جەلىسى جۇمىس ىستەدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى