«ءاۋ» دەمەيتىن قازاق جوق». سايىن ساحاراعا تارىداي شاشىلا قالعان ءبىرنەشە ميلليون عانا بولساق تا, دارىنسىزىمىز كەمدە-كەم. ەكەۋمىزدىڭ ءبىرىمىز ونەرلىمىز. دەسە دە, ساف التىنداي حاس تالانتتىلاردىڭ تاسادا قالىپ جاتقاندارى كوپ-اق. بويىنداعى عاجايىپتىڭ بۋلىعىپ, بارىن بەرە الماعانىنا ءىشىڭ اشيدى, كوڭىلىڭ قۇلازيدى. قۇدايدىڭ وسى ادىلەتسىزدىگىنە قايران قالاسىڭ دا. كوپتە جوق قاسيەتتى ءۇيىپ-توگىپ بەرەدى دە, تاعدىر جازۋىمەن كولەگەيلەي سالادى.
ءار تۇسىنان سەتىنەگەن قامىس قالپاعىن باسا كيىپ قورا جاعىندا ۇزىن ساپ ايىرىمەن مالىنا ءشوپ سالىپ, الدەبىر اۋەندى ىڭىلداپ جۇرەتىن كورشى كارىبەكتى ەس بىلگەننەن تانيمىن. كوكتەم شىعا تاڭ اتار-اتپاستان كۇرەڭ اتىن ەرتتەپ ءمىنىپ, ءبىر وتار قويىن الدىنا سالىپ قىر اسىپ بارا جاتاتىن. كۇن ۇياسىنا باتىپ, ءىرگەنى ءىڭىر باسقان شاقتا وتاردىڭ شاڭى كومگەن قاراسى كورىنەدى. «ءايت-شۋ, قايت, ءاي!» دەپ ايقايلاي مال قايىرعان ءۇنى اۋىل ىرگەسىندەگى توبەدەن اسپاي جاتىپ ەستىلەدى دە, ارتىنشا الدەبىر ءاندى جالعاي جونەلەدى.
«كۇمىس قۇمعان-اي,
وتتا تۇرعان-اي...
ءايت-شۋ, كەبەنەك كەلگىر!»
كەيىنىرەك سۇر ەسەگىن تاقىمداپ ۇلكەن ۇلى ىلەسەتىن بولعان. مالدارىن اۋىلدىڭ كەزەگىنە قوسپايتىن كارىبەكتىڭ قىسى-جازعى جۇمىسى وسى. ءىرى قاراسى دا از ەمەس. جىل سايىن بەس بيەدەن كەم ساۋمايدى. كۇنىمەن قويىن ورگىزسە, ءتۇنىمەن جىلقىسىن جايادى. «قاي ۋاقىتتا ۇيىقتاپ ۇلگەرەدى؟ وسى ءتورت ت ۇلىكتىڭ جايىنان باسقا تۇك تە بىلمەيتىن شىعار» دەپ ويلايتىنىمىز دا راس-تى. تاعى اندەتەتىنىن قايتەرسىز؟!
***
...كارىبەكتىڭ شىن ونەرىن ناۋرىزدا كوردىك. ءبىزدىڭ اۋىلدا ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ءبولەكشە تويلاناتىن. ۇلتتىق مەيرامعا مۇقىم اۋىل اتسالىسادى. ءار كوشەنىڭ تۇرعىندارى ءتورت-بەسكە ءبولىنىپ, ءبىر-ءبىر كيىز ءۇي تىگەدى. ءۇش كوشەدەن ون-ون بەسكە جۋىق شاڭىراق بوي كوتەرىپ, كەرەگە كەرىلەدى. داستارقانىن جايادى. ءبىر-ءبىرىنىڭ وتاۋىنا باس سۇعىپ, قاستەرلى دامنەن اۋىز تيەدى. سودان كەيىن باسەكە باستالاتىن. ءار كيىز ءۇيدىڭ يەلەرى ارالارىنان پالۋانىن, ءانشىسىن, كۇيشىسىن, ونەردىڭ ءار تۇرىنەن ءدۇلد ۇلىن ازىرلەپ, دوداعا قوسادى. ءداستۇرلى اندەردىڭ بايگەسىندە ءبىزدىڭ ورتامىزدان قارا دومبىراسىن قۇشاقتاپ كارىبەك شىقتى ورتاعا. حالىق اندەرىن ورىندادى. قوڭىر داۋسى ميكروفونسىز-اق كوككە اۋەلەپ, كوپتى ەلىتتى. اڭىزاق جەلى استە توقتامايتىن جازىق دالانىڭ جوتاسىنا قونا سالعان اۋىل اسپانىنا شارىقتاي كوتەرىلگەن ءۇنى دالا اتاۋلىنى تامىلجىتقانداي-اق ەدى.
«كەرىم-اۋ ايداي,
كەرميىق-اۋ جۇرتىڭ قايدا-اي...», دەپ شىرقاعاندا قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى.
«الما اعاشتىڭ گ ۇلىندەي-اۋ,
تەكەمەتتىڭ تۇرىندەي-اۋ...» دەپ كوسىلگەندە جان-كەۋدەگە شۋاق قۇيادى. كەۋ-كەۋلەگەن جۇرت كارىبەكتى كىشىگىرىم ساكى-ساحنادان قوس انمەن جىبەرە قويعان جوق. «ءاپ, بارەكەلدى! وسىنداي داۋسىڭدى ساعىندىق, سىلتەي ءتۇس!» دەستى. «دومبىرا ۇستاماي كەتىپ ەدىڭ, شىرقا, قاراعىم» دەپ دەمەدى.
***
ۇيگە كەلگەن سوڭ اپامنان ەستىدىم, كارىبەكتى جاس كەزىندە الماتىداعى كونسەرۆاتورياعا ەمتيحانسىز قابىلداماق بولعان ەكەن. سونداعى اعالار ايرىقشا داۋسىنا ءتانتى بولسا كەرەك. اسىلدى قادىرلەي المايتىن قازاقىلىعىمىز تۇساۋ سالعان عوي. اكەسى مارقۇم ءبىر اياعىن سوعىس دالاسىنا تاستاپ كەلگەن مايدانگەر ەدى. «قايدا باراسىڭ؟ مال-جانعا كىم يە بولادى؟ وتىر جايىڭا» دەگەن. امال نەشىك, دومبىرانىڭ ىشەگىن قاعۋعا ارنالعان ساۋساقتار قويشىنىڭ تاياعىن ۇستاپ قالا بەرگەن.
بۇرناعى جىلى «كارىبەكتىڭ ۇلكەن ۇلى ورىنباسار كونسەرۆاتورياعا ءتۇسىپتى» دەپ ەستىدىم ەل جاقتاعى ۇزىنقۇلاقتان. قۋاندىم. سوناۋ كەزدەگى ناۋرىز مەرەكەسى ەسىمە ءتۇستى. كارىبەكتىڭ دومبىرا ءۇنىمەن استاسىپ, كوككە اۋەلەگەن قوڭىر داۋسى قۇلاعىما كەلدى. ال جاقىندا الەۋمەتتىك جەلىدەن كورشىمنىڭ ۇلىنىڭ ءوزى شىعارعان كۇيىن ورىنداعان بەينەتاسپاسىن كوزىم شالىپ قالدى. ادەيى كورىپ, كوڭىلىم مارقايدى.
«ات تۇياعىن تاي باسقانى» جاقسى عوي. اكەسى كارىبەكتى الماتىعا جىبەرگەندە شە؟.. قازاق ونەرىنىڭ قارا نارى اتانار ما ەدى... ءجا, ورىنباساردىڭ ايى وڭىنان تۋسىن! اكەسىنىڭ ارمانىن ورىندادى عوي.
اسان امزەبەك
استانا