وڭتۇستىكتىڭ ديقان قاۋىمى شىلىڭگىر شىلدەدە سۋ تاپشىلىعىنان كۇيىنىپ جۇرەدى. ويتكەنى, ولكەگە كەلەتىن اعىن سۋدىڭ دەنى وزگە ەلدەن باستاۋ الادى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى وسىندا جاتىر.
ەل اۋزىندا ءمىرزاشول دەپ اتالىپ كەتكەن وڭىرگە سۋ اسپانمەن امانداسقان قىرعىز الاتاۋى مەن تاجىكتىڭ پامير تاۋلارىنان اعىپ كەلەدى. ورتادا بۇكىل كەڭەستەر وداعىنا ماقتا وسىرۋمەن داڭقى شىققان, ەڭكەيگەن قارت, اشامايعا مىنگەن بالاسىنا دەيىن ەڭبەكقور وزبەكستان تۇر. ماقتاارال اۋدانىنا «دوستىق» كانالى ارقىلى كەلەتىن سۋدىڭ مولشەرى ەكى رەسپۋبليكا تاراپىنان شوتقا قاعىلىپ, ەسەپتەلگەنىمەن سۋ مولشەردەگىدەي بەرىلمەيدى. وزبەك ديقاندارى كوز الدىندا مول سۋ اعىپ جاتقاننان كەيىن ءوز القابىنا جىرىپ الىپ قالا بەرەدى. ارينە, سودان سوڭ ماقتاارالدىق ديقاندار مازاسىزدانادى. «وزەننىڭ باسىندا وتىرعاندار سۋ, سوڭىندا وتىرعاندار ۋ ىشەدى» دەگەن قاناتتى ءسوز وسىندايدان قالعان. ماقتالىعى جانە كوكونىسى كۇنگە كۇيىپ, سولىپ بارا جاتقان سوڭ ديقانداردىڭ از سۋعا تالاسىپ, كەتپەندەسىپ قالاتىن وقيعالارى جيىلەپ كەتكەن ەدى. ەندى, وسى شەتىن ماسەلەنىڭ شەشىمى تابىلا باستاعان سىڭايلى.
جاقىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ اعىن سۋ ماسەلەسى بويىنشا قازاقستان مەن ءوزبەكستان اراسىندا قۇرىلعان مەملەكەتارالىق جۇمىس توبىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ەكىجاقتى كەزدەسۋگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ە.نىسانباەۆ, وسى مينيسترلىكتىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ي.ابىشەۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ش.حامراەۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى «گوسۆودحوزنادزور» مەملەكەتتىك ينسپەكتسياسىنىڭ باستىعى ن.ەرنازاروۆ باستاعان رەسمي وكىلدەر قاتىستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ءسوز العان وبلىس اكىمى بۇل باسقوسۋ كورشىلەس جاتقان ەكى مەملەكەتكە دە ءتيىمدى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
– ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋدا جانە ساۋدا اينالىمىن جاقسارتۋدا ءبىز ارىپتەستىك بايلانىستى نىعايتىپ كەلەمىز. بۇل ۇلكەن ماڭىزعا يە ماسەلە. مەن جۋىردا ەلباسىنىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, وندا وزبەكستانمەن بايلانىسىمىزدىڭ جاي-كۇيى جونىندە باياندادىم. ەلباسى باستامامىزدى قولدايتىندىعىن ايتىپ, شەكارالاس ايماق رەتىندە كورشى ەلمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋىمىزگە كەڭەس بەردى. وسى ورايدا, ءبىز ساۋدا-ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتا ءتۇسۋىمىز قاجەت. بۇل رەتتەگى قارىم-قاتىناسقا ەكى تاراپ تا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانى قۋانتادى. ەكى تاراپتىڭ بىرلەسىپ شەشۋگە ءتيىستى ماسەلەلەرى جەتەرلىك. بۇگىنگى جۇمىس توبىنىڭ كەزدەسۋىندە قارالاتىن سۋ رەسۋرستارىن يگەرۋ, اعىن سۋ مەن تازا اۋىز سۋ ماسەلەلەرى وڭ شەشىمىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى جانسەيىت تۇيمەباەۆ.
جيىندا ءسوز العان وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى شاۆكات حامراەۆ ەكى ەل اراسىن سىرداريا وزەنى بايلانىستىرىپ وتىرعانىن جەتكىزىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قوس ەل دە مۇددەلى ەكەندىگىن ايتتى.
– اعىن سۋدى يگەرۋ, سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ەكى تاراپقا دا ورتاق ماسەلە. سوندىقتان وسى ءتۇيتكىلدەردى بىرلەسە شەشۋدە بار ءمۇمكىندىكتى پايدالانۋىمىز قاجەت. ءبۇگىنگى كەزدەسۋىمىزدىڭ ماڭىزدىلىعى دا ەرەكشە. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس بۇدان دا العا ىلگەرىلەي بەرەتىندىگىنە سەنىمدىمىن, – دەدى ش.حامراەۆ.
ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى يسلام ابىشەۆتىڭ وسى جيىندا ايتقان پىكىرى وزبەكستان مەن قازاقستان اراسىنداعى «دوستىق» كانالىنىڭ سۋىن تەڭدەي بولۋمەن ماسەلەنىڭ بىتپەيتىندىگىن اڭعارتادى.
ماقالا باسىندا وسى ەكى مەملەكەتكە نەگىزگى سۋ قورى قىرعىزستان مەن تاجىكستان تاۋلارىنان كەلەتىندىگىن ايتتىق. سوندىقتان سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسىنىڭ «دوستىق» كانالىنا كەلەتىن سۋ تەك وزبەكستان مەملەكەتىنە بايلانىستى ەمەس, ەگەر ءبىز كەلىسىمگە كەلىپ, بارلىعى دۇرىس دەگەننىڭ وزىندە ەرتەڭ جازدا تاجىكتەرمەن جانە قىرعىزدارمەن كەلىسىمگە كەلمەسەك, جازدا قايتادان پروبلەما بولۋى مۇمكىن», دەگەنى قۇلاققا كىرەدى. ەندىگى اڭگىمەگە سول اعايىنداردىڭ دا تارتىلۋىن مەڭزەيدى. يسلام ابىشەۆ وزبەكستاندا وتكەن العاشقى جيىندا ترانسشەكارالىق وزەندەر مەن كانالداردى ەكى جاققا دا ءتيىمدى جولمەن پايدالانۋ جايى قارالعاندىعىن ايتتى. ياعني, العاشقى كەلىسسوزدە قوس تاراپ «دوستىق», «زاح» جانە «حانىم» كانالدارىنداعى بار سۋدى سونىڭ بويىندا ورنالاسقان سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىنە سايكەس, تەڭبە-تەڭ ءبولۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلگەن.
ال وڭتۇستىك وڭىرىندە وتكەن كەزدەسۋدە جۇمىس توبى وكىلدەرى ترانسشەكارالىق ايماقتا ورنالاسقان وگەم وزەنىنەن حالىقتى تازا اۋىز سۋمەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋ جايىن تالقىلادى. ەكىجاقتى كەلىسسوز وڭ شەشىمىن تاپسا, 2020-2030 جىلدار ارالىعىندا جەر استى سۋى جوق سارىاعاش, قازىعۇرت اۋداندارىمەن قاتار, ماقتاارال, شاردارا اۋداندارىن, ياعني 1 ميلليونعا جۋىق تۇرعىندى تازا اۋىز سۋمەن قامتۋعا بولاتىن مەگاجوبا قولعا الىناتىن بولادى.
ءوزىمىزدىڭ تاۋ سىلەمدەرىنەن اققان سۋدان قۇرالعان «وگەم» وزەنى وزبەكستانعا اعىپ ءوتىپ جاتىر. ءبىر كاسىپكەر ارىندى وزەننىڭ ءيىرىمىن بوگەپ, شاعىن ەلەكتر ستانساسىن سالۋدى ويلاستىرىپ ءجۇر. ەشقانداي تىڭايتقىش قالدىقتارىمەن بىلعانباعان تاۋدىڭ تازا سۋى وسى وزەنگە جاقىن وتىرعان اۋدانداردىڭ اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋگە سەپ بولار ەدى.
جۇمىس توبى ەكى مەملەكەت اراسىنداعى اعىن سۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋدە ءبىرتالاي ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزدى. ەندى ونىڭ العاشقى ناتيجەسى سۋ اسا قات جاز مەزگىلىندە بەلگىلى بولادى.
باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى