الەمدە بۇگىندە ءتورت مىڭنان استام ماماندىق بار دەپ ەسەپتەلەدى. بىراق, قانداي قوعام, قانداي زاماناۋي وزگەرىستەر بولماسىن, ءبىلىم سالاسىندا مۇعالىم شەشۋشى تۇلعا بولىپ قالا بەرەتىنى داۋسىز. سەبەبى, ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋعا ەرەكشە ءمان بەردى. سوڭعى جىلدارى ءبىلىم ساپاسىنا, زياتكەرلىك, يننوۆاتسيالىق ءىس-ارەكەتكە بەت الۋمەن قاتار, مەكتەپتەردى جاس مۇعالىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسى وتكىر بولا باستادى. بۇگىندە مۇعالىمدەردى كوللەدجدەر, پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتار, ۋنيۆەرسيتەتتەر كوپتەپ دايىنداۋدا. الايدا, مۇعالىمدەر سوندا دا جەتىسپەيدى. مەكتەپكە بارۋعا ۇمتىلىس بار, سونىمەن قاتار, مەكتەپتەن كەتۋ دە ءجيى كەزدەسەدى. وسىعان بايلانىستى كاسىبي ءبىلىم جۇيەسىندە مۇعالىمدەردى دايىنداۋ كۇردەلى ماسەلە بولىپ وتىر.
«ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى دا بۇل ماسەلەنى تولىق شەشپەسە دە, مەكتەپكە جاس مۇعالىمدەردىڭ بارۋىنا از دا بولسا جول اشتى. بىراق, ەندى ايەلدەر زەينەتكە 63 جاستا شىعاتىن بولسا, ال ولار مۇعالىمدەردىڭ 80 پايىزدان استامىن قۇراسا, جاستارعا اۋىلدىق مەكتەپتەردە جۇمىس تابۋ قيىندايدى, الەۋمەتتىك جاعداي كۇردەلەنەدى. سوندىقتان, بۇگىنگى پەداگوگيكالىق باعىتتاعى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى مەن كاسىبي باعىتى, قۇندىلىقتار تاڭداۋى, باسىمدىق مۇددەلەرى تەوريالىق جانە پراكتيكالىق جاعىنان اسا ماڭىزدى بولاتىندىعى بەلگىلى.
اسىرەسە, بولاشاق مۇعالىمدەردى تاربيەلەۋ پەداگوگيكالىق پراكتيكاسىز ىسكە اسپايتىندىعى بەلگىلى. ستۋدەنت كاسىبي قىزمەتكە ارالاسىپ, قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلگەندە عانا شىڭدالادى. ءوزىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن بايقايدى, تەكسەرەدى, مۇعالىم ماماندىعىنا جارامدىلىعىن زەردەلەيدى. سەبەبى, مۇعالىم ماماندىعىنا تەك وقۋلىقپەن, نە دارىسپەن عانا ۇيرەتۋ مۇمكىن ەمەس. پەداگوگيكالىق پراكتيكا – ستۋدەنتتەر ءۇشىن مۇعالىم ماماندىعىن يگەرۋ جولىنداعى كۇردەلى دە جاۋاپتى كەزەڭ. ستۋدەنت پراكتيكا بارىسىندا ەكى بىردەي قىزمەت اتقارادى: ءبىر جاعىنان, ءالى دە ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ءبىلىم الۋشى نەمەسە وبەكت, ال, ەكىنشى جاعىنان, مۇعالىم, پەداگوگ, كاسىبي ءبىلىمى بار سۋبەكت.
وركەنيەتتى ەلدەر دە پراكتيكاعا باسىمىراق ءمان بەرەدى. ماسەلەن, پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى, جاپونياداعى توكاي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءىV-كۋرس ستۋدەنتى ساۋلە جولداياقوۆا: «...جاپونيادا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە ەرەكشە. جاپوندىقتار تەوريادان گورى تاجىريبەگە كوپ كوڭىل بولەدى. بارلىعىن ءىس جۇزىندە ىستەپ, ءوز كوزىڭمەن كورگەنىڭ جادىڭدا جاقسى ساقتالادى. قابىلداۋعا وڭاي, تۇسىنىكتى. ءتۇرلى ەكسپەريمەنتتەر بولادى. ساباق دەپ اۋديتوريادا قامالىپ وتىرمايسىڭ. تاۋعا دا شىعاسىڭ, تەڭىز جاعالاۋىنا دا باراسىڭ. ءسويتىپ, سونداعى ءتىرشىلىكپەن جاقىنىراق تانىساسىڭ. مىسالى, حوككايدو دەگەن سولتۇستىك ارالعا اپاردى. بارلىعىن ۋنيۆەرسيتەت ۇيىمداستىردى. سول ايماقتىڭ ەرەكشەلىگىمەن, تابيعاتىمەن تانىسىپ, ايماقتا قانداي ەكولوگيالىق پروبلەما بار, ونى شەشۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك ەكەنى تۋرالى جوبالار دايىندادىق. وقۋ ءۇردىسى ءارى قىزىقتى, ءارى پايدالى», – دەگەن ەدى.
ستۋدەنتتىك كەزەڭ ساپالى ءبىلىمنىڭ, مىنەزدىڭ قالىپتاساتىن كەزەڭى, كاسىبي سانا, ءوزىن مۇعالىم رەتىندە سەزىنۋ وسى كەزدە باستالادى. پەداگوگيكالىق وقۋ ورنىندا وقي جۇرە ستۋدەنتتىڭ كاسىبي جوسپارى, وي-نيەتى ناقتىلانادى. كوپ نارسەنى قايتادان وي ەلەگىنەن وتكىزەدى. اسىرەسە, ءبىرىنشى كۋرس پەن سوڭعى كۋرستا ماماندىق تاڭداۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى.
كوپتەگەن زەرتتەۋلەر ستۋدەنتتەردىڭ كاسىبي باعدارىنا جوعارى وقۋ ورنىنان العان ءبىلىم ساپاسىنىڭ اسەر ەتەتىنىنە نازار اۋدارادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بەرگەن بىلىمىنە ستۋدەنتتەر قاناعاتتانباسا, وقىتۋشىلار پەداگوگتىڭ شىنايى ۇلگىسىن كورسەتە الماسا, ول ستۋدەنتتىڭ مۇعالىم بولۋى كۇماندى. ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم ساپاسى جوعارى بولسا, وقۋ بارىسىندا بولاشاق مۇعالىمدەردىڭ ماڭىزدى كاسىبي داعدىسى, ەرەكشەلىكتەرى ايقىندالىپ قانا قويماي, پەداگوگيكالىق قىزمەتكە قىزىعۋشىلىعى قالىپتاسادى, باعىت-باعدارى ىسىلادى, جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋ مەن ولاردى تاربيەلەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنەدى, جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى دە ويانادى.
جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم بەرۋ – قازىرگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇل ماسەلەنى تەك ىسكەر, ساۋاتتى, ءبىلىمدى ماماندار عانا جۇزەگە اسىرا الادى. ساپالى ءبىلىم بەرۋگە بىردەن-ءبىر ىقپال ەتىپ, باقىلاۋعا الىپ وتىرۋ مەكتەپ باسشىلارىنا تىكەلەي بايلانىستى. سول سەبەپتەن, مەكتەپتە ساپالى ءبىلىمدى قامتاماسىز ەتەتىن بىردەن-ءبىر تۇلعا – مەكتەپ باسشىلارى. ول وقۋ-تاربيە جۇمىستارىنداعى ناقتى عىلىمي ىزدەنىستەردى, ءبىلىم بەرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ءادىس-تاسىلدەرىن ايقىنداپ الۋى قاجەت. باسقارۋ ءىسىن دە جاڭارتىپ, جاريالى, ۇجىمدىق باسقارۋ تاسىلىنە كوشۋ جونىندەگى باستامالارىن كورسەتە بىلۋگە ءتيىستى.
ساپالى ءبىلىم بەرۋدىڭ كەلەسى ءبىر باعىتى – ءار ۇستاز ءوزى ساباق بەرىپ جۇرگەن سىنىپتارىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن شىعارمالار مەن ەرەجەلەردىڭ كەمىندە 80-90 پايىزىن وتە جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىپ, ساباق وتكىزۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ادىستەرىن تاڭداپ الىپ, ءبىلىم-بىلىكتىلىگىن, كاسىبي شەبەرلىگىن, تىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىن كورسەتۋگە ءتيىستى. وقۋلىقتىڭ شەڭبەرىنەن شىعا الماي, جالاڭ دايىندىقپەن تياناقتى, ساپالى ءبىلىم بەرۋ مۇمكىن ەمەس. قانداي ساباق وتكىزسە دە ديداكتيكالىق زاڭدىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, جاڭا ساباققا كىرىسۋ – ەڭ ءتيىمدى جول ەكەندىگى بەلگىلى.
مەكتەپ وقۋشىلارىنا ساپالى ءبىلىم بەرۋ – 5-6-7-سىنىپتاردا بەرىلگەن ءبىلىمنىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. سەبەبى, وسى سىنىپتاردا نەگىزگى پاندەردىڭ تەوريالىق ماتەريالدارىنىڭ العى شارتتارى وتكىزىلە باستايدى. سوندىقتان, وسى سىنىپتارعا مەكتەپتىڭ ەڭ شىڭدالعان, ءبىلىمدى, تاجىريبەلى ۇستازدارى ساباق بەرگەنى ءجون. مەكتەپىشىلىك تەكسەرۋدى وسى سىنىپتاردا كۇن سايىن جۇرگىزۋ قاجەت. جاسىراتىنى جوق, اتالعان سىنىپتاردى ءبىلىم-بىلىكتىلىگى تومەن, كاسىبي شەبەرلىگى ءالى شىڭدالماعان, «كۇلشەلى بالا سۇيۋگە جاقسى» دەگەندەي, كەز كەلگەن ۇستازعا بەرە سالۋ قاتەلىككە ۇرىندىرادى. قازىر جوعارى سىنىپتاردا وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمسىز, ساۋاتسىز بولۋى, 5,6,7-سىنىپتاردا ساپالى ءبىلىم بەرىلمەگەننىڭ سالدارى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
بىلىكتى مۇعالىم مەن ساپالى ءبىلىمنىڭ قالىپتاسۋىنا الەۋمەتتىك ورتانىڭ دا بەلگىلى ءبىر ءدارەجەدە اسەرى بار. سەبەبى, بۇگىنگى مەكتەپ – ءبىلىمى, تاجىريبەسى ءار ءتۇرلى, ەڭبەكاقىسى كۇندەلىكتى تۇرمىسىنا عانا جەتەتىن, بىرقاتارىنىڭ دەنساۋلىعى كەم, جۇيكەسى شارشاڭقى مۇعالىمدەردىڭ ورتاسى. ءبىر مەكتەپ ديرەكتورىمەن تىلدەسكەندە ول جۇمىسىنىڭ اۋىرلىعىن ايتا كەلىپ, «وقۋشىلاردىڭ قىرىق پايىزى اكەسىز ءتاربيەلەنۋدە, اتا-انالارى اجىراسقاندار, ال مۇعالىمدەر نەگىزىنەن ايەلدەر, ولاردىڭ دا سونشاسى كۇيەۋىنەن ايىرىلعان جالعىزباستىلار جانە تۇرمىس قۇرماعان قىزدار. وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەردىڭ ءبىرازى پسيحولوگيا جاعىنان زاقىم كورىپ جۇرگەن جاندار. سىنىپتاردا سولاردىڭ سوقتىعۋىنان كەيدە «نايزاعاي» جارقىلدايدى», – دەگەنى بار. بۇل بەينەلەپ ايتىلعان اڭگىمەنىڭ استارىندا ۇلكەن شىندىق جاتقانى انىق.
تاڭداپ العان تاقىرىبىمىزدى تۇيىندەر بولساق, ءبىلىم ساپاسى بىلىكتى مۇعالىمنەن, ويلى وقۋشىدان باستالادى. ەگەر مۇعالىم ماماندىعى الەۋمەتتىك جاعىنان شىنايى قورعالسا, ول ەرتەڭىنە سەنىمدى. سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسپەسە جاستار مەكتەپكە بارادى. ينتەللەكتۋالدى جانە ازاماتتىق الەۋەتى جوعارى مۇعالىم قوعامنىڭ كەز كەلگەن سالاسىندا جۇمىس ىستەي الاتىن ەرىك-جىگەرى مىقتى, بىلىكتىلىگى تولىسقان جاڭا فورماتسيا ماماندارىن تاربيەلەيتىندىگى اقيقات.
ايدار سابىروۆ,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
دوتسەنتى
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»