ەل كارتاسىندا جالپاعىنان جاتقان جامبىل وبلىسىنىڭ باتىسىنداعى قاقپاسى – جۋالى اۋدانىنداعى «Burnoe Solar-1» جشس وسىدان ءبىر جىل بۇرىن ۇلكەن ءبىر ءىستى قولعا الىپ, كۇن ەلەكتر ستانساسىن ىسكە قوسقان-دى. بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالاناتىن بۇل نىساننىڭ قۋاتى 50 مەگاۆاتتى قۇرايدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ بىلتىرعى جىلى يندۋستريالاندىرۋ كۇنى اياسىندا وتكەن جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا «قازىرگى ۋاقىتتا جامبىل وبلىسى جەل ەنەرگەتيكاسىن ورناتۋدا الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە دەۋگە بولادى. بۇل تاجىريبەنى بارلىق جەردە دامىتۋ قاجەت. ەڭبەكتەرىڭىزگە راحمەت», دەگەن بولاتىن. شىنىندا, جامبىل وبلىسى بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋدا جانە ونى پايدالانۋدا رەسپۋبليكا بويىنشا الدىڭعى ورىندا كەلەدى.
مىنە, پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ جامبىل وبلىسىنا جۇمىس ساپارى وسىناۋ ەنەرگيا ءوندىرۋشى نىساننان باستالدى. بۇل جوبا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. «Burnoe Solar -1» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى نۇرلان كاپەنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ءۇشىن 150 گەكتارعا 192 مىڭ كۇن پانەلدەرى ورنالاستىرىلعان. بۇل پانەلدەر 25 جىلعا دەيىن جۇمىس ءىستەۋگە جارامدى, بىراق, ۇنەمى كۇتىپ ۇستاپ, جوندەپ وتىرسا, بۇل مەرزىمدى 40 جىلعا دەيىن سوزۋعا بولادى. وندىرىلگەن قۋات قازىر اۋدانداعى ورتاق ەنەرگيا جۇيەسىنە «قۇيىلۋدا».
ستانسادا بۇگىندە وتىزدان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. الداعى ۋاقىتتا نىساننىڭ قۋاتىن 100 مەگاۆاتتقا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارى بار. بۇل 30 مىڭ اۋلانى جارىقپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, وسى وڭىردەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن تاپشىلىقتىڭ بولماۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. بيىلعى جىلدىڭ التى ايىندا 16 ملن كۆت/ساعات ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىردى. ايتپاقشى, «Burnoe Solar-1» جشس-ءنىڭ كۇن ەلەكتر ستانساسى ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى نىسان بولىپ ەسەپتەلەتىنىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. باستى ۇرانى «جاسىل ەكونوميكا» بولىپ وتىرعان ەكسپو-2017 كورمەسىندە بۇل ستانسا جۇمىسى وبلىستا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن تاراتۋداعى ەڭ ءتيىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى رەتىندە تانىستىرىلماق.
حالىق شارۋاشىلىعىندا حيميا ءونىمى قولدانىلمايتىن سالا سيرەك. ول, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ ءۇشىن اسا قاجەت. ەگىستىككە فوسفور تىڭايتقىشىن ەنگىزۋ قىزىلشا ونىمدىلىگىن – 40, ماقتانى – 23, كۇزدىك بيدايدى – 11, جۇگەرىنى – 20, كۇرىشتى – 15 ءجانە باقشا داقىلدارىن 40 پايىزعا ارتتىراتىنى عىلىمي نەگىزدە ءدالەلدەنگەن. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى اگروقۇرىلىمداردىڭ قاراماعىنداعى ەگىستىكتەردى قۇنارلاندىرۋ ءۇشىن عانا 1 ملن 200 مىڭ توننا مينەرالدىق تىڭايتقىش قاجەت ەكەن. وكىنىشكە قاراي, ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا بايلانىستى ەگىستىككە تىڭايتقىشتىڭ قاجەتتى ءمولشەرى ەنگىزىلمەي كەلەدى.
ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ «قازفوسفات» جشس-ءنىڭ «مينەرالدى تىڭايتقىشتار» زاۋىتىندا كوشپەلى ءماجىلىس وتكىزىپ, حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ حيميا سالاسىنىڭ جەتىستىگى مەن ماسەلەسىن ساراپتاپ ايتىپ بەردى. بۇل سالاعا جاۋاپتى باسشىلار دا ءوز ويلارى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
بۇگىندە 449,2 گەكتار جەردى الىپ جاتقان بۇل كاسىپورىن ءونىمىنىڭ نەگىزگى بولىگى وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەر ءۇشىن تىڭايتقىشتاردى سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى بويىنشا ىشكى نارىقتا ساتىلادى. سونىمەن قاتار, قىتاي, ۋكراينا, بەلارۋس جانە ءتاجىكستان نارىقتارىندا ساتىلىپ, اۋعانستان, قىرعىزستان, رۋمىنيا, چەحيا, بولگاريا, يراننىڭ فوسفورلى تىڭايتقىشتار نارىقتارىنا شىعارۋ جونىندە اۋقىمدى جۇمىستار قولعا الىنۋدا.
– كەيىنگى كەزدە حيميا ونەركاسىبىن وركەندەتۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا قول جەتكىزەتىن ماڭىزدى ءبىر سالا ەكەنى ءىس جۇزىندە دالەلدەندى, – دەدى «قازفوسفات» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى مۇقاش ەسكەندىروۆ. – شىنىندا, حيميا كلاستەرىن دامىتاتىن كەز كەلدى. ەلىمىز فوسفور كەنى جونىنەن الەمدە ءتورتىنشى ورىندا. ونىڭ 15 ملرد توننا قورى بارلانعان. كەيىنگى كەزدە كوپتەگەن مەملەكەتتەر ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن مول ءوندىرۋ ءۇشىن مينەرالدى تىڭايتقىش اسا قاجەت. سوندىقتان دا, حيميا ءونىمدەرىن كوپ ءوندىرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا بولادى. بۇگىندە ءبىزدىڭ كومپانيادا 6 مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتەدى. جۇمىسشىلاردى قىسقارتۋ بولعان ەمەس جانە الداعى ۋاقىتتا دا بولمايدى دەپ ويلايمىن. ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 104 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ءبىزدىڭ كومپانيا ەلىمىزدىڭ ءۇش ايماعىندا, ياعني جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە اقمولا وبلىستارىندا جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. سونىمەن قاتار, الماتى, تاراز, جاڭاتاس, قاراتاۋ, شىمكەنت, ستەپنوگور قالالارى مەن وعان جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز. ارينە, الەمدىك قارجى داعدارىسى كاسىپورىننىڭ ءوندىرىستى قارىشتاپ دامىتۋىنا از كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان جوق. ولار سوعان قاراماستان ەڭبەك ىرعاعىن باسەڭدەتپەۋگە كۇش سالۋدا.
جاستار – ۇلكەن كۇش. جاستار دەگەنىمىز – جالىن وت. جاس ءجۇرگەن جەر – مەرەكە. جامبىل جاستارى بەلسەندى, قولىنان ءىس كەلەتىندىگىمەن, ويلى دا بيىك رۋحتىلىعىمەن, جىگەرلى دە ىسكەرلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. مىنە, ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ جامبىلدىق جاستارمەن كەزدەسۋى بارىسىندا قازىرگى جاس ۇرپاقتىڭ بولاشاققا باتىل ءارى اشىق كوزقاراسپەن قارايتىنىن انىق اڭعاردىق. اشىق-جارقىن اڭگىمە بارىسىندا جاستار جاعى وتاندىق بيزنەستى قولداۋ, الىس اۋىلدارعا اتتانعان جاس ماماندار جايىن, جۇمىسسىزدىقتى جويۋ, تالانتتى جاستاردى قولداۋ, جاس وتباسىلاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ, وتاندىق كينوپروكاتتى دامىتۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى. كەزدەسۋ وتە ەمىن-ەركىن وتكەندىكتەن بولار, جاستار ۇكىمەت باسشىسىن «جايدارمان» كەشىنىڭ قوناعى بولۋعا شاقىرىپ, كارىم ءماسىموۆ الداعى ۋاقىتتا استانا قالاسىندا وتەتىن كتك ويىندارىنا مىندەتتى تۇردە قاتىسىپ, كورەرمەن رەتىندە تاماشالاۋعا ۋادە بەردى.
بۇل كۇنى پرەمەر-مينيستر جۋالى اۋدانىنداعى «گامبۋرگ» جشس-ءنىڭ جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن پايدالانا وتىرىپ, جەم-ءشوپ داقىلدارىن ءوسىرۋ جونىندەگى جوباسىمەن جانە وبلىستىق جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ءىرى قارا مال باسىن كوبەيتۋدى مىقتاپ قولعا العان «گامبۋرگ» ەت, ءسۇت, شۇجىق شىعارۋ ءوندىرىسى, سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ كاسىبىمەن دە اينالىسادى. ال 1280 ساقشىسى بار جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ, جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە جولىن كەسۋ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇمىستارى باعىتتارى بويىنشا بەل شەشىپ قىزمەت ەتۋدە.
ساپارىنىڭ سوڭىندا ك.ءماسىموۆ تاراز قالاسىنداعى «كونە تاراز» ارحەولوگيالىق ساياباعىنداعى مۇراجاي مەن ەجەلگى قالا ورنىندا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىسىپ, اشىق الاڭدا جەرگىلىكتى زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەزدەستى. اڭگىمە تاراز قالاسىنىڭ تاريحى, تۋريزم ماسەلەسى, جاستار تاربيەسى توڭىرەگىندە ءوربىدى. وتكەنىمىزگە ىزەت, بۇگىنگى ۇرپاققا زور ماقتانىش بولعان بۇل ساياباق – بىلتىر عانا تاراز تورىندە دۇبىرلەپ وتكەن قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ باستى سىيلىعى بولاتىن. كونە شاھاردىڭ, شەجىرەلى ولكەنىڭ تاريحىنان سىر شەرتەتىن بۇل ساياباقتىڭ قۇرامىنا اشىق اسپاناستى مۇراجايى, «دوستىق ءۇيى», شولۋ مۇناراسى مەن «مىڭبۇلاق» سكۆەرى كىرەدى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى