كەشە وتكەن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق رەجىمدەگى وتىرىسى 1 مينۋت ۇنسىزدىكپەن باستالدى. وسىلايشا, ۇكىمەت مۇشەلەرى الماتىدا 18 شىلدە كۇنى بولعان قايعىلى وقيعا قۇرباندارىن ەسكە الدى. ۇكىمەت باسشىسى قازا تاپقانداردىڭ وتباسى مەن جاقىندارىنا ەل ۇكىمەتىنىڭ اتىنان كوڭىل ايتتى. سونىمەن قاتار, ۇكىمەت وتىرىسىندا بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولعا الىنعان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تالقىلاندى.
قاۋىپسىزدىك قاتاڭ قاداعالانۋى قاجەت
وتىرىس بارىسىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆقا, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەككە, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترى تامارا دۇيسەنوۆاعا بەيبىت حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋ, قايعىلى وقيعا كەزىندە زارداپ شەككەن ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىقتارىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
«ءبىزدىڭ پوليتسەيلەرىمىز بەن ارنايى قىزمەتتىڭ كاسىبيلىگىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە ەرلىكپەن, ساۋاتتى تويتارىس بەرىلدى. قازىر جاعداي باقىلاۋدا, ازاماتتارىمىزدىڭ ومىرىنە ەشقانداي قاۋىپ ءتونىپ تۇرماعانىن تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى», دەگەن پرەمەر-مينيستر ءتيىستى تۇلعالارعا سايكەسىنشە تاپسىرمالار جۇكتەدى.
ولارعا توقتالار بولساق, بىرىنشىدەن, ىشكى ىستەر مينيسترىنە ازاماتتارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار قابىلداۋدى, سونداي-اق, ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى مىندەتتەدى.
ەكىنشىدەن, ىشكى ىستەر ءمينيسترى مەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمىنە قازا تاپقانداردىڭ وتباسىنا كومەكتەسۋدى تاپسىردى.
ۇشىنشىدەن, الماتى اكىمدىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترىنە زارداپ شەككەندەر مەن جارالانعاندارعا ءتيىستى مەديتسينالىق جانە باسقا دا كومەكتەر جاسالۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
تورتىنشىدەن, الماتى اكىمدىگىنە ءتيىستى وكىلەتتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قالادا وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ جونىندە قوسىمشا ناقتى شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ جۇكتەلدى. بۇل ورايدا, جۇمىسپەن قامتۋ, جاستار ءىسى, ءدىن ماسەلەسى, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, كوشى-قون ساياساتى سىندى جايتتارعا باسا كوڭىل بولىنۋگە ءتيىس. «قازىر بارشامىز بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ ءۇشىن جانە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەمىسىن باياندى ەتۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ اينالاسىنا توپتاسۋىمىز كەرەك. ءبىز – بەيبىتشىلىكتى قالايتىن ەلمىز. مۇنداي تەررورلىق ارەكەتتەر بىزگە جات, وعان جول بەرمەۋىمىز كەرەك. سوندىقتان دا ەلباسىمىزبەن بىرگە بەرەكە-بىرلىگىمىزدى ساقتايىق», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك اتاپ وتكەندەي, قازىر قالادا جاعداي قالىپقا تۇسكەن. ەلباسىنىڭ ءتوراعالىعىمەن وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنان كەيىن تەررورلىق قاۋىپتىلىكتىڭ «قىزىل دەڭگەيى» الىنىپ تاستالعان. «SMS حابارلاندىرۋلار جانە باسقا دا قۇرالدار ارقىلى حالىقتى تەررورلىق قاۋىپتىلىكتىڭ «سارى دەڭگەيى» تۋرالى قۇلاقتاندىردىق. بارلىق دۇكەندەر, قوعامدىق ورىندار شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. كۇزەت كۇشەيتىلدى. جاعداي قالىپقا ءتۇستى», دەدى الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەك.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ زاڭنامالارعا ەكسترەميستىك جانە لاڭكەستىك ماقساتتا شەتەلگە اتتانعان ازاماتتاردى قازاقستان ازاماتتىعىنان ايىرۋدى جانە ولاردىڭ ەلگە قايتا ورالۋىنا جول بەرمەۋدى قاراستىراتىن وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاراستىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, جىل سوڭىنا دەيىن پارلامەنتكە داكتيلوسكوپيالىق جانە گەنومدىق تىركەۋگە قاتىستى جاڭا زاڭ جوباسى ۇسىنىلۋى مۇمكىن.
جارتى جىلداعى جەتىستىكتەر قانداي؟
جيىن بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسىنا بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسى تۋرالى باياندالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ دەر ۋاقىتىندا قابىلداعان داعدارىسقا قارسى شارالارىنىڭ ارقاسىندا ەل ەكونوميكاسى العاشقى جارتىجىلدىقتا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ وتىر. ماسەلەن, قۇرىلىس قارقىنى – 6,6 %-عا, كولىك قىزمەتتەرى – 4,3 %-عا, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 2,7 %-عا ۇلعايىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە ءىجو 0,1 پايىزدى قۇراعان. مينيستردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءوسىمدەرگە «نۇرلى جول» جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلىپ وتىر.
«ەلىمىزدە سوڭعى التى اي ىشىندە ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى كولەمى 9,9% -عا ارتىپ, 133,5 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى», – دەدى ق.بيشىمباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ايماقتارداعى ەكونوميكالىق ءوسىم بويىنشا كوش باسىندا اقمولا وبلىسى تۇر. ودان كەيىنگى ورىندارعا وڭتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارى جايعاسقان.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بيىلعى جىلى ەلىمىزدە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار بىرقاتار نىسانداردىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. تولىعىراق توقتالار بولساق, قاراعاندى وبلىسىندا «جەزقازعان-بەينەۋ» جانە «ارقالىق-شۇباركول» تەمىرجول جەلىلەرى مارەگە جەتتى. قىزىلوردا وبلىسىندا «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» گاز قۇبىرى سالىنىپ, «جەزقازعان-سەكسەۋىل» تەمىرجول جەلىسى ىسكە قوسىلدى. الماتى وبلىسىندا «الماتى-وسكەمەن» جانە «الماتى-قورعاس» اۆتوجولدارى جوندەلدى.
ەكسپورتقا باعىتتالعان 8 سەكتور
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باياندادى.
ەلباسى العا قويعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى بۇعان دەيىن ەكسپورتقا باعىتتالعان 8 سەكتوردى انىقتاپ العانى تۋرالى ايتىلعان بولاتىن. ولار – قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا, مۇناي وڭدەۋ, مۇناي-حيميا جانە اگروحيميا, اۆتوكولىك قۇراستىرۋ جانە ەلەكتروتەحنيكالىق ماشينا قۇراستىرۋ, سونداي-اق, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى.
باياندامادا ايتىلعانداي, 2019 جىلعا قاراي ەلىمىزدىڭ وڭدەۋشى سالاداعى ەكسپورت كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 19 %-عا ارتادى دەپ جوسپارلانعان. ماقسات – ەكسپورتتى ارتتىرا وتىرىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن 22 %-عا ۇلعايتىپ, نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيانى 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا 4,5 تريلليون تەڭگەگە جەتكىزۋ.
جەڭىس قاسىمبەك قازىرگى تاڭدا حالىقتى ءونىمدى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلدانعانىن جەتكىزدى. وسىلايشا, مىقتى وڭدەۋشى سەكتوردىڭ اينالاسىنا ءونىمدى قىزمەت تۇرلەرى توپتاستىرىلادى, ال تاۋار ەكسپورتىن ارتتىرۋ ەكونوميكانى ودان ءارى ورنىقتىرىپ, شيكىزاتقا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى.
ءتورت ت ۇلىك كوبەيىپ كەلەدى
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ اگروونەركاسىپ كەشەنىنە قاتىستى التى ايدىڭ ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستار مەن قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەر تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اگرارلىق سەكتوردا تۇراقتى دامۋ ىرعاعى ساقتالىپ وتىر.
«ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى وتكەن جىلدىڭ ءدال وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2,7 %-عا ءوستى. ال قايتا وڭدەۋ سالاسىنداعى ءوسىم 2,8 %-دى قۇراپ وتىر», دەدى ول.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ ۇلەسى جىل ساناپ كوبەيىپ كەلەدى. ەگىس القاپتارىنىڭ كولەمى دە بيىل 21,6 ميلليون گەكتارعا جەتىپ, بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 448 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعان. اسقار مىرزاحمەتوۆ اتاپ وتكەندەي, ازىق-ءتۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان شارالار ءتيىستى ءناتيجە بەرىپ, سونىڭ ارقاسىندا جارما – 72 %-عا, ۇن ءوندىرۋ – 20 %-عا, قويىلتىلعان ءسۇت پەن كىلەگەي شىعارۋ 59 %-عا ارتىپتى.
جيىن سوڭىندا كارىم ءماسىموۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قابىلدانعان بارلىق باعدارلامالار مەن شەشىمدەر ءار باعدارلاما اكىمشىسىنىڭ, ءاربىر اكىمنىڭ باقىلاۋىندا بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
ارنۇر اسقاروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»