ەلىمىزدە جوعارى كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ وڭ ناتيجەسى رەتىندە قالىپتاسىپ كەلە جاتقان كوپ ساتىلى ايماقتىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – جاستارعا ۇزدىكسىز ساپالى ءبىلىم بەرۋ; قوعامنىڭ, ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋ; حالىقتىڭ ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ.
جيىرما جىلعا تارتا تاريحى بار وسىنداي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى تۇركىستان قالاسىنداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى. ول قازاقستان ەگەمەندىگىن العان العاشقى جىلداردا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 6 ماۋسىمداعى جارلىعىمەن اشىلعان تۇركىستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا قۇرىلدى.
باۋىرلاس قوس مەملەكەت – قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىك رەسپۋبليكاسىنا ورتاق حالىقارالىق ءدارەجەدەگى ۋنيۆەرسيتەت بۇگىندە تۇركى دۇنيەسى جاستارىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن وقۋ ورداسى رەتىندە كۇن وتكەن سايىن نىق سەنىممەن العا قارىشتاپ كەلەدى.
ۋنيۆەرسيتەت اشىلعان جىلدارى ستۋدەنتتەردىڭ سانى مىڭعا جەتپەيتىن ەدى, قازىرگى تاڭدا 20 مىڭنان اسادى. ونىڭ ءىشىندە 1 مىڭنان اسا ستۋدەنت 14 مەملەكەتتىڭ تۇركى تىلدەس 24 ەلىنىڭ جاستارى. بۇل جاستارعا ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان جىلىنا ءبىر مارتە ەلدەرىنە بارىپ قايتۋعا كەتەتىن جول شىعىنى تولەنىپ, 16 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ستيپەنديا تاعايىندالىپ, مىندەتتى تۇردە جاتاقحانامەن قامتامسىز ەتىلەدى.
مەملەكەتىمىزدە مامانداردى دايارلاۋدىڭ ءۇش ساتىلى مودەلى ورنىعىپ كەلەدى. ياعني, باكالاۆر-ماگيستر- Ph دوكتور ءازىرلەۋدى الەمدىك تالاپقا ساي جۇرگىزۋ جولدارى ەنگىزىلىپ, قالىپتاسۋ ۇستىندە. وسىعان وراي شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ءوز ەرەكشەلىكتەرىنە نەگىزدەلگەن حالىقارالىق تاجىريبەلەردى پايدالانۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن ۇسىناتىن بولون ۇدەرىسى جاڭا جوعارى ءبىلىم بەرۋ كورسەتكىشى بولىپ تابىلادى. 2010 جىلدىڭ 17 قىركۇيەگىندە قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويىپ, ەۋروپالىق ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەندى. بولون ۇدەرىسىنە قوسىلۋ قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن ستۋدەنتتەرگە, ەڭ الدىمەن, وتاندىق وقۋ باعدارلامالارى مەن وقۋ جوسپارلارى ەۋروپالىق ستاندارتتارعا ءسايكەستەندىرىلەدى; وتاندىق ماماندىقتار مەن اكادەميالىق دارەجە بۇكىل الەمدە تانىلاتىن بولادى; قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرگە ءبىلىم نەسيەلەرىمەن قابىلدانادى; قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ءجۇزەگە اسىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى; قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىم ديپلومدارى ەۋروايماقتىڭ قۇجاتتارىمەن تەڭەستىرىلەدى جانە جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنىڭ بولون ۇدەرىسىنە قاتىسۋشى كەز كەلگەن ەلدە ەڭبەككە ورنالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان دا, حقتۋ-ءدىڭ ەۋروپالىق ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەنۋى ماڭىزدى قادام بولىپ سانالادى.
ءبىز تاۋەلسىز ەل بولعان سوڭ الەمنىڭ بارشا جۇرتىمەن قارىم قاتىناس جاساي باستادىق. ءسويتىپ, قازاق بالاسى ءۇشىن شەت جۇرتتاردىڭ ءتىلىن مەڭگەرۋ دە تالاپقا اينالدى. ەندى ءبىز تەك ورىس ءتىلىن عانا ەمەس, قىتاي, اراب, تۇرىك, اعىلشىن جانە باسقا ۇلتتاردىڭ ءتىلىن ءبىلىپ, ولارمەن قاتىناس جاساۋعا ءتيىستىمىز. سوندىقتان حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وسى تىلدەردى ۇيرەنۋگە جول اشىلۋدا! حقتۋ-ءنىڭ ءوز تۇلەكتەرىنە بەرگەن ءبىر ارتىقشىلىعى – ول دايىندىق فاكۋلتەتىنىڭ تىڭداۋشىلارى, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشى-پروفەسسورلارعا شەت تىلدەرىن تەگىن ۇيرەتۋ كۋرستارى ۇيىمداستىرىلعان. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە شەت ءتىلىن ۇيرەتۋدىڭ ماڭىزى وتە كوپ, ويتكەنى شەت ءتىلىن مەڭگەرۋدىڭ ارقاسىندا, ستۋدەنتتەرىمىز جانە وقىتۋشى-پروفەسسورلارىمىز شەت ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋلارىن جالعاستىرۋمەن قوسا بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرىپ كەلىپ جاتىر. ال بۇل تۇرعىدان ولارعا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ شەتەلدىك جوو-مەن جاساسقان كەلىسىم-شارتتارى ءوز سەپتىگىن تيگىزۋدە.
قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتىمىز ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا 28 شەت ەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزدى. ونىڭ ىشىندە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شاندۋن پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتى مەن شۇار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن جاسالعان قارىم-قاتىناس بەلسەندى ورىندالۋدا. وسى وقۋ جىلىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ شۇار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە فيلولوگيا ماماندىعى بويىنشا 2 مامانىمىز ماگيستراتۋرادا ءوز بىلىمدەرىن جالعاستىرۋدا, ال شاندۋن ۋنيۆەرسيتەتىندە 1 وقىتۋشىمىز وسى ۋنيۆەرسيتەتارالىق كەلىسىم-شارت نەگىزىندە وقىتۋشىلىق قىزمەتىن اتقارىپ جاتىر. ال پولشا رەسپۋبليكاسىنىڭ ادام ميتسكەەۆيچ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 1 وقىتۋشىمىز وسى ۋنيۆەرسيتەتارالىق كەلىسىم-شارت نەگىزىندە قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. ۋنيۆەرسيتەتىمىز حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى بولعاندىقتان, ءتۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارى گازي جانە حاجەتەپپە ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن قارقىندى جۇمىس جاساۋدا. بىلتىرعى وقۋ جىلىندا وسى ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا قول قويىلعان ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە گازي ۋنيۆەرسيتەتىندە 5 وقىتۋشىمىز دوكتورانتۋراعا, 3-ءۋى ماگيستراتۋراعا جانە 9-ى بىلىكتىلىك ارتتىرۋعا, ال حاجەتەپپە ۋنيۆەرسيتەتىنە 3 مامانىمىز مەديتسينا سالاسىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا كەتسە, بيىلعى 2010-2011 وقۋ جىلىندا 10 وقىتۋشىمىز دوكتورانتۋرادا, 12-ءى ماگيستراتۋرادا جانە 4-ەۋى بىلىكتىلىك ارتتىرۋدا. ال ءبىر ماگيسترانتىمىز ماسكەۋدىڭ لومونوسوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ديپلومدىق ءىس-تاجىريبەسىنەن ءوتۋ ءۇستىندە. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتىمىز بەن نۇر-مۇباراك يسلام مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتى (ەگيپەت) اراسىنداعى جاسالعان ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە, قازىرگى تاڭدا 11 ستۋدەنتىمىز فيلولوگيا ماماندىعى بويىنشا وقۋلارىن جالعاستىرۋدا. مەملەكەتارالىق كەلىسىم-شارت نەگىزىندە 1 ستۋدەنتىمىز كۋۆەيت ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋىن جالعاستىرىپ جاتقان بولسا, كەلىسىم بويىنشا تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ يوزگات بوزوك جانە بيلكەنت ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ 15 ستۋدەنتى بىلىكتىلىكتەرىن جەتىلدىرۋ ۇستىندە.
سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەتىمىز ەۋرووداقتىڭ نەگىزگى ءبىلىم باعدارلامالارى - «ەراسمۋس مۋندۋس» جانە «تەمپۋس» ەۋروپالىق دەڭگەيدەگى جوعارى ءبىلىم الۋعا ۇلكەن ءمۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلامالارعا قاتىسادى. ايتا كەتەرلىك ءجايت, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عالىمدارى ءال-فارابي اتىنداعى قازمۋ-مەن بىرگە وزبەكستاننىڭ 3 جوعارى وقۋ ورنىمەن كونسورتسيۋم قۇرىپ, تەمپۋس-ءىV باعدارلاماسى بويىنشا اۆستريا (ۆەنا) ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسشىلىعىمەن ءبىر جوبانىڭ گرانتىن يەلەنىپ, قازىر قارقىندى جۇمىس ىستەۋدە.
تەمپۋس – بۇل ەۋروپا وداعىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى ارقىلى جانە سەرىكتەس-مەملەكەتتەردىڭ (باتىس بالكان ەلدەرى, شىعىس ەۋروپا, سولتۇستىك افريكا, ورتالىق ازيا جانە تاياۋ شىعىس) جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ارقىلى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن مودەرنيزاتسيالاۋعا ارنالعان باعدارلاما. باعدارلامانىڭ جالپى ماقساتى – ليسسابون كونۆەنتسياسى مەن بولون پروتسەسى پرينتسيپتەرىنە سايكەس, جوعارى وقۋ ورىندارى سالاسىنداعى ورىن العان وزگەرىستەرگە جاقىنداۋ, ەۋروپادا بولىپ جاتقان ءوزگەرىستەرگە ۇندەستىرۋ, كونۆەرگەنتسياعا ەرىكتى تۇردە قولداۋ كورسەتۋ. تەمپۋس باعدارلاماسىنىڭ جالپى ءپرينتسيپى – «تومەننەن-جوعارىعا» ءتاسىلى. ۇلتتىق باسىمدىلىق پەن سەرىكتەس-مەملەكەتتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جالپى ۇستانىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن وقۋ ورىندارى ماقساتتار مەن اتقاراتىن قىزمەت مازمۇنىن وزدەرى انىقتايدى. 2010 جىلدىڭ 18 قاراشاسىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىز جەڭىپ العان جوباسى بويىنشا جۇمىستاردىڭ قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعى تۋرالى مونيتورينگ ءوتىپ, وعان تەمپۋس باعدارلاماسىنىڭ قازاقستانداعى ۇيلەستىرۋشىسى شايزادا تاسبولاتوۆا جەتەكشىلىك ەتتى. سونىمەن بىرگە, جىل سوڭىنا قاراي ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تەمپۋس باعدارلاماسى بويىنشا سەمينار وتكىزىلىپ, ءبىرشاما وقىتۋشى-پروفەسسورلار مەن عالىمدارعا سەرتيفيكات تاپسىرىلدى.
حالقىمىزدىڭ “بىلەكتى – ءبىردى, ءبىلىمدى – مىڭدى جىعادى” دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزى ءبىلىمنىڭ قۋاتىنا تەڭ كەلەتىن باسقا يدەيالىق-رۋحاني كۇش-قۋات كوزى جوق ەكەنىن ايقىندايدى. راسىندا دا, بۇگىنگى تاڭدا وي-ورەسى بيىك, جان-جاقتى جەكە تۇلعانى قالىپتاستىرۋ زامان تالابى دەسەك, ەجەلگى تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتورى, كيەلى تۇركىستاندا تۇركى الەمىنىڭ جاستارىن ءبىر تۋدىڭ استىندا ءبىلىم الۋعا شاقىراتىن بىردەن ءبىر وقۋ ورنى, ۇلى بابامىز احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ وتىر. ونى ءبىز ماقتان تۇتامىز.
ساۋرانبەك جامالبەكوۆ, احمەت ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-ءنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار ءبولىمىنىڭ باستىعى.