ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست وسىنى تالاپ ەتەدى
ەلىمىزدە ۇبت جىل سايىن جوعارى تالاپپەن, ايقىن ماقساتپەن ۇيىمداستىرىلعانىمەن, ءبىر جىلدىڭ ەمتيحانى ەكىنشى جىلعىعا ۇقسامايتىنى انىق. قانشا دەگەنمەن, ءار جىلعى تەستتىڭ ءوز ەرەكشەلىگى, ءوز جاڭالىعى بولادى.
– سوڭعى جىلدارى ۇبت-نى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ءبىر جاقسى جۇيە قالىپتاستى, – دەيدى بۇل جونىندە م.ح. دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ماحمەتعالي سارىبەكوۆ. – ۇبت مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ قورىتىندى اتتەستاتسياسى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋ-ءتۇسۋ ەمتيحانى رەتىندە ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. ەندى كەلەسى جىلدان باستاپ ۇبت-نىڭ ءپىشىنى وزگەرىپ, مەكتەپ بىتىرگەندە جانە جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسەردە بولەك-بولەك ەمتيحان تاپسىرادى. جىلداعى ءداستۇر بويىنشا بيىل دا م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا تاراز قالاسىنىڭ مەكتەپ بىتىرۋشىلەرى ۇبت تاپسىردى. ءبىرىنشى كۇنى – 23, ەكىنشى كۇنى 27 مەكتەپ وقۋشىسى – بارلىعى 1481 مەكتەپ ءبىتىرۋشى ءوز باقتارىن سىنادى.
جالپى العاندا, ۇبت بويىنشا ايماقتاردا ەكى كوميسسيا جۇمىس ىستەدى. ءبىرىنشىسى – مەملەكەتتىك كوميسسيا, وعان سول ەمتيحان تاپسىراتىن وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى جەتەكشىلىك جاسادى. ەكىنشىسى – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنەن كەلەتىن كوميسسيا. ەكەۋىنىڭ دە ناقتى-ناقتى مىندەتتەرى بار. ۇبت باستالماي تۇرىپ, ەكى كوميسسيا بىرىگىپ جيىن وتكىزىپ, الداعى مىندەتتەرىن سارالاپ الدى. مينيسترلىكتەن كەلگەن كوميسسيانىڭ مىندەتى – ۇبت تەحنولوگياسىن ساقتاۋ, قاداعالاۋ. ال, ءبىزدىڭ كوميسسيا ۇبت-نى وتكىزۋ, دايىنداۋ جۇمىستارىنا جاۋاپتى. وسىناۋ ءۇش-ءتورت كۇندە ەكى كوميسسيا ءبىر-بىرىنە كەدەرگى جاساعان جوق. ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان تەست تاپسىرۋشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالدى. جىلداعىداي 14 اۋديتوريانى دايىنداعان بولاتىنبىز, ونىڭ 11-ءى پايدالانىلدى. ۇشەۋى رەزەرۆتە تۇردى. بۇل اۋديتوريالارعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, قالىپتى تەمپەراتۋرا ساقتاۋ ءۇشىن سۋىتقىشتار قويىلدى. ۇيالى تەلەفون جۇيەسىن ءسوندىرىپ تاستايتىن قۇرىلعىلار ورناتىلدى.
– بيىلعى ۇبت-نىڭ ەرەكشەلىگى رەتىندە نەنى ايتار ەدىڭىز؟
– جىل بويىنا تارازدىق وقۋشىلار ءبىزدىڭ بازامىزدا سىناقتان ءوتىپ جاتادى. بيىل ۇبت تاريحىندا بولماعان ەرەكشە جاعداي ورىن الدى. ياعني, ۇبت-نىڭ الدىندا, 29 مامىر كۇنى بارلىق مەكتەپ بىتىرۋشىلەر كەشەندى تەست تاپسىرىپ شىقتى. بۇعان دەيىن قاي مەكتەپ, قاي بالا قاي اۋديتوريادا, قاي ورىندا وتىراتىنى انىقتالعان بولاتىن. مۇنىڭ ەرەكشەلىگى ۇبت قالاي وتەتىن بولسا, بۇل سىناقتا دا سونداي ءتارتىپ, سونداي تالاپ قويىلدى. بارلىعى ارنايى تەكسەرۋدەن وتكىزىلدى. ۇيالى تەلەفوندى سوندىرەتىن قۇرىلعىلار, بەينەكامەرالاردىڭ ءبارى ىسكە قوسىلدى. ياعني, بالالاردىڭ ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋىنە مۇمكىندىك بەرىلمەدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇرىن الدىن الا وتەتىن سىناقتاردا بالالار ۇبت-دا وتىرعانداي سەزىنبەي, ەركىندەۋ بولاتىن. ياعني, ۇيالى تەلەفوندى نەمەسە باسقا دا مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ جاتاتىن. ۇبت-نىڭ تەحنولوگياسىن تولىق ساقتاي وتىرىپ الىنعان بۇل تەست قورىتىندىسى بويىنشا بالالار جىل بويىندا قول جەتكىزىپ جۇرگەن كورسەتكىشتەرىنەن تومەندەۋ ناتيجە كورسەتتى. مۇنداي سىناق بالانى پسيحولوگيالىق تۇرعىدان بەيىمدەۋدىڭ جاقسى ءبىر ۇلگىسى دەپ سانايمىن. بالالار اۋديتورياعا بوي ۇيرەتىپ, ەمتيحاننىڭ شىن ءمانىندە قالاي وتەتىنىنە كوز جەتكىزدى.
– ەندى ناتيجە قالاي بولدى؟
– ناتيجە جامان ەمەس. ءبىزدىڭ بازامىز بويىنشا تەست تاپسىرعانداردىڭ ورتا بالى 85,06-نى قۇرادى. بۇل ەڭ جوعارى كورسەتكىش دەپ ايتا المايمىن. بىراق ورتادان جوعارى ەكەنى انىق. ياعني, تاراز قالاسىنىڭ مەكتەپ بىتىرۋشىلەرى بيىل جاقسى ناتيجە كورسەتتى.
– ۇبت ماسەلەسىندە كوپ قويىلاتىن سۇراقتىڭ ءبىرى «التىن بەلگىگە» قاتىستى ايتىلادى...
– ويىڭىزدى ءتۇسىندىم. بيىل ءبىزدىڭ بازامىز بويىنشا 38 «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەردىڭ 22-ءسى ءوز بىلىمدەرىن دالەلدەدى. بىلتىر ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بازاسىندا 125 بالل العان قۋانىشتى جاعداي بولعان. ول تاراز قالاسىنداعى №45 مەكتەپتىڭ وقۋشىسى بولاتىن. بيىل 125 بالدى ەشكىم الا المادى. بىراق تۋرا سول №45 مەكتەپتىڭ ءبىر تۇلەگى 124, تولە بي اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ءبىر وقۋشىسى 123 بالل الدى. سونداي-اق, 166 بالا قاجەتتى بالدى جيناي المادى. بۇل 11 پايىزدى قۇراپ وتىر.
– اپەللياتسياعا بەرگەندەردىڭ سانى كوپ بولدى ما؟
– ءيا, ۇبت-دا اپەللياتسيا دەگەن تەتىك بار. ۇبت باستالعان العاشقى جىلدارى مۇنى اتا-انالار دا, وقۋشىلار دا, ءتىپتى كەيبىر مۇعالىمدەر دە دۇرىس تۇسىنبەيتىن. ولار اپەللياتسيا دەگەندى قايتا تاپسىرۋ دەپ ويلايتىن. قازىر ءبارى ءتۇسىنىپ قالدى. اپەللياتسيانى ەكى سەبەپپەن بەرۋگە بولادى. مازمۇندىق جانە تەحنيكالىق سەبەپ. تەحنيكالىق سەبەپتىڭ جايى بەلگىلى, ال, مازمۇندىق سەبەپ – سۇراق دۇرىس قۇراستىرىلماسا نەمەسە بىرنەشە دۇرىس جاۋاپ بولسا, كەرىسىنشە مۇلدەم دۇرىس جاۋاپ بولماعان جاعدايدا, سوسىن قويىلىپ وتىرعان سۇراق مەكتەپ باعدارلاماسىندا بولماعان جاعدايدا بەرىلەدى. بيىلعى جىلى اپەللياتسياعا بەرگەندەر قاتارى كوپ بولعان جوق. 34 وقۋشى اپەللياتسياعا بەرىپ, ونىڭ ىشىندە 4 وقۋشىعا عانا ءبىر-ءبىر بالدان قوسۋعا شەشىم شىعارىلدى. اپەللياتسياعا بەرۋشىلەردىڭ قاتارى كەمىپ كەلە جاتقانىن جىلدان-جىلعا تەست سۇراقتارىنىڭ ساپاسى جاقسارىپ كەلە جاتقانىمەن دە تۇسىندىرۋگە بولادى. جىل سايىن 30 پايىزعا جۋىق تەست ماتەريالدارى جاڭارىپ, وزگەرىپ وتىرادى. بۇل باعىتتا ورتا مەكتەپتەگى تاجىريبەلى مۇعالىمدەردەن ساراپتامالىق توپ قۇرىلىپ, تەست سۇراقتارى سولاردىڭ ءسۇزگىسىنەن وتەدى. بيىل لوگيكالىق, وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن تەكسەرەتىن سۇراقتار كوبەيدى. جالپى العاندا, بيىل ۇبت-نى وتكىزۋدە ەشقانداي داۋ-داماي بولعان جوق. ۇبت-نى كەلەشەگىم, تاعدىرىم دەپ, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن جاستاردىڭ قاتارى مولايىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى, ارينە, مۇعالىمدەردىڭ, اتا-انالاردىڭ ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى دەپ ويلايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى