ءاربىر رامازان ايىن ءۇمىتتى ءبىر جاقسىلىقپەن, ىزگى ءبىر تىلەكپەن, ادال ويلى نيەتپەن قارسى الار كۇننىڭ ءتۇسى اۋعان شاقتا اقتوبەدەن جەتكەن سۋىت حابارعا تۇرشىگىپ قالعانىمىز راس. دۇنيەنىڭ بۇگىنگىدەي دۇرلىگىپ تۇرعان شاعىندا, الەمنىڭ قازىرگىدەي الاڭدى جاعدايىندا جەر بەتىندەگى بىردەن-ءبىر تىنىشتىق ارالى بولىپ وتىرعان قازاقستانداعى تۇراقتىلىق پەن ەل بىرلىگىنىڭ شىرقىن بۇزعىسى كەلگەن بۇل ارەكەتتىڭ دە ارامىزعا ىرىتكى سالا الماسى انىق. ويتكەنى, ءبىز, بارلىق قازاقستاندىقتار ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما بەس جىلىندا بەرەكەلى دە بىرلىكتى, ىرىستى دا ىنتىماقتى ەلدە ءومىر ءسۇرۋدى ءۇيرەندىك جانە دە سول بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ, ەل تىنىشتىعىنىڭ قادىرىن سانامىزبەن ابدەن سەزىنىپ, قادىرىن جەتە تۇسىنگەن ەلمىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ: «مەنىڭ بار تىلەگىم دە, زار تىلەگىم دە ەلدىڭ بىرلىگى», دەپ بارشا قازاقستاندىقتى قانداي دا ءبىر اسۋلاردان بىرلەسىپ وتۋگە, قانداي دا ءبىر كۇردەلى جاعدايلاردىڭ سىناقتارىن ىنتىماقتاسا وتىرىپ جەڭۋگە ۇيرەتتى ءالى دە ۇيرەتىپ كەلەدى. ءويتكەنى, ەل بىرلىگى – وتە نازىك دۇنيە. ءسال-ءپال وقىس قيمىلمەن دە, وعاش سويلەگەن ءبىر سوزىڭمەن دە سول نازىك دۇنيەنى بۇزىپ الۋىڭ ءمۇمكىن. مىنە, سوندىقتان دا سول بۇگىنگى ەل بىرلىگىنە قازاق ەلىنىڭ ءبىر بۇرىشى – اقتوبەدە الدەبىر توپتار قارۋ كەزەنگەنىمەن, ەشكىمدى دە ۇركىتە العان جوق. ەشكىمدى دە, ەش نارسەنى دە شوشىتا الماسا دا, تەك جازىقسىز جانداردىڭ وققا ۇشقانى جانىڭدى اۋىرتادى.
قازىر سول اقتوبەدەگى قىلمىستىق ارەكەتتەردى كىمدەردىڭ جاساعاندىقتارىن تەرگەۋ ورىندارى انىقتاپ جاتىر. بۇل ارەكەتتەرگە ءدىني راديكالداردىڭ قاتىسى بار دەگەن دە پىكىرلەر بار. ءتىپتى, «سالافيتتەر» دەگەندەرىڭىزدى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ كەرەك دەگەن ءسوزدەر دە ايتىلىپ قالۋدا. ءارينە, كىنالىلەر زاڭ الدىندا قاتاڭ جاۋاپقا تارتىلۋى كەرەك. دەگەنمەن, ءىستىڭ اق-قاراسى تولىق انىقتالىپ بولمايىنشا, ءاتۇستى پىكىر ايتا سالۋعا دا, ويلانباعان قادامدارعا بارۋعا دا بولماس. ءوزى از حالىقتىڭ قىزدارىن ءتۇرلى-ءتۇرلى «كونكۋرس كراسوتىعا», ۇلدارىن ءتۇرلى ءدىني اعىمدارعا اكەتىپ جاتقان ۇلتتىڭ بولاشاعىن ارىدەن ويلايتىن بولساق, بۇل ماسەلەگە تەرەڭنەن زەردەلەپ بارىپ باعا بەرگەن ءجون.
ەڭ اۋەلى ەلىمىزدە قازاقستان اۋماعىندا زاڭ بويىنشا تىيىم سالىنعان ءدىني اعىمدار بار بولسا, ولارعا نەگە جول بەرىلەدى؟ بولماسا, سول جات ءدىني اعىمدار ءبىزدىڭ جاستارىمىزدى ءوز قاتارلارىنا قالاي تارتۋدا؟ ولاردى كىمدەر قارجىلاندىرىپ وتىر؟ ءبىز ءوز ۇل-قىزدارىمىزدىڭ تاربيەسىن نەگە بوساڭسىتىپ الدىق؟ قىزدارىمىز قاراۋسىز قالىپ, ۇلدارىمىزدىڭ جىگەرىن قۇم قىلىپ جۇرگەن جوقپىز با؟ مىنە, مەنىڭشە, ءبىزدىڭ قوعام اۋەلى وسى ساۋالدار توڭىرەگىندە ويلانۋى ءتيىستى.
XXI عاسىردا تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزم كەي جاعدايدا ساياساتقا, ءتىپتى, جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ گەوساياسي جاعىنان الدەبىر ماقساتقا جەتۋلەرىنىڭ نەگىزگى ءبىر قۇرالىنا اينالىپ بارا جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. جانە دە تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزم ارەكەتتەرىنىڭ باي, كەدەي, دامۋشى ەلدەر دەپ تاڭداماستان, الەمنىڭ بارلىق كونتينەنتتەرىنە تارالىپ بارا جاتقانىنىڭ دا الاڭداتارى بار. سوڭعى جىلدارى اقش, رەسەي, فرانتسيا, يسپانيا, انگليا, ساۋد ارابياسى, پاكىستان, ورتالىق ازيانىڭ ءبىراز ەلدەرى تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزممەن بەتپە-بەت كەلىپ, ايتارلىقتاي زارداپتار دا شەگىپ جاتىر.
جاسىراتىنى جوق, الەمدەگى تەررورلىق ارەكەتتەر ءۇشىن كوبىنەسە يسلام دىنىنە كىنا تاعۋ مەن ايىپتاۋ, ءتىپتى, قارالاۋ ەتەك الىپ بارا جاتقان سىڭايلى. الايدا, ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ وزىندە سوڭعى بەس جىلدا ءبىراز تەررورلىق اكتىلەر جاسالسا, سونىڭ ىشىندە 2009 جىلى ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە بولعان 214 تەررورلىق اكتىنىڭ بىرەۋىنە عانا يسلام توپتارىنىڭ ارالاسى بولسا, 2011 جىلعى تەررورلىق اكتىنىڭ 174-ىنە بىردە-ءبىر يسلام توبىنىڭ قاتىسى بولماعان. كەرىسىنشە, وسى ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ وزدەرىندە تەررورلىق اكتىلەردى نەگىزىنەن سەپاراتيستىك ۇيىمدار جاسايتىندىعى الاڭداتارلىق جاعدايعا جەتكەن كورىنەدى. مىسالى, 2013 جىلى ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە بولعان 152 تەررورلىق اكتىنىڭ 84-ءى, ياعني 55 پايىزى, ال 2012 جىلعى بارلىق تەررورلىق اكتىنىڭ 76 پايىزى وسى سەپاراتيستىك ۇيىمداردىڭ ەنشىسىنە جازىلعان ەكەن. مۇندا قازىر نەگىزىنەن حريستياندىق تەرروريستەر بەلسەندىرەك, ولار نەگىزىنەن ايەلدەرگە جاساندى تۇسىك جاسايتىن كلينيكالارعا شابۋىلدارىن ۇدەتە ءتۇسىپ, 1997-2010 جىلدار ارالىعىندا 8 كىسى ءولىمى, قاساقانا كىسى ءولتىرمەك نيەتتەگى 17 شابۋىل, 42 جارىلىس, 181 ءورت قويۋ اكتىلەرىن جاساعاندىقتارى تىركەلىپتى.
مىنە, كەز كەلگەن ءدىننىڭ ادامسۇيگىش كيەلى قاسيەتىن العا تارتا وتىرىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «يسلام دۇنيەسىنىڭ اسكەري-ەكونوميكالىق قاتەرى دەگەن ءسوز – كەيبىر مۇددەلى كۇشتەر جەلەۋ قىلىپ جۇرگەن جاي ءبىر ەرتەگى. يسلام قاتەرىنىڭ جوق بولاتىن سەبەبى, وزگەنى بىلاي قويعاندا, اراب ەلدەرى, مۇسىلمان ءدىنىن ۇستانعان باسقا دا ەلدەر سياقتى, ۇلتتىق مۇددەلەر بويىنشا ءبولىنىپ جاتىر», دەگەن ءبىر ويلى ءسوزىن قايتا ءبىر جاڭعىرتا وتىرىپ, ادامزات بالاسى, سونىڭ ىشىندە ساياساتشىلارىمىز بەن ءدىنباسىلارىنىڭ وزدەرى ەندىگى ارادا ءتۇرلى دىندەردى ءبىر-بىرىنە قارسى قويۋدان, بىرىنەن ءبىرىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن ىزدەستىرۋدەن ءوز بويلارى مەن نيەتتەرىن اۋلاق ۇستاسا دەگەن پىكىرىمىزدى قوسقاندى ءجون سانادىق.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بايسالدى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان كوپكونفەسسيالى مەملەكەت قۇرۋدىڭ الەمدىك ۇلگىسى بولىپ وتىر. جالپى قازاقستاندا بارلىق ءداستۇرلى دىندەرگە دەگەن زور قۇرمەت بار. مۇنى الەم مويىنداعالى دا قاشان. جۋىردا عانا استانادا بولىپ وتكەن «ءدىندەر تەرروريزمگە قارسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ارقايسىلارى كوپكونفەسسيالى قازاقستانداعى تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ, ىنتىماق پەن رۋحاني تازالىقتىڭ شىنايى ءبىر ادامي قارىم-قاتىناسىن تانىپ, ريزا بولعان ەدى.
ادامزات بالاسىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قازاقستاندا جاسالىپ جاتقان يگى دە ابزال ىستەردىڭ ارقايسىسىنىڭ الەمدىك ماڭىزى بار. ءبىز ەڭ اۋەلى استانا قالاسىندا وتكىزىلىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىنەن كەز كەلگەن ءدىننىڭ ۇلتارالىق, ءدىنارالىق كەلىسىم مەن تاتۋلىقتىڭ ادامزاتتىڭ قانداي دا ءبىر ماسەلەسىن شەشۋگە ابدەن قابىلەتتى ەكەندىگىن جان-جۇرەگىمىزبەن سەزىنە العانداي بولدىق. ويتكەنى, كەز كەلگەن ادام بالاسىنىڭ جۇرەگىندە ءوز قۇدايى بار!
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دۇنيە تىرشىلىگى ءۇشىن جاھاندىق جاڭا قاتەرلەر بوي كوتەرە باستاعان قاتەرلى تۇستا ءتۇرلى ءدىندەردىڭ عاسىرلار بويعى ىزگى دە جاسامپازدىق مول تاجىريبەسى مەن قۇداي ءسوزىن بىتىمگەرشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ پارمەندى قۇرالى رەتىندە پايدالانۋعا جاساعان ارەكەتى ەندىگى دۇنيە دامۋىنىڭ ۇستانىمى مەن زاڭدىلىعىنا اينالعاندىعى دا ابزال بولار ەدى. ويتكەنى, ادامزاتتىڭ وسى زامانعى باستى قاتەرلەرى – لاڭكەستىك, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنىڭ تارالۋى, ترانسشەكارالىق قىلمىستىڭ ءوسۋى بولسا, بۇلار كەلىپ ادام بالاسىنىڭ رۋحاني جان دۇنيەسىنە دە زارداپتى قاتەرىن توندىرە تۇسۋدە.
مۇنىڭ سەبەبىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز كەزىندە ادامزاتتىڭ مىڭجىلدىقتار بويى قالىپتاسقان رۋحاني ءداستۇرلەردەن قول ۇزۋشىلىگىندە جانە دە «قۇدايدى ىزدەۋ» پەردەسىن جامىلىپ, بارشا ۇلى ۇستازدار ايىپتايتىن شىن مانىندەگى ۇرەيلى ارەكەتتەر جاسالىپ, بەلگىلى ءبىر ءدىندى اگرەسسياشىل دەپ ايىپتاۋدىڭ بىرجاقتى ادەتى ايقىن الپەتكە كوشىپ, ونىڭ باسەڭدەمەي كەلە جاتقاندىعىن, ءسويتىپ, ۇلى ءدىني قاعيدات جايىنداعى وي-نيەتتى, ءسوز بەن ارەكەتتى كۇشتەمەۋ قاعيداتى تۋرالى ۇمىتا بەرەتىندىگىمىزدى, ال ونىڭ استارىندا وسى زامانعى مۇددەلەر تۇراتىندىعىن ءدوپ باسىپ ايتا بىلگەن-ءدى.
بۇگىنگى كۇنى اقتوبەدەگى بولعان جاعدايعا باعا بەرگەن تۇستا بەلگىلى ءبىر ءدىندى اگرەسسياشىل دەپ ايىپتاۋدان گورى, ءوزىنىڭ رۋحاني داستۇرىنەن قول ءۇزىپ قالعان جانە دە قول ءۇزىپ بارا جاتقان ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە تەرەڭدەپ ءمان بەرۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ارينە, وقپەن ويناماس بولار!
جابال ەرعاليەۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى