«نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى العا اۋدانىندا بولدى. الدىمەن ەلەك وزەنىنىڭ بويىندا كوكونىس وسىرۋمەن اينالىسىپ جاتقان شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جايىمەن تانىستى.
«مانسۇر» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ايشات ءامىروۆانىڭ كوكونىس وسىرۋمەن اينالىسقانىنا ون جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. 2012 جىلى شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, باستاپقىدا جەردى 2 جىلعا جالعا الىپ جۇمىس ىستەگەن. قازىر ون جىلعا الىپ وتىر. كوكونىس ءوسىرۋشى كەلىنشەكتىڭ ءوز كاسىبىنە بەرىلگەندىگىن اڭعارعان مۇحتار ابرار ۇلى: «ءسىز جەردى 50 پايىز جەڭىلدىكپەن, 10 جىلعا كەيىنگە قالدىرىپ تولەۋ ارقىلى ساتىپ الار ما ەدىڭىز؟» – دەگەن ساۋال تاستادى. ا.ءامىروۆا ويلانباستان نەگە الماسقا دەپ جاۋاپ قاتتى. وتكەن جىلى كوكونىس وسىرگەنى ءۇشىن 500 مىڭ تەڭگە سۋبسيدياعا قول جەتكىزىپتى.
اليك پاك باسقاراتىن «اليك» شارۋا قوجالىعى بەستاماق اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىندا 2000 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. 50 گەكتار سۋارمالى جەرى بار. ونىڭ 20 گەكتارىنا قىزاناق, قيار, قىرىققابات, قىزىلشا وسىرەدى, 30 گەكتارىنا مال ازىقتىق داقىل وسىرەدى. وتكەن جىلى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 2,5 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ, كاسىپكەرلىگىن كەڭەيتكەن. قازىر قاراماعىندا 8 ادام ەڭبەك ەتەدى. ا.پاك ءونىم وتكىزۋدەن ەشقانداي پروبلەما جوق ەكەنىن, وسى كاسىپپەن 30 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ كەلەسى ايالداعان نىسانى «مولوچنىە يستوري» جشس-ءنىڭ ەت كومبيناتى بولدى. مۇحتار ابرار ۇلى مۇندا ەت كومبيناتىنىڭ جۇمىس ۇدەرىسىمەن ەگجەي-تەگجەيلى تانىستى. كاسىپورىندى تانىستىرعان كومبيناتتىڭ باس تەحنولوگى يگور رەشەتنيكوۆ مۇندا تاۋلىگىنە 15 ءىرى قارا سويىلىپ, جىلىنا 7,2 مىڭ توننا ەت وڭدەلەتىنىن جەتكىزدى. مۇندا مال حالال تەحنولوگياسى بويىنشا قولمەن باۋىزدالادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 1984,0 ميلليون تەڭگە تۇرادى. سونىڭ 140,0 ميلليون تەڭگەسى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا بولىنگەن. وعان كاناليزاتسيا, ەلەكتر جەلىسى, سۋ جانە گاز قۇبىرى تارتىلعان. ەت كومبيناتى ءۇيدب اياسىندا سالىندى. كومبيناتتا گەرمانيا فيرماسىنىڭ قوندىرعىسى ورناتىلعان. ەت كومبيناتى مال بورداقىلاۋ الاڭىمەن بىرگە, بىرىڭعاي تەحنولوگيالىق جەلى قۇرايدى. اتاپ وتەرلىگى, ءوندىرىس قالدىقسىز جۇمىس ىستەيدى, ياعني سويىلعان مالدان ەشتەڭە قالمايدى. قىسقاسى, سيراعى مەن تۇياعىنا دەيىن وڭدەلىپ, قاجەتكە جاراتىلادى.
مۇندا 97 ادام ەڭبەك ەتەدى. قازىر كاسىپورىن 50 پايىز قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىر-ەكى جىلدا تولىق قۋاتىنا شىعۋدىڭ جوبا-جوسپارلارى بار ەكەن.
«نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد پەن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ «اكتەپ» جشس-ءنىڭ مال بورداقىلاۋ الاڭىندا بولدى. مال بورداقىلاۋ كەشەنى 10 مىڭ باسقا ەسەپتەلگەن. قازىر 4,5 مىڭ باس بورداقىلاۋعا قويىلىپتى. مال ازىعىن دايىنداۋ ءۇشىن «قازاگروقارجى» اق ارقىلى 127,7 ميلليون تەڭگەگە مال ازىعىن دايىنداۋ تەحنيكاسى الىندى, دەپ مالىمدەدى «اكتەپ» جشس-ءنىڭ كەڭەسشىسى نۇرلان ساعىنالين.
تۇستەن كەيىن پارتيا ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مەن ءوڭىر باسشىسى كىرپىشتى كەنتىندە جاقىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن ورتا مەكتەپكە اتباسىن بۇردى. مۇندا 160 ورىندىق №18 ورتا مەكتەپ بار, الايدا, ءۇش اۋىسىممەن وقىتادى. مىنە, وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 320 ورىندىق ورتا مەكتەپ قۇرىلىسىنا 527 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىنگەن. بۇل مەكتەپ ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنۋدا. قازىر قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ 80 پايىزى جۇزەگە اسىرىلعان. بۇل تۋرالى وسى مەكتەپتى سالىپ جاتقان «ەليتستروي» جشس ديرەكتورى يۋسۋف ءومىروۆ حاباردار ەتتى.
وڭىردەگى جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اقتوبە رەلس ارقالىقتارى زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. زاۋىت ديرەكتورى اندرەي كۋزمين كاسىپورىننىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى تۋرالى اڭگىمەلەدى. ول كاسىپورىننىڭ وتكەن جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەنىن, جىلىنا 430 مىڭ توننادان استام ءونىم شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قازاق تەمىرجولى تاريحىنداعى ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىنىن جەتكىزدى.
– جىلىنا 430 توننا ءونىم وندىرەدى, ونىڭ 200 مىڭ تونناعا جۋىعى تەمىرجول رەلسى, قالعان 230 مىڭ تونناسى – ءبىر قالىپتا قۇيىلعان پروكات. زاۋىت تولىق قۋاتىنا شىققاندا مۇندا 700-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. جوبانىڭ قۇنى – 82,7 ميلليارد تەڭگە, – دەدى ول ءسوز اراسىندا.
بۇل زاۋىتتا يننوۆاتسيالىق تەرموتوزىمدى, جوعارى ساپالى رەلستىڭ ۇزىندىعى 120 مەتر ەتىپ قۇيىلادى. ءونىم جوعارى جىلدامدىقپەن جانە قوزعالىسى كوپ جەلىلەرگە قولدانىلاتىن بولادى. رەلستىڭ ۇزىن بولۋى مۇنداعى دانەكەرلەۋ ارقىلى جالعاۋ جۇمىستارىن ازايتادى ءارى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتەدى. زاۋىت ءۇش اۋىسىمدا ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەيتىن بولادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, زاۋىت شىعارعان ءونىم جىلجىمالى قۇرامنىڭ جىلدامدىقتى ارتتىرۋىنا ىقپال ەتەدى. مۇنداعى قۇرال-جابدىقتاردىڭ بارلىعى يتاليادان جەتكىزىلگەن.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى باعدارلاماسىنا مەملەكەت قولداۋ كورسەتتى. ياعني, گاز, سۋ جانە كاناليزاتسيا قۇبىرلارىن تارتۋ, زاۋىتتىڭ تەمىرجول ارقىلى وتەتىن اۆتوجولى, 22 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى وسى باعدارلاما اياسىندا جۇرگىزىلگەن. مۇنىڭ بارىنە مەملەكەتتەن 4,6 ميلليارد تەڭگە جۇمسالىپتى.
زاۋىت «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-تىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتەدى. وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان سەكىلدى باسقا دا ەلدەردىڭ تەمىرجول كومپانيالارى سۇرانىسىن وتەيتىن بولادى. قازىر «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-پەن ون جىلعا 1,0 ميلليون توننا ءونىم جەتكىزۋ جايىندا كەلىسىمشارت جاسالعان. ياعني, زاۋىت جىل سايىن اكتسيونەرلىك قوعامدى 100,0 مىڭ توننا ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرماق. كاسىپورىندا جىلىنا 100 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارۋ كوزدەلۋدە.
– ءبىزدىڭ جوبا ەكولوگيالىق تۇرعىدان مەيلىنشە تازا. ءبىزدىڭ وندىرىستىك الاڭدارىمىزدان ەشقانداي مايلى شايىندىلار جەر ۇستىنە جانە كاناليزاتسياعا اقپايدى. بارلىق وندىرىستىك قالدىقتار قۇرعاتىلىپ جينالادى. ونىڭ دا ەكولوگيالىق زيانى جوق, – دەيدى ا.كۋزمين.
كاسىپورىن باسشىسىنىڭ ءمالىمدەۋىنشە, بيىل 21,8 ميلليارد تەڭگەنىڭ 100,0 مىڭ توننا رەلس ونىمدەرىن شىعارۋ كوزدەلۋدە. سونداي-اق, قۋاتى 40 مۆت گاز-پورشەندى ەلەكتر ستانسا 251,4 ميلليون كۆت ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى