ءبىزدىڭ قوعامىمىز قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا وركەنيەتتى جانە دامىعان ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋعا, الدىڭعى قاتارلى قاۋىمداستىقتاردىڭ ورتاسىنان لايىقتى ورىن الۋعا تالپىنۋدا. بىراق اقتوبەدەگى كەلەڭسىز وقيعا قازاقستان اۋماعىندا ءالى دە ءبىرشاما كۇردەلى دە قايشىلىقتى ماسەلەلەر بار ەكەنىن بايقاتتى. سوڭعى ۋاقىتتا الەمدە ءجيى كورىنىس بەرىپ كەتكەن تەررورلىق اكتىلەردىڭ تىزبەگى, سوناۋ پاريج بەن بريۋسسەلدەن ءبىزدىڭ جەرىمىزگە دە جەتتى. وكىنىشكە قاراي, وسى تەررورلىق ارەكەتتەردى يسلام ءدىنىن جامىلعان, وزىندىك الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى ىزدەۋگە تىرىسقان ازاماتتاردىڭ كەيبىر توپتارىنىڭ جاسايتىندىعى. ارينە, ولاردىڭ وسىنداي جاڭىلىسۋ قادامدارىنان مۇسىلمان ءدىنىنىڭ ءمانى تۇبەگەيلى بۇرمالانعانىن كورەمىز.
لاڭكەستەردىڭ كەسكىن-كەلبەتى, اتى-جوندەرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, اسىرەسە, ينتەرنەتتە جاريالانىپ تا ۇلگەردى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءوزىمىزدىڭ قازاقتار. كەشە عانا ۇلتتىڭ ىشىنەن تاربيەلەنىپ شىققان جىگىتتەر. باقىتسىزدىقتىڭ ەڭ ۇلكەنى – قولعا قارۋ الۋ ارقىلى ادىلەتتىلىك ىزدەۋ. ءوزىنىڭ كوزقاراسىن, تىلەك-تالابىن ءوزارا سۇحبات ارقىلى شەشۋ وركەنيەتتىلىكتىڭ, مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى ەكەنىن تۇسىنەتىن كەز كەلدى. قۇربان بولعان ازاماتتار دا نەگىزىنەن قازاقتار. بۇل نە دەگەن ءسوز. بەلگىلى ءبىر تەرىس كۇشتەردىڭ ۇلتتىق ىشكى بىرلىگىمىزدى شەتىنەتۋگە, ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە قاتىناسىن بارىنشا سالقىنداتۋعا باعىتتالعان قادامدار.
قولعا قارۋ الىپ, كوپشىلىكتىڭ دە, جەكە ادامنىڭ دا مۇددەسىن قورعاۋ مۇمكىن ەمەس. ول تاريحتا ءوتكەن قوعامداردىڭ ەنشىسىندەگى قيسىنسىز ءدۇنيەلەر, ەندى كوپ ماسەلەنى اشىق تۇردە, قوعامدىق كەلىسىم ارقىلى شەشەتىن قوعامعا اينالۋىمىز كەرەك. بۇل تالاپتى «اشىق قوعام» تەورياسىن العا تارتقان باتىستىق قوعامتانۋشى ماماندار ۇنەمى ەسكەرتىپ وتىرادى. وسىنداي قادامداردىڭ شىن مانىندە ءومىر قاجەتتىلىگى ەكەنىن زەردەلەپ تە ۇلگەردىك, ياعني «دەموكراتيا» دەگەن قۇندىلىق ادامنىڭ ساياسي بولمىسىن ايعاقتاۋداعى باستى باعدار ەكەنىن كوزى اشىق اعايىن بايقاپ وتىر.
تاۋەلسىزدىكتى كۇن وتكەن سايىن بەكىتۋگە, نىعايتۋعا ارنالعان جيىرما بەس جىل دا ءوتىپ كەلەدى. بۇل دەگەنىڭىز, شيرەك عاسىر جانە تاريح ءۇشىن كوپ تە ەمەس, از دا ەمەس. وتكەن تاريحي كەزەڭ ەلىمىز ءۇشىن ءتۇپ-ءتۇزۋ سىزىقتاي بولدى دەۋگە بولمايدى. ونىڭ قوماقتى جەتىستىكتەرى دە, وزىندىك اتتەگەن-ايلارى دا بولعانىن جاسىرماۋ كەرەك. ەڭ باستىسى – قوعامىمىز بۇرىنعى قىسپاقتاردا توقىراپ تۇرىپ قالعان جوق, كەيىن قاراي قۇلدىراعان جوق, ىدىراپ كەتۋگە جول بەرىلگەن جوق, نەگىزىنەن جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردى جەڭە وتىرىپ العا جىلجۋعا ۇمتىلۋمەن بولدى. كوپتەگەن زاڭدار وزگەرىستەرگە ۇشىرادى, نارىقتىق قاتىناستاردىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى جۇمىس ىستەي باستادى, دەموكراتيالاندىرۋدىڭ پراكتيكالىق ساباقتارىن الا باستادىق.
ەندى جىلدار بويى ءارتۇرلى سالالاردا جيناقتاعان قۇندى دۇنيەلەرىمىزدى شاشپاي-توكپەي وركەندەتۋىمىزگە بەت بۇراتىن ۋاقىت جەتتى, ياعني ءاربىر ازاماتىمىزدىڭ ماعىنالى ءومىرىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا, ونىڭ تۇلعا رەتىندەگى وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنىڭ پاش ەتىلۋىنە نازار اۋدارۋ مىندەتى العا شىعا باستايدى. قوعامنىڭ نەگىزگى بايلىعى – ادام, ونىڭ مۇددەلەرى, ونىڭ ءومىرى مەن ەركىندىگى. وسى سان قىرلى ادام بولمىسىنىڭ ءبىر سيپاتى ساياسي سالاداعى ساۋاتتىلىق. سوندىقتان, قازىرگى كەزەڭدە ادامنىڭ ساياسي دۇنيەتانىمىنىڭ شىنايى سيپاتتا ءوربۋى وتە ماڭىزدى ماسەلە, ويتكەنى, ول ءوزىنىڭ تۇلعالىق ەركىندىگىنىڭ ءبىر قىرىن سايلاۋعا داۋىس بەرۋ ارقىلى قاتىسۋىمەن نەمەسە سايلانۋىمەن بىلدىرە الادى.
ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن ويلاۋىمىز ونىڭ جاستارىنىڭ قانداي قۇندىلىقتاردى قادىر تۇتاتىنىمەن, اسقاقتاتاتىنىمەن استاسىپ جاتادى, بۇل ماسەلەگە ءۇستىرت قاراۋشىلىق قوعامدا قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى تۋىنداتاتىنىن, كەيبىر اۋىتقۋشىلىقتى وربىتەتىنىن ءومىر كورسەتىپ وتىر. ءدىني سيپاتتاعى لاڭكەستىك, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدە كريمينالدىق جولدى تاڭداۋ جاستاردىڭ بويىنا سىڭە بەرەتىن بولسا, وندا ولاردىڭ ىشىندەگى رۋحاني داعدارىس ۇلعايا تۇسەدى. وعان جەتكىزبەۋدىڭ جولى قوعامداعى رۋحاني تاربيەنى دۇرىس جولعا قويا ءبىلۋ, جاستاردىڭ رۋحاني الەمىنىڭ نازاردان تىس قالماۋى. وسى ماسەلەنىڭ توڭىرەگىندە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرى بارىنشا بەلسەندىلىك تانىتسا قۇبا-قۇپ دەگەن ويدامىز.
ءبىز قازىر حالقىمىزدىڭ زياتكەرلىك ۇلتقا, الدىڭعى قاتارلى قاۋىمداستىققا اينالعانىن قالايمىز. ول دەگەنىڭىز, شىن ءمانىندە تەك ءوز باسىنىڭ قامىن ويلاعان تۇتىنۋشى قوعامنىڭ ۇستانىمدارىمەن عۇمىر كەشەتىن جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ەمەس. كەرىسىنشە, اقيقاتقا قۇمار, ەركىندىكتى سۇيەتىن, جان-دۇنيەسىندە رۋحانيلىقتىڭ جىلۋى بار, قوعامداعى بارلىق ماسەلەلەردى ءوز بويىنان وتكىزەتىن, باسقالارعا كومەك بەرۋگە دايىن تۇراتىن ءبىلىمدى جاستاردى تاربيەلەۋ, جاڭا الەۋمەتتىك ورگانيزمدى قالىپتاستىرۋ. سوندىقتان, قوعامىمىزدا بولىپ جاتقان كەز كەلگەن ساياسي, مادەني وقيعالاردان ءاربىر ازامات شەتتەپ قالۋعا بولمايدى. ول – ءبىزدىڭ ورتاق تاعدىرىمىز, ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى.
عالامتورمەن قارۋلانعان جاس ۇرپاققا شىنايى ءوزارا ارالاسۋ, ءوزارا بىرىگە ءومىر ءسۇرۋ تاجىريبەسى جەتپەيتىندەي اسەر قالدىرادى. جالپى, قازاق حالقى دا, تۇركىلەر ءدىلى دە ەتيكالىق قۇندىلىقتاردى جوعارى دارىپتەگەن, وسى يگى ءداستۇرىمىز جاڭا زاماننىڭ ماتەرياليستىك, پراگماتيستىك باعدارىمەن قايشىلىققا ءتۇسىپ جاتقانى دا بەلگىلى. وسىعان وراي قازىرگى زاماننىڭ قايشىلىقتارىنىڭ تۇپكى استارى بولاشاعىمىز قاي باعىتتا ءوربۋى ءتيىمدى دەگەن ساۋالدىڭ جاۋابىن تابۋمەن استاسىپ جاتادى.
شىعارماشىلىعىن, ءوز دارىنىن شەكتەگەن ادام ءوزىن الەۋمەتتىك مەحانيزمنىڭ قوسالقى تەتىگىنە اينالدىرادى. سوندىقتان, مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان جاستاردىڭ بارلىق جەردە مارگينالدانىپ كەتپەۋىن باقىلاپ وتىرعان ءجون. ويتكەنى, ونداي جاعداي ءارتۇرلى ءدىني ۇيىمدارعا مۇشە بولۋعا بارىپ تىرەۋى دە مۇمكىن. مىنە, وسىعان وراي قابىلەتتى, بەلسەندى, ابزال ادامدى قادىرلەۋ ءداستۇرىن قالىپتاستىرۋعا, دامىتۋعا بارلىق ايماقتاردا تالپىنساق, وندا ەلىمىزگە دەموكراتيالانۋدىڭ جاڭا ءبىر لەبىنىڭ قوعام بولمىسىنا كەلىپ جەتكەنىنە كۋا بولامىز, كەلەڭسىز ارەكەتتەرگە جول بەرمەيمىز.
Cەرىك نۇرمۇراتوۆ,
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
الماتى