دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ (يۋنۆتو) مالىمەتتەرى بويىنشا تۋريزم الەمدىك ەكونوميكانىڭ جوعارى تابىستى جانە ىرعاقتى دامۋشى سالالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وسىلايشا, تۋريزم سالاسى الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 9 پايىزىن, الەمدىك ەكسپورتتىڭ 6 پايىزىن قالىپتاستىرادى جانە ءاربىر 11-ءشى جاڭا جۇمىس ورنى تۋريستىك سالادا اشىلادى. قازاقستان ساپالى تۋريستىك سالانى دامىتۋ جانە ونىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاعا قوسار ۇلەسىن ۇلعايتۋ ءۇشىن جوعارى تابيعي-كليماتتىق, تاريحي, مادەني الەۋەت پەن مۇمكىندىكتەرگە يە. بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى شەڭبەرىندە ەلىمىزدە تۋريستىك يندۋستريانى دامىتۋعا جاعداي جاسايتىن بىرنەشە جوبالار قاراستىرىلعان. 57-ءشى قادامعا سايكەس تۋريستىك كلاستەرلەر قۇرۋدا تابىستى تاجىريبەسى بار ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ كوزدەستىرىلگەن. وسى اتالعان قادام شەڭبەرىندەگى ءىس-قيمىلدار قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2020 جىلعا دەيىن تۋريستىك سالانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ مىندەتتەرىنە سايكەس كەلەدى. وندا وسى سالانى دامىتۋ تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ قاراستىرىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا ساياسي تۇراقتىلىق ورناعان ەلدەرمەن اراداعى ۆيزانى جويۋ, ارنايى تۋريستىك ايماقتار مەن كلاستەرلەر قۇرۋ, ىشكى تاسىمال رىنوگىن دامىتۋ ءۇشىن جاعدايلار تۋعىزۋ شارالارى بار. العا قويىلعان مىندەتتەر مەن ەلدىڭ ىشكى الەۋەتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان تۋريستىك رىنوكتا بەلگىلى ءبىر تاۋاشانى يەلەنۋگە قابىلەتتى. تۋريستىك كلاستەردە تۋريستىك ءونىمدى ازىرلەۋمەن, وندىرۋمەن, ىلگەرىلەتۋمەن جانە ساتۋمەن, سونداي-اق, كومەكشى قىزمەتپەن اينالىساتىن كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ شوعىرلانۋى جۇزەگە اساتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. تۋريزم سالاسىنا كلاستەرلىك ءتاسىلدى قولدانۋ وعان كىرەتىن كاسىپورىندار مەن ۇيىمدار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جانە جاڭا تۋريستىك باعىتتاردى دامىتۋ ەسەبىنەن سالانىڭ جوعارى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. تۇجىرىمداماعا سايكەس قازاقستاندا استانا, الماتى, شىعىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان جانە باتىس قازاقستان سياقتى 5 تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋ قاراستىرىلعان. استانا – ىسكەرلىك تۋريزم ورتالىعى, الماتى – ىسكەرلىك جانە حالىقارالىق تاۋ شاڭعىسى ءتۋريزمى ورتالىعى, شىعىس قازاقستان – ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ورتالىعى, وڭتۇستىك قازاقستان – مادەني تۋريزم ورتالىعى, باتىس قازاقستان مادەني جانە جاعاجاي ءتۋريزمى ورتالىعى رەتىندە بەلگىلەنگەن. اتالعان كلاستەرلەر شەڭبەرىندە ۇلتتىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعان. ماسەلەن, ماڭعىستاۋدا «كەندىرلى» كۋرورتتى دەمالىس ايماعىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ۇلت جوسپارىنىڭ 57-قادامىنا سايكەس, بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا شەتەلدىك ينۆەستورلار تارتىلاتىن بولادى. 2015 جىلى «دجەميني حولدينگ» توبى اتىنداعى مىسىرلىق ينۆەستور ماڭعىستاۋدا كۋرورتتىق ايماقتى دامىتۋ جوباسىنا قاتىسۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ونىڭ سىرتىندا جوبا تۇركيالىق ينۆەستورلاردىڭ دا قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا Rixos Group اتىنداعى شەتەلدىك ينۆەستور «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. بىرلەسكەن جوبا اياسىندا كەندىرلىدە ءتورت جانە بەس جۇلدىزدى قوناقۇي, سۋ پاركى, اكۆاپارك جانە كوتتەدجدەر قۇرىلىسى جوسپارلانعان. ماڭعىستاۋدا كۋرورتتى ايماق قۇرۋ جوباسى سونىمەن ءبىر مەزگىلدە ينفراقۇرىلىم مەن كوممۋنيكاتسيالاردىڭ ءتۇرلى نىساندارىن سالۋدى جانە دامىتۋدى قاراستىرادى. بۇكىل ينۆەستيتسيالاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى سول جۇمىستارعا جۇمسالماق. ال «كەندىرلى» كۋرورتى ءۇشىن جەكە اۋەجاي سالۋ جونىندەگى جوباعا قىتايلىق ينۆەستورلار قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. كلاستەرلىك كوزقاراستىڭ قازاقستاننىڭ تۋريستىك سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, سول ارقىلى تۋريستىك قىزمەتتەن تۇسەتىن تابىستاردىڭ تۇراقتى تۇردە ءوسىپ وتىرۋىنا جاعداي جاسايتىنىن دا اتاپ كورسەتۋ قاجەت. ال ول وسى ىسكە تارتىلعان مەملەكەت ءۇشىن دە, شەتەلدىك ينۆەستورلار مەن قىزمەتشىلەردى قوسا العاندا, بيزنەس ءۇشىن دە ءتيىمدى. بەلگىلەنگەن كلاستەرلەرگە سايكەس تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋ ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جانە ەل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۇلتتىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كلاستەرلىك كوزقاراسپەن بىرگە قازاقستاندا ءتۋريزمدى ساپالى دامىتۋ ءۇشىن بىرقاتار ۇلتتىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعان. ۇلت جوسپارىنىڭ 86-قادامىنا سايكەس, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» كەڭ اۋقىمدى جالپىۇلتتىق جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بۇل جوبا ماقساتى قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ بولىپ تابىلاتىن جالپى مەملەكەتتىك اۋقىمداعى 35 ءىس-شارانى قامتيدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ونىڭ قوعامدىق ينستيتۋتتارىنىڭ سىرتىندا مەملەكەتتىك ورگاندار (ورتالىق جانە جەرگىلىكتى), سونداي-اق, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى دا وسىناۋ ەرەكشە اۋقىمدى جوبانىڭ نەگىزگى ورىنداۋشىلارى بولىپ تابىلادى. جوبا جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءتۇرلى دەڭگەيلەر مەن باعىتتارداعى, ماسەلەن, ءبىلىم بەرۋ, قايىرىمدىلىق باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدى قاراستىرادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسى بۇكىل ءىس-شارالارعا بازالىق تۇعىرناما رەتىندە قىزمەت ەتەدى. ءىس-شارالار تىزىمىنە ەكى ايرىقشا جوبا ەنگىزىلگەن, اسسامبلەيا ولار بويىنشا بىرنەشە جىلدان بەرى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. ولاردىڭ العاشقىسى – «جىبەك جولىنداعى اڭگىمەلەر», ياعني قازاقستان مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى عالىمدارىنىڭ, اقىندارىنىڭ, جازۋشىلارىنىڭ, كومپوزيتورلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى. شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرى مادەني دامۋ, شىعارماشىلىق تۇرعىدا ءوز-ءوزىن كورسەتۋ, پاتريوتيزم جانە ۇلتارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرىن تالقىلايتىن بولادى. مۇنداي «اڭگىمەلەر» تاريحى 8 جىلدى قۇرايدى. جالپىۇلتتىق فورماتتا ءوزىنىڭ قايتا وركەندەۋىن باستان وتكىزىپ وتىرعان ەكىنشى جوبا – ۇلتتىق تەاترلار فەستيۆالى. «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىۇلتتىق جوباسىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن ماڭىزى ونىڭ كوپ ۇلتتى قوعامنىڭ ايرىقشا قازاقستاندىق مودەلىن ىلگەرىلەتۋدە, قازاقستان تاريحىنىڭ بۇكىل استارلارىن وقىپ-بىلۋدە جانە ۇلتارالىق, كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ بىرلىگى سياقتى باستى قازاقستاندىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋدا بولىپ تابىلادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جوباسىنىڭ تۋريستىك سالانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋمەن جانە «استانا – ەۋرازيا جۇرەگى», «الماتى – قازاقستاننىڭ ەركىن مادەني ايماعى», «تابيعات پەن كوشپەلىلەر مادەنيەتىنىڭ بىرلىگى», «التاي ءىنجۋ-مارجانى», « ۇلى جىبەك جولىن قايتا تۇلەتۋ», «كاسپي قاقپالارى» سياقتى وڭىرلىك مادەني-تۋريستىك كلاستەرلەردى قۇرۋمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن دە اتاپ كورسەتۋ قاجەت. ونىڭ سىرتىندا استانا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋ دە شەشۋشى ۇلتتىق جوبالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى كورمە تاقىرىبى ەنەرگيانىڭ بالامالى «جاسىل» تۇرلەرى مەن «جاسىل» تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا ارنالعانى بەلگىلى. كورمە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ, ەنەرگيانىڭ جاڭعىرمالى كوزدەرىن (جەل, سۋ جانە كۇن) پايدالانۋ, تۇراقتى ۋربانيزاتسيا سالاسىنا ۇزدىك الەمدىك تالدامالار مەن تەحنولوگيالاردى تارتۋعا جاعداي جاسايدى دەپ كۇتىلۋدە. ەكسپو كورمەسى ۇلتتىق ەكونوميكانى جۇيەلى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ەلدىڭ وندىرىستىك قۋاتتارى مەن عىلىمي بازالارىن تەحنولوگيالىق جاعىنان جاڭعىرتۋ ءۇشىن قۋاتتى سەرپىن بەرەتىن بولادى. جوعارى ساپالى جانە دامىعان كولىك جۇيەسىنسىز تۋريزم يندۋسترياسىن تابىستى دامىتۋ مۇمكىن ەمەس. ەلگە كەلەتىن تۋريزم باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن باسشىلىققا العاندا ءتۋريزمنىڭ وسى ءتۇرىنىڭ نەگىزگى كولىگى رەتىندە اۋە كولىگى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى ەكسپو-2017 قارساڭىندا استانانىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. سول سياقتى, 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسىنا سايكەس ەلگە كەلەتىن جانە ىشكى ءتۋريزمدى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ بويىنشا شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. تۋريستىك كلاستەرلەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن تابيعاتتىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن تاريحي-مادەني مۇرالار نىساندارىنا اپاراتىن اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋ جانە قايتا جاڭارتۋ, قازىرگى بار تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ, قازىرگى بار اۋەجايلاردى جاڭعىرتۋ جانە جاڭالارىن سالۋ, شاعىن اۆياتسيانى دامىتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ, سونداي-اق, قازىردە باستالىپ كەتكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلۋدا. كوپتەگەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ مۇمكىندىگى تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىعى بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, تۋريزمدە ءبىر جۇمىس ورنىن اشۋعا كەتەتىن شىعىن ونەركاسىپتەگىگە قاراعاندا 10 ەسە از. وسىلايشا, قازاقستاننىڭ تۋريستىك كلاستەرىن دامىتۋ ءتۋريزمنىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسىن ۇلعايتۋعا, تۋريزم سالاسىندا دا, سونداي-اق, كومەكشى سالالاردا دا جاڭا ءارى زاماناۋي جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, قىزمەت كورسەتۋدىڭ الەمدىك ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە, ينفراقۇرىلىم نىساندارىن سالۋعا, تۋريستىك سالا قىزمەتشىلەرىنىڭ قىزمەت كورسەتۋ مادەنيەتىن, بىلىكتىلىگى مەن كاسىبي دايارلىعىن ارتتىرۋعا, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى تارتۋعا, سونداي-اق, قازاقستان مەن ونىڭ جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن تانىمال ەتۋگە جاعداي جاسايتىن بولادى. مانشۇك كارىموۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى